17/06/2026
ኣደይግደይ ሳንታ-ኣንተንዮ
ንሎሚ ሓንቲ ካብ ዋዕሮታት ኣዴታት ኤርትራ ዝኾነት፡ኣምላኻን፡ሃገራን ብምግልጋል እትፍለጥ፡ሙሉእ ዕምራ ላዕልን ታሕትን ዝበለት ኣደ፡ዋዕሮ ማማ ግደይ ሳንታ ኣንተንዮ እየ ሒዘ ቀሪበ ዘለኹ።ግደይ ሳንታ ኣንተንዮ ካብ ኣቡኣን ሰራሕተኛ ባንኪ ናፖሊዮ ዝነበሩ ኣቶ ኣብርሃ ገረህላሰን፡ካብ ኣዲኣን ወይዘሮ ጸሃይቱ ሃይለን ኣብ 1949 ኣብ ደቀምሓረ ዞባ ደቡብ ተወሊደን።ዕድሜአን ንትምህርቲ ምስ ኣኸለ ኣብ ደቀምሓረ ክሳብ ሳልሳይ ክፍሊ በጺሐን።ጓል ዓሰርተ ክልተ ዓመት ምስ ኮና ምስ ሰብኣይ ሓፍተን ኮሮኔል ተኽለ ይቕመጣ ስለዝነበራ፡ኮሮኔል ተኽለ ብስራሕ ምኽንያት ናብ ኣቁርደት ስለእተቐየረ፡ምስኡ ናብ ኣቁርደት ግዒዘን።ናብራ ፖሊስ ወይ ወተሃደር ካብ ሓደ ቦታ ናብ ካልእ ቦታ እናተንቀሳቀስካ ስለዝነበረ፡ብድሕሪ ኣቁርደት ኮሮኔል ተኽለ ብስራሕ ምኽንያት ናብ ናቕፋ ስለዝተቀየሩ፡ናብታ ትእምርተ ጽንዓትን፡ናጽነትን፡ዝኾነት ናቕፋ፡ምስኦም ሓቢረን ንናቕፋ ከዳ።ኣብኡ ምስ ሰብኣይ ሓፍተን እናተቐመጣ፡ሓያሎ እዋን ገበራ።
ኣደይ ግደይ ኣብ ዓዲ-ጥልያን
ዕድመኤን ንናይ ስራሕ ዓለም እኹል ምስ ኮነ፡ኣብ ንእስነተን ኣብ 1975፡ናብ ዓዲ ጥልያን ናብ ስደት ኣምርሓ።ስርዓት ሃይለስላሴ ካብ ስልጣኑ ክእለ እንከሎ ኣብ ዓዲ ጥልያን ከተማ ቶሪኖ ከም ዝነበራ ማማ ግደይ የዘንትዋ።ጌና ዓሰርተ ሓደ ኣዋርሕ ምስ ተቐመጣ፡ዓደን ስለዝናፈቓ፡ሃገረን ብየዒንተን ክትወጽእ ምስ ደለየት፡ዝሰርሐኦ ደሞዝ ከይተቐበላ፡ባልጀአን ከየልዓላ፡ነጸለአን ኣልዒለን ናብ ሃገረን መጻ።ከም ኩሉ ስድራ፡ስድራ ቤተን፡ማማ ግደይ ሃንደበት ምምጸአን ገሪምዎም፡ገለ ነገር ሒዛ መጺኣ ትኸዉን ብምባል፡እንተረኣይወንን፡እንተሓተትወንን፡ወላሓንቲ ነገር ሒዘን ከምዘይመጻ ምስነገረኦም ርእሶም ብምኽንካን፡ነገራተን ኣርሚምዎም፡ኣፎም ኣሸብሪሮም ነናብ ዉራዮም ከምዝኸዱ እየን ዝገልጻ።ካብ ዓዲ ጥልያን ስደት ዓሰርተ ሓደ ኣዋርሕ፡ዒቕ ኢሉወን፡ዓቕለን ኣጽቢቡለን ክብገሳ እንከለዋ፡"ሳንታ ኣንተንዮ ብሰላም ዓደይ እንተየእቲኻኒ፡ኣገላጋሊት ናትካ ክኸዉን እየ ዝሰራሕክዎ ድማ ንድኻታት" ኢለን ስለዘጻሎታ፡ሓሳብ ልበን ሰሚሩለን፡ንሃገረን ተመልሳ።