08/06/2026
📜TRUYỀN THUYẾT VỀ QUỐC MẪU TÂY THIÊN - NHỮNG CÂU CHUYỆN SÁCH GIÁO KHOA CHƯA KỂ
Cre: Xin Chào Việt Nam
📌Quốc Mẫu Tây Thiên hay còn gọi là Chúa Thượng, Chúa Bói Đệ Nhất, Chúa Đệ Nhất Tây Thiên, là vị Chúa bà đứng đầu trong Tam vị Chúa Mường. Dù không thuộc hàng Tứ phủ, nhưng Chúa Đệ Nhất Tây Thiên được nhân dân tôn kính trong hệ thống Tứ phủ thần linh, khi đã giáng thế cứu độ dưới thời các Vua Hùng.
📌Theo truyền thuyết dân gian, vào thời vua Hùng Vương thứ 7 (Hùng Chiêu Vương), ở xã Đông Lộ thuộc vùng Tây Thiên, Tam Đảo (nay là thôn Đông Lộ, thị trấn Đại Đình, huyện Tam Đảo) có cặp vợ chồng tù trưởng nổi tiếng là Lăng Phiêu và Đào Thị Liễu. Cả hai đã ngoài tứ tuần nhưng vẫn chưa có con nối dõi nên đều rất lo lắng.
Một đêm nọ, bà nằm mơ thấy mình đi lên núi Tam Đảo chiêm bái thánh thần, xung quanh bà cuộn lên những gợn mây ngũ sắc cùng các nàng tiên xuất hiện ca hát rộn ràng, múa điệu múa Nghê Thường.
Từ ấy bà cảm động trong người rồi mang thai. Bà mang thai 14 tháng thì hạ sinh một người con gái có sắc đẹp hơn người, đặt tên là Tiêu, tên hiệu là Nhược Cẩm. Được sinh ra trong gia đình khuê các nên nàng được học mọi thứ kinh thư văn phú, cầm kỳ thi họa… Lên 4 tuổi biết đàn hát, 6 tuổi hiểu thông văn võ, đến 12 tuổi đã nữ công, nữ tắc không gì là không tường tận. Lớn lên nàng lại thể hiện mình là người có tài binh cơ, võ nghệ xuất chúng, trở thành trang nữ kiệt ở vùng Đông Lộ và một số huyện lân cận.
Tất cả như đã được an bài, Hùng Chiêu Vương trong một lần tình cờ đã gặp được nàng tại núi Tam Đảo, hai người sau đó chớm nở một mối tình duyên. Được Vua đưa về sắc phong lên làm chính phi. Đôi uyên ương mặn nồng không được bao lâu thì giặc phỉ quấy nhiễu bờ cõi đất nước, vua Hùng rao tin tuyển nhân tài giúp đỡ quốc gia đánh giặc.
Nàng cũng thân chinh chiêu binh hợp mã thân chinh xông pha đánh trận. Với tài thao lược xuất chúng cùng với các tiên thánh phù trợ, nàng đã lập được nhiều chiến công và được Vua phong làm Tam Đảo Sơn Trụ Quốc Mẫu Đại Vương.
Vua Hùng Chiêu Vương từ đó ngày càng tha thiết yêu nàng, muốn được cùng nàng trọn đời trọn kiếp bên nhau. Một ngày nọ, bên cung của Thị Tiêu chợt có cuộn mây ngũ sắc lượn quanh. Biết mình đã hoàn thành nhiệm vụ tại trần gian, nay đã tới lúc phải trở lại Thiên Cung, nàng liên bước vào áng mây rồi bay về trời, kết thúc mối tình giữa người và tiên tại đây. Sau đó vua lại phong nàng làm Tam Đảo Sơn Trụ Quốc Mẫu Đại Vương Đệ Nhất Thượng Đẳng Phúc Thần và được người dân suy tôn là Chúa Mường Đệ Nhất ngự trên sơn trang.
📌 Truyền thuyết này cũng có những sự tương đồng với sự tích Chúa Đệ Nhất Tây Thiên được ghi trong bản ngọc phả đền Tây Thiên (Tây Thiên Quốc Mẫu ngọc phả lục), chưa rõ được lập từ thời kỳ nào, nhưng bản chữ Hán này được chép lại năm Khải Định thứ 2 (1917).
“Thời nước Việt Nam kiến hiệu Văn Lang Hùng đô trị quốc, thuộc đạo Sơn Tây, Đoan Hùng phủ, Tam Dương động, Đông Lộ trang, trong trang nội có một trưởng ông tính Lăng, danh húy, tuổi gần 40, Thái tuổi ngoài 40. Thái bà tính Đào, danh Liễu tuổi ngoại 40. Trưởng ông con người khí trượng, khôi ngô, thể hiện người anh hùng khoáng đạt, thuộc dòng dõi Hùng Vương.
