06/11/2024
⚖ CUỘC THI TÌM HIỂU PHÁP LUẬT VIỆT NAM 2024 ⚖
Bài dự thi: Dương Hoàng Anh Thư
Chi Đoàn: 50K13.1
Khoa: Luật
-----------------------------------
I. Giới thiệu
Bạo lực gia đình là vấn nạn đáng quan ngại trong xu thế toàn cầu. Không chỉ là hành vi vi phạm quyền con người, gây ra những hậu quả sâu sắc về tâm lý, thể chất và xã hội cho nạn nhân. Mặc dù đã có nhiều nỗ lực để nâng cao nhận thức và can thiệp, bạo lực gia đình vẫn tồn tại trong nhiều gia đình và cộng đồng, phản ánh những cấu trúc bất bình đẳng trong xã hội.
II. Sự tác động của quyền lực giới lên bạo lực gia đình
Theo số liệu báo cáo của các địa phương, không tính các đối tượng bị bạo hành nhưng không kê khai với cơ quan, nước ta có khoảng 127.000 vụ bạo hành gia đình từ năm 2012 – 2016. Trong đó, đối tượng bạo hành là nam giới chiếm 83.6%
(Tamlytrilieuhc.vn – Bạo lực gia đình)
Bạo lực gia đình là hành vi cố ý gây tổn thương về thể chất, tinh thần và kinh tế với những thành viên trong gia đình. Nguyên nhân gây ra bạo lực gia đình tương đối đa dạng và phức tạp như lạm dụng các chất kích thích (rượu, bia…) nhưng tác nhân chính mà tôi nghĩ đã gây nên khuynh hướng bạo lực gia đình ngày càng gia tăng bắt nguồn từ chính sự tác động của quyền lực giới
Quyền lực được định nghĩa là sự thể hiện ở việc áp đặt ý chí của chủ thể có quyền đối với chủ thể dưới quyền, mặt khác, sức mạnh của nó được xác định ở mức độ phụ thuộc, phục tùng của chủ thể dưới quyền đối với ý chí chủ thể có quyền (Luatminhkhue.vn – Lê Minh Trường)
Vậy quyền lực giới chính là sự thay thế cho cụm “chủ thế có quyền” và “chủ thể dưới quyền” bằng hai giới tính cụ thể mà phần lớn là nam giới cầm quyền và nữ giới dưới quyền
Bắt đầu từ việc hình mẫu “nam tính hóa” củng cố những chuẩn mực nam tính truyền thống, những chuẩn mực đã duy trì ưu thế của nam giới so với phụ nữ.
Theo thống kê khảo sát của Viện nghiên cứu phát triển xã hội, đối với nam giới, những phẩm chất được coi là phải có ở người đàn ông đích thực phải đầy đủ tiêu chí trong lĩnh vực: sự nghiệp, năng lực và tính cách, sinh lực và bổn phận với gia đình
(ISDS - Nam giới và Nam tính trong một Việt Nam hội nhập)
Phần lớn đều nhấn mạnh giá trị trọng tâm của một người đàn ông đích thực, đó là vai trò trụ cột gia đình. Đối với Việt Nam, nó là một biểu tượng của nam tính đối với nam giới, nó có một giá trị tinh thần mạnh mẽ và vì thế nó được xem là bất di bất dịch và chỉ có thể do nam giới đảm nhận chứ không thể là phụ nữ.
Chính chuẩn mực nam tính truyền thống cũng là nguyên nhân tác động tiêu cực đến nhận thức của nam giới. Nhiều chuẩn mực nam tính có thể dẫn tới những trông đợi quá lớn cũng như những khắc chế đối với bản thân người đàn ông và người khác, cảm giác thua kém có thể đẩy người đàn ông vượt giới hạn chịu đựng, trút cơn giận của mình lên chính người vợ. Phân tích sâu hơn, những phát hiện của nghiên cứu cho thấy một người đàn ông càng có nhiều chuẩn nam tính truyền thống thì người đó càng dễ nổi nóng, không kiềm chế được cảm xúc của bản thân và có nhiều hành vi kiểm soát/bạo lực đối với vợ/ bạn tình của mình
Nam giới giữ nhiều quan điểm mang tính định kiến giới, cản trở quyền năng của phụ nữ và biện minh cho sự phân biệt trên cơ sở giới. Người phụ nữ thường bị cho không có khả năng làm việc dưới áp lực cao và khối lượng công việc đồ sộ như nam giới. Vì thế mà trong suy nghĩ của nam giới, vai trò chủ yếu của phụ nữ là chăm sóc các thành viên, hoàn thành việc nhà, bản thân người phụ nữ phải ưu tiên và hi sinh cho hạnh phúc của gia đình. Thậm chí, họ phải bỏ công việc của mình để làm nhiệm vụ của một người vợ, người mẹ, người nội trợ.