እቲ ኣብ ዓዲ ጥልያን እንከለዋ ዝሸቀለኦ፡ጠንጢነነኦ ዝመጻ ደሞዝ፡ድሕሪ ሹዱሽተ ኣዋርሕ ኣኪቦም ብመንገዲ ኦፍቾ ላቨሮ ከምዝሰደዱለን ይገልጻ።"ንምንታይ ካብዞም ኩሎም መላእኽቲ ንሳንታ ኣንተንዮ ለሚንክን፡ሳንታ ኣንተንዮ ናይ ፍቅሪ ጻድቕ እዩ ብምባል ኣብ ኣስመራ ስለዝጥቀስ ገለ ምስኡ ምትሕሓዝ ከይህልዎ ህይወትክን" ኢለ ኣጥቢቐ ምስሓተትክወን፡"ኣይ ኣነ ኣብ ሳንታ ኣንተንዮ ቅድሚ ናብ ዓዲ ጥልያን ምኻደይ ማሕበርተኛ ስለዝነበርኩ ብኸምኡ እየ ንዓኡ ለሚነዮ" ብምባል እየን መሊሰናለይ።ከም መብጸዐአን፡ንሳንታ ኣንተንዮ ከገልግላ ጀመራ፡እቶተን ብምልኡ ድማ ንድኻታት ክምጽዉተኦ በቀዓ።ኣሎ ዝባሃል ስኡን ናይ ኣስመራ፡ዋላ ሓንቲ ሕርጓቶ እንተረኸበ ናብ ግደይ ሳንታ ኣንተንዮ ኣበለ፡ጥሙይ እንዳዐንገላ፡ጽሙእ እንዳ ኣርወያ፡ዕሩቕ እንዳ ኸደና ሰናይ ተግባራት ከም ቀንዲ ፋጀት ናተን ገቢረን ተታሓሓዝኦ።ዝኾነ ብኸባቢ ግደይ ሳንታ ኣንተንዮ ዝተንቀሳቀሰ ሰብ ብየዒንቱ ዝምስክሮ፡ስኡንን፡ዕሩቑን ኣብ ልዳት ግደይ ሳንታ ኣንተንዮ ተጸጊዑ፡ማማ ጠሚና እናበለ፡ብኣገባብ ብቐሳእ ማዕጾ እንዳ ኳሕኩሑ ስመን ከድህዩ፡ማማ ግደይ ድማ መጻእኩ ክብላ፡እቲ ልሙድ ማዓልታዊ ሂወት ወይዘሮ ግደይ እዩ። ክሳብ ሎሚ ካብ ቅድሚ ናጽነት ኣትሒዘን ረብሪበ ከይበላ ወስታ ልግሲ ኢደን ዘየዕረፈ፡ኣደ ኹላ ድኻ እየን ማማ ግደይ ሳንታ ኣንተንዮ።እዘን ብዘይካ እንካ የብለይን ዘይፈልጣ ኣደ፡ብዘይካ ፍሕሽው ገጽ፡ገጸን ዘይኣስራ ኣደ፡ቅድም ፊተን ዳሓር ድማ ፉትፉተን ዘይተቐበለን፡ዘይጣዓመን መን እሞ ኣሎ።ኣቦታትና ክምስሉ ካብ ፍትፍቱ ፊቱ እንድዮም ዝብሉ፡ገጹ ብሩህ ዋላ የብለይን እንተበለካ፡እታ ዝህበካ ፍሕሽዉቲ ገጽ ክብሪ እንዳኣላ።"ባዓል ኣየብረሀ፡ገጾም ኣሲሮም ዋላ እንካ እንተበሉኻ ከብድኻ ዋላ ብጥሜት ተቀንጠው ራሕሪሕካዮ ኪድ እዩ ዝመጽኣካ" ይብል ሓደ ናይ ወትሩ ዓሚል ናይ ማማ ግደይ።"ፊት ማማ ግደይ ግና ሸዉሃት ዝኸፍት፡እኽለ-ማየን በረከት ዘለዎ፡ነብስናንን፡ዕያልናን ዝዕንግል እዩ" ብምባል እዩ ዝገልጸን።ማማ ግደይ ካብ መንገደኛ ክሳብ ዝላዓለ ናብ ቤተን መጺኡ እዩ ዝዕንገል፡መርሓባእ እናበላ ኢደን ዘርጊሐን ዝቕበላ ብርኽቲ ኣደ እየን።ዝኾነ ናብ ቤተን ዝመጽእ ከም ቀረባ ሰበን፡ዘላተን ፍርቂ ቅጫ ፍርቂ ዋንጫ እንካ ዝብላ፡ፍቕሪ ዝህባ፡መኣደን ጎዲሉ ዘይፈልጥ፡ብዝንግሪር ሜስ ድዩ ጽራይ ስዋ እንካ ቢለን፡ጽምእካ ዘርዉያ ኣደ እየን።
