06/04/2026
Shpenadia – Një fshat me histori (nga mesjeta deri sot)
Para shekullit XIV
- Territori i Shpenadisë ka qenë i banuar që në periudhën ilire, me gjurmë arkeologjike të tumave ilire qysh në periudhën e Bronzit/antike (pa datë të saktë të dokumentuar). Tumë = mbetje varresh ilire.
Popullsia ka qenë e besimit të krishterë, një identitet që vazhdoi edhe në periudhën mesjetare.
Shekulli XIV
- 1348 – Shpenadia përmendet për herë të parë në një dokument të madh mesjetar si një vendbanim arbëror (shqiptar).
Shekulli XVI
- 1591 – Shpenadia përmendet në regjistrin osman (defteri) si “Shpinadija”, që tregon se fshati ka ekzistuar si një vendbanim i konsoliduar nën sundimin osman, ku banorët ruajten zakonet traditat kulturore dhe besimin e krishter arbëror (shqiptar).
1912–1918
- Pas Luftrave Ballkanike, territori i Shpenadisë, si pjesë e Kosovës, kalon nën administrim serb pas largimit osman. (bazuar në zhvillimet rajonale)
Lufta e Dytë Botërore (1941–1945)
- Martirët e Tivarit nga Shpenadia. Në pranverën e vitit 1945, djemt që ranë si viktima të çarmatosur, të tradhtuar u pushkatuan në Tivar, pa faj, pa gjyq, pa mëshirë, duke dhënë jetën për lirinë dhe identitetin kombëtar.
Periudha Jugosllave (1945–1990)
- Nën Jugosllavi, fshati vijoi të zhvillohej bashkë me rritjen demografike dhe ndryshimet sociale që ndodhën në gjithë Kosovën.
Periudha 1980–1981
1980 Nga fshati Shpenadi, 4 studentë patriota ranë në pranga nga shteti serbo-jugosllav, të cilët u dënuan me burg deri në 4 vite për veprimtari kombëtare.
Në atë grup ishin edhe 5 patriotë aktivistë të përbetuar, të përfshirë drejtpërdrejt në veprimtari kombëtare.
1981 Banorë të Shpenadisë morën pjesë në demonstratat studentore, si vazhdim i rezistencës dhe kërkesës për të drejta. Sot, 3 prej tyre nuk janë më mes nesh, por sakrifica dhe qëndresa e tyre mbeten frymëzim për brezat e rinj.
Pas vitit 1999 dhe krijimi i Kosovës së pavarur
- Pas përfundimit të luftes në Kosovë dhe pavarësisë së shpallur në 2008, Shpenadia vazhdoi të zhvillohet si komunitet në Republikën e Kosovës.
- Shpenadia është pjesë e komunës së Prizrenit në Kosovën e pavarur.
- Shpenadia është një komunitet me mbi 80 të arsimuar dhe profesionistë të fushave të ndryshme: mësues, profesorë, pedagogë, psikologë, juristë, biznesmenë, këngëtarë, futbollistë, analistë dhe profesionistë të shëndetësisë.
- Fshati ka dy shoqata të fuqishme: Shoqata “Lekë Dukagjini” për trashëgiminë historike dhe kulturore
- Shoqata “ Gjahtarëve Shpenadi” për aktivitetet sportive dhe kulturore.
- Shpenadia ka nxjerrë gjithashtu motra të nderit, artistë dhe sportistë që përfaqësojnë fshatin me krenari.
Historia e Shpenadisë tregon lidhjen mes trashëgimisë historike, besimit, sakrificës dhe arsimimit, duke ruajtur krenarinë për rrënjët dhe frymëzuar brezat e rinj.
Vitet e fundit – trashëgimi dhe identitet kulturor
- 02.11.2025 Është zbuluar dhe inauguruar busti i Princ Lekë Dukagjinit në Shpenadi si simbol i krenarisë historike dhe identitetit tonë kulturor, falë iniciativës së banorve dhe shoqates Lekë Dukagjinit dhe mërgimtarëve.
Fakte të rëndësishme për Shpenadin
- Shpenadi përmendet qysh në dokumentet mesjetare si një vendbanim shqiptar (Arbanas).
• Gjetjet arkeologjike tregojnë prezencë shumë më të hershme (ilire) në territor.
• Sot Shpenadia është një fshat i njohur i komunës së Prizrenit, me komunitet të fortë shqiptar dhe trashëgimi historike.