Về bản chất, những quan niệm này củng cố ưu thế, đặc quyền của nam giới đối với phụ nữ, hạn chế cơ hội nâng cao quyền tự chủ về kinh tế của phụ nữ và biện minh cho sự phân biệt đối xử trên cơ sở giới trong gia đình. Điều này khiến cho đàn ông là nguồn kinh tế chủ lực duy nhất của gia đình, khi đối diện với khó khăn kinh tế và sự không ổn định về tài chính sẽ làm tăng căng thẳng. Áp lực dồn dập sẽ gây nên suy nghĩ lệch lạc cho nam giới, làm cho họ nghĩ rằng người phụ nữ hỏi về chuyện tiền bạc là một gánh nặng, cũng dẫn nam giới đến hành vi bạo lực gia đình
Vai trò của người phụ nữ trong cuộc sống hôn nhân trở nên thấp kém trong góc nhìn của người đàn ông, tạo nên sự bất bình đẳng. Chính tình trạng bất bình đẳng giữa nam và nữ trong quyền lực, quyền lợi có thể tạo điều kiện cho bạo lực gia đình gia tăng. Đây chính là ảnh hưởng trầm trọng nhất quyền lực giới gây cho đối tượng người phụ nữ
III. Những nỗi đau của người phụ nữ
Bạo lực gia đình không chỉ là sự tác động vật lý lên thể xác mà giờ đây đã diễn ra dưới các hình thức khác.
Tháng 12/2009, khảo sát của WHO cho thấy, trong khi 66,7% phụ nữ từ 18-22 tuổi báo cáo bị bạo lực thể xác do chồng gây ra thì 14,3% phụ nữ từ 43-49 tuổi đã trải qua bạo lực thể xác
(Amnesty.org - Women face abuse in Tajikistan)
Điều tra quốc gia về bạo lực, đối với phụ nữ ở Việt Nam, năm 2019 cho thấy gần 63% phụ nữ đã trải qua ít nhất một trong các hình thức bạo lực về thể chất, bạo lực tình dục, bạo lực tâm lý trong cuộc đời
(Vovgiaothong.vn - Chấm dứt bạo lực phụ nữ bằng cách giúp nạn nhân mạnh mẽ trở lại)
Ngoài sự tác động vật lý, gây chấn thương, lưu lại thương tích trên cơ thể của nạn nhân thì bạo lực về tinh thần cũng là một dạng bạo lực gây nguy hại cao đến cuộc sống sinh hoạt và tinh thần của nạn nhân. Loại bạo lực này khó phát hiện hơn vì nạn nhân có tâm lý sợ hãi, khó quan sát, phát hiện. Điều quan trọng cần nhấn mạnh là nạn nhân bạo lực tâm lý thường cho rằng những gì xảy ra với họ chưa đủ nghiêm trọng và quan trọng
Trong khảo sát tỷ lệ phụ nữ bị bạo hành trong gia đình ở Brazil, có 27% phụ nữ bị bạo hành về tinh thần nặng nề
(Sciencedirect.com - Violence against women by their intimate partner and common mental disorders )
Phụ nữ trong hôn nhân thường bị bạo lực cưỡng ép thực hiện hành vi quan hệ tình dục mà không có sự đồng thuận. Một số người phụ nữ chia sẻ rằng họ có tâm lý sợ hãi những người đàn ông ngoài xã hội, thậm chí là sợ chính bố của mình vì di chứng bạo hành để lại quá lớn
Sống trong gia đình của mình, người phụ nữ lại cảm thấy bị đe dọa từ chính người thân thuộc với mình.