ኣደይ ግደይን፡ሃገራዉነትን
ኣብ ርእሲ ለዉሃተንን፡ቡቕቧቐአንን፡ማማ ግደይ ብሃገረን ኣዝየን ጥፍእቲ እየን፡ዓደይ ትብል ቃል ካብ ኣፈን ዘይትፍለ ቃል እያ፡እዛ ሃገርና እዞም ብሩኻት ደቅና ክብላ ዕረፍቲ የብለንን።ማማ ግደይ ኣዉራ ዝዝከራሉ እዋን ግዜ ደርጊ እዩ።ኤርትራዉያን ምሩኻት ተጋደልቲ፡ኣብቲ ብጽኑዕ ተኣሲረነኦ ዝነበራ ቤት ማሕቡስ፡ነቲ ቋሕ እንተበላ ብዘይካ ሰማይን፡መሐለው ዋርድያ ካልእ ዘይርእያሉ ማሕቡስ፡ናይ ዋርድያታት ጠበናጁ ናብአን ዘቕነዐ፡ኣብ ጸጻኒሒት ፊስካ እንዳ ነፋሕካ ብመስርዕ፡ክንደይ ቁጽረን ምርግጋጽ፡ነቲ ብኸበድቲ ሓጻዉን እተስርሐ ማዓጹ፡ብሓይሊ ብምህራም ራዕዲ ንምፍጣር ክርግጥወን እንከለዉ፡ደጊም ዓጽዮምና እዮም፡መስዩ እዩ ክንድቅስ እናበላ፡እዋን ዘይብሉ ካብ ሸላታተን እናዉጽኡ፡ብሽፉናት መካይን እናገበሩ ፈቐዶ ቁሸትን፡ቤትገርግሽን እናወሰዱ ክርሽንወን እንከለዉ፡እዘን ናይ ኲናት ምሩኻት ኤርትራዉያን ተጋደልቲ፡ንሞት፡ንመስዋእቲ ከም ዉህብቶአን ብምቁጻር፡ክርሸና እናኽወጻ፡ዓወት ንሓፋሽ እናድመጻ ክኸዳ፡እተን ዝተረፋ ብጾተን እዉን ዓወት ንሓፋሽ እናድመጻ፡ንቓል ብጾተን ክደግማ፡ሙሉእ ለይቲ ንብዓተን እናዛረየ፡ሓድሕደን ክጸናነዐ፡ንጽባሒቱ ጉህየን፡ኩምትር ኢለን ሓዲረን ከይባሃል ከም ሕጉሳት ኣብቲ ቀጽሪ ቤት ማእሰርቲ ዘወር ክብላ፡ዋርድያታትን፡እቶም ኣብኡ ዝነበሩ ኣምሓሩ፡በቲ ድምብርጽ ዘይብለን ጠባያተን፡እናተገረሙ እዚኤን ኣራዊት እየን እናበሉ፡ኣብ ከምዚ ስቅያት ተዳጊነን ዝነብራ፡ጀጋኑ ተጋደልቲ ደቀ-ኣንስትዮ፡ኣብ መዓልቲ ኮሎክዮ፡ህዝቢ ኮሎክዮ ነተን ብምሕበራዊ ጉዳይ ንእተኣስራ ደቁ ከእትወለን፡ናብ ወህኒ ቤት ሓዝሓዝ ክተግር እንከሎ፡ተጋደልቲ ቁሊሕ ኢለን ዝጽበያኣ፡ስማ ክሰምዓ የእዛነን ዝጸልዋ፡እንኮ ወላዲት፡ብርከይ ሒሙኒ፡ርእሰይ ክፍለጽ ደል’ዩ ደኺሙኒ፡ሰልክዩኒ እንከይበላ ንሓዝሓዝ እናተመላለሳ እኽለ-ማያን፡ክዳዉንትን ብምሓዝ ተጋደልቲ ዝናብያ ዝነበራ እንኮ ወላዲት፡ማማ ግደይ ሳንታ ኣንተንዮ እየን።