24/09/2026
IZIZWE ZAMA-NGUNI
Video: Dumisani Mvelase wesizwe sabaNgoni eZambia
Isizwe samaZulu:
Batholakala ikakhulukazi esifundazweni saKwaZulu-Natali eNingizimu Afrika. Bangenye yamaqembu ezizwe zamaNguni esikhulu kakhulu. Inkosi uShaka kaSenzangakhona eyabusa kusukela ngo-1816 kuya ku-1828 yiyo eyahlanganisa izizwe ezahlukeneyo zabeNguni yakha umbuso olamandla futhi ohleleke ngaphansi kobuholi obubodwa.
Isizwe samaXhosa:
Sihlala ikakhulukazi eMpumalanga, Ntshonalanga leNyakatho Kapa, eNingizimu Afrika. Besekuthi esinye isizwe samaXhosa sitholakala eMatabeleland eZimbabwe. Ngokomlando uMbuso wamaXhosa wahlanganiswa yinkosi uTshawe, owasungula uhlu lobukhosi bakwaTshawe ngokunqoba izizwe ezazincintisana laye langokuhlanganisa imindeni eyahlukeneyo yamaNguni lamaKhoekhoe. Amaqembu abo omlando ahlanganisa amaGcaleka, amaRharhabe lamaThembu.
Isizwe samaSwati:
Sihlala Eswatini laseNingizimu Afrika. Babumbene ngaphansi kohlelo lobuholi bendabuko bobukhosi baseSwatini okuyinkosi uMswati.
Isizwe samaNdebele (Southern Ndebele):
Sihlala ikakhulukazi ezifundazweni zaseNingizimu Afrika iMpumalanga, iGauteng leLimpopo. Bona baziwa ngokuthi yisizwe sikaMusi kaMhlanga
Isizwe samaNdebele (Northern Ndebele):
Isizwe samaNdebele asenyakatho bahlala esifundeni esilomlando saseMatabeleland kanye laseMidlands eZimbabwe. Umuzi wakoBulawayo yisikhungo samasiko esizwe samaNdebele kaMzilikazi kaMatshobana.
Isizwe samaNgoni: Sasungula imiphakathi ngasenyakatho yeMalawi, eZambia laseTanzania ngemuva kokuthutha kwabo eNingizimu Afrika beholwa nguZwangandaba kaJele kunye labaka Ngwana Maseko okungokomlando.
Isizwe samaShangane:
Sizinze eMozambique esifundeni saseDelagoa Bay (Dalagubha) eMaputo lapho uSoshangane kaZikode Nxumalo asungula khona umbuso wakwaGaza ngeminyaka yabo-1820. Ngesikhathi uMbuso wakwaGaza usezingeni lawo eliphezulu, wawunwebeka kusukela eMfuleni iZambezi enyakatho kuya eMfuleni iKomati eninguzimu, uhlanganisa izingxenye zamazwe anamuhla iMozambique, iZimbabwe leNingizimu Afrika okulapho lanamhlanje izinsalela zabantu bakaSoshangane batholakala khona.