IV. Sự can thiệp của pháp luật
Sự xuất hiện của Luật Phòng, chống bạo lực gia đình và các bổ sung điều luật trong Luật hôn nhân gia đình thể hiện rõ việc bảo vệ quyền lợi của phụ nữ. Cụ thể:
- Quyền bình đẳng trong hôn nhân: Vợ chồng có quyền và nghĩa vụ ngang nhau trong gia đình;
- Quyền nuôi con: Luật ưu tiên trao quyền nuôi con cho mẹ, trừ khi có lý do chính đáng;
- Phân chia tài sản: Khi ly hôn, tài sản chung của vợ chồng được chia theo tỷ lệ đóng góp, bảo đảm quyền lợi của cả hai bên;
- Bảo vệ phụ nữ bị bạo hành: Luật pháp có những quy định cụ thể để bảo vệ phụ nữ bị bạo hành gia đình, cung cấp các dịch vụ hỗ trợ và tư vấn;…
Ngoài chỉnh sửa các văn bản pháp luật, các tổ chức hoạt động xã hội như Bộ Lao động thương binh và xã hội, Hội Nông dân phối hợp với Quỹ dân số Liên Hợp Quốc tại Việt Nam (UNFPA) thực hiện nhiều biện pháp tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân về bạo lực trên cơ sở giới.
V. Đưa ra phương pháp về vấn nạn trong cuộc sống hôn nhân và tổng kết
Thực chất, dù pháp luật Việt Nam đã được cải thiện và bổ sung nhưng vấn đề của sự việc lại bắt nguồn từ tư tưởng của thế hệ trước nói chung và nạn nhân bị bạo lực nói riêng
Trong văn hóa gia đình của các thế hệ trước, một gia đình hạnh phúc là phải có cả bố và mẹ nên người phụ nữ thường gặp khó khăn trong việc thoát khỏi mối quan hệ bạo lực, họ sợ con mình thiếu đi một người cha đồng hành
Vì vậy, họ không có dũng khí để đi tố cáo các hành vi bạo lực. Còn đối tượng gây hành vi bạo lực không ý thức được hậu quả họ phải chịu vì họ biết nạn nhân thường giữ im lặng tuyệt đối, là gián tiếp bảo vệ cho họ. Từ đó, vấn đề ngày càng trở nên nghiêm trọng cũng một phần là do nạn nhân không chịu đứng lên, nạn nhân tự ôm lấy mối quan hệ độc hại
Pháp luật có thể tự do can thiệp khi nạn nhân bị bạo lực thể xác có mức độ thương tích vượt mức đã quy định trong điều luật. Một khi nạn nhân rút đơn kiện, pháp luật chỉ có thể chấp nhận thực hiện và không tiếp tục truy cứu về sự việc
Pháp luật tạo điều kiện để người nạn nhân có thể đứng lên tố cáo, liên tục tuyên truyền nhận thức nhưng tư tưởng không chấp nhận đổi mới thì khó có thể giải quyết toàn diện vấn đề. Thế hệ trước gần như không thể thay đổi được vì các quan niệm cũ đã ăn sâu vào trong tiềm thức của đại đa số, ta phải chấp nhận từ bỏ các thế hệ cũ, chỉ có thể bắt đầu từ thế hệ hiện nay và phải hoàn toàn chú tâm vào vấn đề đó.
Tôi tin rằng, luật pháp chỉ có thể thực hiện uy quyền và nghĩa vụ của mình để bảo vệ quyền lợi của nạn nhân khi nạn nhân chịu lên tiếng tố cáo đối tượng đã thực hiện hành vi bạo lực với mình. Việc nạn nhân được hưởng một cuộc sống bình đẳng không có bất kì nạn bạo lực gia đình, quyền lực giới gây trở ngại hay không, đều phần lớn dựa vào chính nạn nhân có đủ ý chí, đủ kiên cường và vững vàng thì khi đó nạn nhân mới có thể đấu tranh lại nó và pháp lực sẽ hỗ trợ cho nạn nhân làm việc đó.