ኣብ 1990 ህዝባዊ ግንባር ንኸተማ ባጽዕ ምስ ተቆጻጸራ፡ማማ ግደይ ሓጎሰን ክቆጻጸረኦ ኣይካኣላን ናይ ፌስታ ድማ እንታይ ከምዝገብራ ጨነቐን።ድሕሪ ክንደይ ኣብ ኢደን ሰልዲ ስለዘይነበረን፡ናብቶም ወትሩ ዝሕግዝወን ኣባ ጳዉሎስ፡ወይ ኣቡነ-ዘካርያስ ክኸዳ ወሰና።ናብ ኣባ ጳዉሎስ ናይ ኢሲኤስ ሓላፊ ዝነበሩ ብምኻድ፡ኣባቴ ብጣዕሚ ተሓጊሰ ኣለኹ እሞ ደቀይ ክኸድነን ደልየስ ሰልዲ ሃቡኒ ምስበለኦም፡ኣባ ጳዉሎስ ክምስ ብምባል ሓሙሽተ ሽሕ ብር ሃብወን።ደቀይ ክኸድን ዝበላ ድማ ነተን ኣብ ሓዝሓዝ ወህኒ ቤት ተዳጊነንን ዘለዋ ሓርበኛታት ተጋደልቲ እየን።በዘን ሓሙሽተ ሽሕ፡ ደርዘን መራሃጫ፡ደርዘን ናይ ላዕልን፡ታሕትን ክዳዉንትን፡ጫማታትን ብምግዛእ፡ብዓበይቲ ድስትታት ጽብሕን እንጌራን ብምድላው፡ንሓዝሓዝ ደየባ።ገለ ሃሱሳት ብኹፉእ ዓይኒ እናረኣዩ፡ባጽዕ ብምትሓዛ እያ ተሓጊሳ ብምባል ሕኒን እኳ እንተበሉ፡እቲ ምብጻሕ ናብ እሱራት ተጋደልቲ፡ወይዘሮ ግደይ ሰሙናዊ ዘዘዉትረኦ ምብጻሕ ስለዝነበረ፡ኩሉ ሳዕ ናብተን ምሩኻት ተጋደልቲ መግቢ ሒዘን ስለዝመላለሳ ነቶም ካልኦት ወታሃደራት ምምጻእ ማማ ግደይ ከም ቀደመን ክበጽሓ ከምዝመጻ እዮም ዝፈልጡ፡፡ክሳደን ኣቕኒዐን፡ነቲ ዝሓዘኦ ንብረት ናብተን ከም ደቀን ዝርእየአን ተጋደልቲ ከምዝኣትው ገበራ።ገለ ሃገራዉያን ኣባላት ፓሊስ ኤርትራዉያን ድማ ናብ ማማ ግደይ ቅርብ ብምባል፡ማማ ግደይ እንታይ ዳኣ ሎምስ ኣዚኺ ዝታሓጎስኪ ትመስሊ ይብልወን እሞ፡ኤርትራዉያን ምዃኖም ስለዝፈልጠኦም፡ብምትእምማን ባጽዕ ሒዞማ ህዝባዊ ግንባር ምስበለኦም ብሕሹኽታ፡ሓቢሮም ሓጎሶም ይገልጹ ነበሩ፡"ነተን ደቀይ ካኣ ኣጆኽን በልዎን፡ንግረወን ድማ ዓወት ናይ ባጽዕ፡ኤርትራ ነጻ ምስወጸት ድማ ናዓኻትኩም ንኹሉኹም ባኖ ክኸድነኩም እየ" ይብለኦም እሞ ብሓባር ይስሕቁ ነበሩ።ስርዓት ደርጊ ኣብ ዘሕሞ ስለዝተወቕዐ፡ማሳዋ ብምስኣኑ፡ጎሮርኡ ስለዝተሓንቀ፡ከም ኣፍ ዑንቂ ምድሪ ስለዝጸበበቶ፡ዓንጾ ዓንጾ ንማዕጾ፡ብዓይኒ የብለይ ስኒ ብለይ፡ንደቂ ተባዕትዮ ካብ ሰምበል ወህኒ ቤት፡ንደቀ ኣንስትዮ ድማ ካብ ሓዝሓዝ ወህኒ ቤት ብምዉጻእ ኣብ ሓደ ለይቲ ብጥይት ተሳሂሎም ረሸንዎም።