Trong một ngày ông bà nằm mộng là hành du đăng vu Tam Đảo sơn, đến chùa Tây Thiên hành hương cầu đảo, mật khẩu ở trong chùa, cầu mộng đến khoảng ngoài canh ba bà Đào Thị chợt thấy trong người bàng hoàng, thấy có mây ngũ sắc trong chùa hiện lên một giải như phượng bay lượn trong mây đồng thời thấy một số quần tiên 7, 8 người đều mặc mũ áo, người thì ca hát, người thì nhảy múa, người thì gảy đàn, người thì ngâm thơ.
Bà Đào Thị tỉnh lại mới biết đây là mộng lành (cát mộng), từ đó trở đi chuyển động tâm thần mang thai đến 14 tháng, năm Giáp Thân tháng 5 ngày mồng 10 sinh hạ nữ tử. Người con gái nhan sắc, mặt mày sáng sủa huy hoàng, thể hiện con người tuấn tú, nết na, long nhan, phượng cảnh dòng dõi Lạc Hồng. 5, 6 tuổi đã thông minh, hiểu âm, biết luật, đặt tên là Tiêu. Trưởng ông và Thị bà rất yêu quý, chăm sóc cho ăn học, thể hiện con người nữ tắc, nữ công. Lúc đó mới 11-12 tuổi lại xuất hiện tài năng võ nghệ, binh thư thao lược, thực là người con gái anh hùng hào kiệt.
Đến 20 tuổi đã là một anh hùng dũng mãnh, thao lược. Thời bấy giờ giặc phương Bắc xâm lăng. Trong nhân dân lấy làm dao động hết sức lo sợ. Có chiếu Hùng Vương loan báo trong thiên hạ kêu gọi ai có tài ra giúp nước trị loạn.
Lệnh nàng nghe thấy chiếu chỉ đứng ra phân bổ, kêu gọi các tráng đinh trong vùng, tức Động lộ trang 50 người, Sơn Đình 100 người, Quan Nội 150 người, Quan Ngoại 150 người, Quyết Trung 70 người.
Tất cả 3000 người tướng sĩ về tại Phong Châu – Việt Trì xin được vào yết kiến Hùng Vương (Nhập triều bệ kiến). Hùng Vương thấy Nàng là một anh hùng hào kiệt có tài năng, lấy làm vui mừng bèn gia tăng tinh binh 10 vạn, hùng mã (kỵ binh) 3000, lệnh cho nàng thống chế thủy bộ quân sự, vào ngày 29 tháng 2 cáo binh tiên thảo. Nàng phụng mệnh hành trình từ kinh thành tiến quân chia thành 3 đạo. Tất cả các đạo hợp chiến ở Quỳnh Nhai địa. Trên một vạn quân giặc đại bại, còn lại bỏ chạy không dám trở lại.
Lệnh Nương bèn thu hồi binh về triều, khải hoàn. Triều đình lấy làm vui mừng bèn ra lệnh mở tiệc. Tây chinh đại thắng, gia quan tước cho quân sĩ. Lệnh phong vi Tam Đảo sơn trụ Quốc mẫu Đại vương, cả huyện làm lễ mừng chiến thắng. Lập công mừng thắng lợi.
Lúc này, ông bà sinh ra Quốc mẫu tuổi đã ngoài 80, cả 2 ông bà mất không bệnh tật gì, Lệnh nương cho hành lễ an táng cha mẹ vào ngày 12 tháng giêng. Công chua lúc nhàn rỗi nên ngoạn cảnh sơn thủy. Truyền trong tổng nội lập đền thờ Quan Nội, xã lập vi tả cung. Quan Đình, Nhân Lý lập hữu cung, Quyết Trung xã lập vi hạ cung.
Tây Thiên lập miếu sư, chợt thấy mây ngũ sắc từ trên trời buông xuống trong khoảnh khắc có một Thiên sứ. Sứ giả nhà trời xuất hiện trong đám mây truyền rằng: Vâng mệnh Thượng đế triệu công chúa cùng quan sứ giả thăng thiên, chỉ còn lại một giải tại Tây thiên. Như vậy là người mộc dục xong là hóa.
Trong trang nội thấy sự việc của người quả là một bậc tiên thánh, bèn tâu về triều. Hùng Vương truyền với quan chức thực sự là một người nữ anh hùng có công và gia tăng sắc phong vị Tam Đảo sơn trụ Quốc mẫu Đại vương đệ nhất thượng đẳng phúc thần.
Hàng năm về mùa xuân, mùa thu tứ thời quốc tế vạn cổ huyết thực cùng cả nước ghi nhớ đó là công ơn thịnh vậy. Truyền lập miếu thờ hương hỏa lưu truyền của Đại Việt. Từ Đinh, Lê, Lý, Trần khai sáng đất nước Đại định thiên hạ nhất nhất tuân theo. Tuy phong lịch đại bách thần phong như các triều. Bản ngọc phả này cũng trùng với những truyền thuyết lưu truyền ở xã Đại Đình, nơi có đền thờ Mẫu sinh và Mẫu hóa.