ማማ ግደይ ዝሰምዖኦ ስለዘይብአን ከም ቀደመን ገዚፍ ድስቲታታ ጌረን ጽብሒ፡ክልተ ሰለስተ ሞሶባት እንጌራ ብምሓዝ ናብ ሓዝሓዝ እኳ እንተደየባ፡ሓደ ክትኣምኖ ዘጸግም መልሲ በቶም ኣምሓሩ ተነግራ፡የለዋን ተጋደልቲ ምሩኻት ናብ ኣዲስ ኣበባ ተቀይረን እየን ምስ በልወን፡ከምዝተረሸና ነብሰን ግዲ ነጊርወን፡ ሕማቕ ነገር ተሰመዐን፡የዒንተን ንብዓት ከዲኑ፡ጓሂአን ብዝተኻእለን ዓቕሚ ሓቢአን፡ካብቲ ከባቢ ብምርሓቕ፡ንብዓተን ከም ዛራ ማይ ዋሓዘ።ማማ ግደይ ኣይወለዳን፡ነተን ከም ደቀን ዝመላለሰአን ዝነበራ ተጋደልቲ ምስ ሳኣና፡ምድሪ ተኸፊታ ክትዉሕጠን ኣይጸላኣን።መሪር ብኽያት በኸያ፡ማዓንጠአን ብጓሂ ብትኽ ክብል ደለየ።ግና ብተስፋታት ህዝባዊ ግንባር ንነብሰን ኣተሃናዚለን፡ንብዓተን ሓቢሰን ንናጽነት ኤርትራ ኣማዕደዋ።እዘን ኣደ፡ንተጋደልቲ ኤርትራዉያን ይቕልባ ኣለዋ፡ ተሓባባሪት ናይ ወንበዴ እየን ከይባሃላ ፈጺመን ዘይፈርሃ፡እኳ ዳ ከምኡ ምግባረን መሊሱ ሓበነን ዘሰስን ምንባሩ ዝገልጻ፡"ቁሩብ ገለ ከይገብሩኽን ትፈርሃ ዶ ኔርክን" እንተበልክወን፡"ኣብ ልዕለይ ሕማቕ እንተገበሩ ዘይ ኣነ ግደይ ንዉልቀይ እየ፡ዝሓሰቡ ይሕሰብዎ፡ዝገበሩ ይግበሩ" ብምባል እየን፡ነቲ ምብጻሕ ናብ ተጋደልቲ ብትብዓት ይፍጽመኦ ከምዝነበራ ዘዕልላ።
ማማ ግደይ ኣብ 1990 እየን፡ነዛ ሒዘናኣ ዘለዋ ቤት መግቢ ግደይ ሳንታ ኣንተንዮ ዓዲገን ዝወነናኣ።ናይ ወትሩ ጸሎተን ድማ "ሳንታ ኣንተንዮ ደቀይ ተጋደልቲ መጺኦም እባ ሹሽ ይብሉሉ ይኾኑ ነዚ ገዛይ" እናበላ ጸሎተን የዕርጋ ነበራ።ከም ባህገን ድማ ኣብ 1991 ሮድዮ ድምጺ ሓፋሽ ወሊዐን እናሰመዓ፡ህዝባዊ ግንባር ንኸተማ ደቀምሓረ ተቆጻጺሩ፡ገስጋሱ ናብ ኣስመራ ኣቅኒዑ ኣሎ ዝብል ዜና ምስ ሰምዓ፡ብቕጽበት ናብ ቤተ-ክርስትያን ኪዳነ-ምህረት ብምኻድ ዕልልታ ደርጎሐኦ፡ኩሉ ሰብ ቤተክርስትያን ክስዕም ዝመጸን፡ካህናትን እዝኖም ናብ ማማ ግደይ ተኸልዎ።"ህዝባዊ ግንባር ይኣትዉ ኣሎዉ ተቐበሉና ኢሎም" ኢለን ካልኣይ ሳዕ ዕልልታ ምስ ደርጎሓ፡ኣብኡ ዝነበሩ ተጋሩን፡ኣምሓሩን ብቕጽበት ካብቲ ቦታ ተሰወሩ።እቶም ዝፈልጥወን ካህናት ግደይ ከይተወድእና ኢሎም ብኣፈን ሓዝወን፡"ናይ ብሓቀይ እየ ብእዝነይ ሬድዮ ሰሚዐ" ብምባል ደገማሎም፡ኣብኡ ዝነበረ ኤርትራዊ ኣብ ገጹ ባህታ ዓሰሎ፡ኣይጸንሑን ህዝባዊ ግንባር ንግሆ ኣብ መዉቂ ዛብያ ንኸተማ ኣስመራ ተቆጻጸርዋ እሞ ህዝቢ ተጸለለ፡ማማ ግደይ ቸለስተ ክዳን ወድየን፡ብኣባሃህለን ምስሊ ባንዴራ ኤርትራ ተኸዲነንን፡ምስ ህዝበን ጽልል በላ።ደንፋዕታ ናጽነት ኮነ።ድሕሪ ናጽነት ንዝመጸ ተጋዳላይ እናተቐበላ ኣአንገዳ፡ሓጎሰን ወሰን ዘይብሉ ነበረ።ማማ ግደይ እታ መብጽዓ ሳንታ ኣንተንዮ ከይጠለማ፡ኣገልጋሊት ሳንታ ኣንተንዮ ብምዃን፡ንድኻታት እናሃባን፡እናዓንገላን ሰናይ ተግባራተን ቀጸለኦ፡ክሳብ ሎሚ ድማ ይቕጽለኦ ኣለዋ።
ኣደይ ግደይ ኣብ ማሕበራዊ ሂወተን
እዘን ኣብ ሓዘን ናይ ዓበይቲ ሰባት፡ንሃገር ዝጻመዉ ብቐዳምነት ብምጉያይ፡ዘለወን ሒዘን ኣለይ መለይ ዝብላ፡ከም ቅጫ ዓተር ብላዕሊ ብምዃን ጉዳይ ዘጸብቓ፡ልዕሊ ማንም፡ሕዙን ዘደሳድሳ፡ዉራይ እንተኾነ በቲ ወሓለ ኢደን፡ርእስኻ ቀረር ዝብል ከመይ ዝበለ ሜስ ብዝንግሪር ብምዕዳል፡እንታይ ዝበለ ጽራይ ብጉንቦ ብምሃብ፡ኢድካ ዘቆርጥም ዝተፈላለየ መግብታት ብምድላው፡ሰብ ዉራይ ኢድ ይባርኽ እናበሉ ክምጉስወን ካልእ ፍሉይ ክእለት ወይዘሮ ግደይ እዩ።ስዋ ምጽሟቕ፡ሜስ ምዉዳቕ፡መግቢ ምኽሻን ከመይ ለሚድክነኦ ኢለ ሓቲተየን፡ብፋሕተርተረይ እየ ክኢለዮ ማንም ዝማሃረኒ የለን እየን ዝብላ።ቤት መግቢ ማማ ግደይ ሳንታ ኣንተንዮ ክትእትው እንከለኻ፡እቲ ሃነን ዝብል ጥዒምካዮ ድገመኒ ዝብለካ፡ምስ ሰለስካሉ ጥርስ ዘይምሕረካ፡ሜሰንን፡ስወአንን፡ሽታ መግብን፡ሸዉሃትካ ይከፋፈት፡ወንበርካ ኣጣጢሕካ ወግዒ እናሰነኻ ክትበልዕን ክትሰትን ዝቕስብ፡ምስቲ ሃዳድም ቀደም ዘዘኻኽረካ ኣሳእል ቤተን፡ናብ ርሑቕ ገጠራት ንድሕሪት መሊሱ ዝኽርኻ ዘሐድስ፡ናይ ሓቂ ዉራይ ዉራይ ዝጨንዉ ቤት መግበን ኣቲኻ ክትበልዕ ክትሰቲ ፈጺሙ እዩ ዉጻእ ዘይመጽኣካ።ኣብ ቤት መግቢ ግደይ ሳንታ ኣንተንዮ ምስኣተኻ ቤተን ንእሽቶ ቤተ መዘክር እዩ።ኣብኡ ዘየለ ባህላዊ ኣቕሓታት ዋላሓንቲ እኳ የለን።150 ዓመታት ከምዝገበረ ዝንገረሉ ነጋሪት፡ብናሃስ እተስርሐ በራድ መሕጸቢ ቤተ ክህነት፡ኣብዚ እንዳ ማማ ግደይ ይርከብ።ሕልሕሎ፡ቆፎ፡ገበጣ፡ሎቆታ ማእሲ፡መናብር ብምራን እተጠልፈ፡ሾሎኻ፡መንጠቢት እንዳ ድልኽ፡መቀርሰሚቶ እንዳ ጠስሚ፡ጥፍሒ እንዳ ኩሕሊ፡ምዕሶማ መዉረዲ ጸብሒ፡ዲኖ፡ከበሮ መጉእ፡ወዲንኢ፡ኣልባ፡ኩሮ፡ኣኽሊል፡ማንቲግ፡ክራማ፡ኩርማጅ፡ሳርማ፡ጉራዴ፡ሴፍ፡ዋልታ እንታይ ዘየለ እንዳ ማማ ግደይ።ካብ ኣዱሊስ ዘምጸኣኣ፡ጥንታዊ መጥሓን ኣብ 1993 ንቤተ-መዘክር ከምዘረከባ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ቀዳም 18 ሚያዝያ 1998፡7ይ ዓመት ቁጽሪ 99 ኣስፊራቶ ኣላ።እቲ ዝቕርበኦ መግቢ ትሕዝትኡ ብዘይዓቐን፡ዋጋ ርትዓዊ ብምዃኑ ትካላት እኳ ክዘናገዓ እንተደልየን፡ብትካል ደረጃ ቀዳመይቲ ተመራጺት ቤት መግቢ እንዳ ማማ ግደይ እያ።ንዉሕልነተን ኣመልኪቶም ክንደይ ሃገራዉያንን፡ኣህጉራዉያንን ትካላት ድዮም ምስክር ወረቐት ዓዲሎመን፡ቤት መግበን ዉሽጥን፡ገበላን ክትርእዮ ደሊኻ ምስ እትኾሎ፡እልቢ ዘይብሉ ወረቐት ምስክር ኣብ መናድቐን ተንጠልጢሉ ክትርኢ፡ማኣስ እሞ በዚሕወን ትብል፡ከመይ ሲ እዘን ብጽፈተንን፡ብዉሕልነተን ዝፍለጣ ኣደ፡ንኸጸብቓ ለይቲ ዘይድቅሳ፡ቀትሪ ዘየዕርፋ፡ትሕዝቶአን ዝወጾ ዘይብሉ፡ወረቐት ምስክርነት ንማማ ግደይ ዘይተዋህበ ዳኣ ንመክ ክዋሃብ ብምባል ኢኻ ንዘንቀልካዮ ሓሳባት ብርትዒ ትድምድሞ።ኣህጉራዊ መጽሄት ቸርች ታይምስ እኳ ነዘን ወሓለ ኣደ፡ኩሉ ነገራተን ምስረአየን ግደይ ዉሕልልቲ ብምባል ኣብ ዓምድታቱ ኣስፊርወን እዩ።ንማማ ግደይ ዝፈትወኦ መግቢ እንታይ እዩ ኢለ ሓቲተየን፡ብዙሕ ኣብ መግቢ ሸዉሃት ከምዘይብለን እኳ እንተገለጻለይ፡ነታ ትፈትወኦ መስተ እትብል ሕቶይ ግና፡እቲ ቀደም ፍርቂ ጥርሙዝ ቢራ ደስ ትብለኒ ኔራ፡ሎሚ ሎሚ ግና ዳብል ዊስኪ ንመሕቀቂ መግብን፡መዕለልን ደስ ይብለኒ ብምባል መሊሰናለይ።ትፈትወኦ ሕብሪ ክዳን ኢለ ሓቲተየን፡እዘን ሃገራዊት ኣደ ቸለስተ ብምባል፡ሰማያዊ ሕብሩ ክዳን፡ቆለ-መልኣኸን ከምዝፈቱን፡ከምዝብርሀንን የዕሊለናኒ።ፈቲኽን፡ኣፍቂርክን፡ተመርዒኽን ዶ ኔርክን ኢለ ሓቲተየን፡ክርትም ኢለን ብምስሓቕ ዘረባ ወዲ ስኞራ በየን ኣምጺእካያ በላኒ፡ኣይ ካብ ባዕለይ እየ ዝሓተክን ዘለኹ ምስበልክወን፡ቁሩብ ብምትንፋስ ፍጹም ኣብ ፍቕሪ ምቕሪ፡ኣብ ሓዳር ዶ እንታይ ዶ ኣይነበርኩን፡ኣነ ምስ ኣምላኸይን፡ሃገረይን እየ ግዜይ የሕሊፈዮ ብምባል መሊሰናለይ።ማማ ግደይ ዉላድ የብለንን፡ልዕሊ ማንም ግና ብሰናይ ተግባራተን፡ብሃገራዊ ስምዒተን ጸለል ዝበላ እየን።ሎሚ ማማ ግደይ ዋላ እኳ ጓል ሰማንያ ዓመት እንተኾና፡ብዝጸነሐን ናይ ነዊሕ ድኻም ከይተሰነፋ፡ኣብ ቤተን ተተይ እናበላ ከም ቀደመን ዕለታዊ ስርሐን የሰላስላ ኣለዋ።ድኻታት ተቀቢለን የአንግዳ፡ሓገዝ ንዝደለየ ካብ ዘላተን የካፍላ፡ነቲ ናዓኒ እናበለ ዘድሂ ሜስን፡ጽራይን፡ጽብሕን እናዳለዋ፡ከም ቀደመን ሃነስ ይብላ ኣለዋ።
እዘን ኣብነታዊት ንሰብ ክፈልጠለን ዘይኮነስ፡ንፍቕሪ እግዛብሄርን፡ፍቕሪ ሃገረን ዝሰርሓ እኳ እንተኾነ፡ንገባር ሰናይ ሲ መታን መራሒ ፍኖት ክኾነና ንዛረበሉ ዳኣ።ኣብዛ ምልዉዋህን፡ምድንጋጽን ተቐቢጽዋ ዘሎ ምድሪ፡ንዘሎ ኣጨኻኻንን፡ስስዕትን ኔው ክንብል፡ንኸም ማማ ግደይ ዝኣመሳላ፡ቀንዴል ሰናይ ተግባራት፡እናደጋገምና ሸሻዓ ዳኣ ነልዕለን።ሰብ ሰናይ እንተልዓልካዮም ሰናይ ይዓስለካ ብሰናይ ድማ ስለትሓስብ፡ንባዓል ዉዕለት ዋላ ክፍለጠለይ ኣይደልን እየ ኣነ እንተበለና፡ኤእ ንዛረበሉ ዳኣ ናዓና ከም ትእምርተ ሰናይ ኮይኑ መታን ጽቡቕ ኣብነት ክኾነና።ነዛ ሓጻር ዕድሜና፡ሓድሕድና ክንጎዳዳእ ክንበዳደድል ግዜ ካብ ምብኻን፡ንኣብነታዉያን ከም ባዓል ማማ ግደይ ሳንታ ኣንተንዮ፡ኣሰር እግረን ብምኽታል፡ሰናይ ተግባራት ብምፍጻም ዝተረፈ ሂወትና እንተተጠቒምናሉ፡እኹል ግዜ ስለዝኾነ ሂወትና ድማ ሰናይ ብምፍጻማ ክንደይ ደስ ምበለና።ዝኾነ ሰብ ኔሩ ተቐቢሩ እዩ መደምደምትኡ፡መታን ሂወት ነብሲ ወከፍና ጣዕሚ ክህልዋ፡ብእንገብሮ ብሉጽ ክብርታት ድማ ስለንዕየር፡ንኸማና ፍጡር ጸጊምዎ እናተሳቐየ እንከሎ፡እናራኣናዮ ጎሲናዮ ክንሓልፍ ዘይኮነስ፡ስቅያትካ ስቅያተይ እዩ፡ዘላትኒ ንማቐላ ምባል ከም ንእሽተይ ተግባር ከይራኣና ቀጻሊ ምስ እንዉዕሎ፡ብንእሽተይ ኢኻ ናብ ዝለዓሉ ብሉጻት ክብርታት ኣብ ምትግባር ዝእተው እሞ፡ግዜ እንከለና ግዜ ኣይንጸበ፡ኣሰር ዋዕሮታትን፡ኣናብስን ምስዓብ እቲ ዝበለጸ ኣማራጺ እዩ፡ንዋዕሮ ማማ ግደይ ሳንታ ኣንተንዮ ድማ ስለቲ ዘይሕለል ሃለኽለኸን ልዑል ምስጋና ይግበአን።
ኤፍሬም ካሕሳይ ኳዳ
ዕለት፡17-06-2026
ኣስመራ
