11/08/2026
- ĐÈN HUÊ CHÚC -
Đèn Huê Chúc - là phương ngữ miền Nam của Hoa Chúc, là một loại đèn được dùng trong đám cưới Nam Bộ xưa.
Mọi người chắc ai cũng nghe qua câu thành ngữ “Động phòng hoa chúc” rồi, hôm nay mình giới thiệu lại sơ sơ nha.
Đây là một câu thành ngữ cổ gốc Hán, ‘Động phòng’ có nghĩa là cái phòng rộng, tối như cái động (hok phải là hoạt động trong cái phòng nha 😂), còn “Hoa chúc” có nghĩa là cây đuốc kết hoa, cả câu có nghĩa chỉ ngày cưới thời cổ với phòng rộng, đuốc sáng.
Lâu dần theo thời gian khi đèn cầy (lạp) thay thế đuốc (chúc), thì chữ ‘huê chúc’ không còn mang nghĩa đuốc hoa nữa mà thành một từ mang nghĩa cây đèn hoa cho ngày cưới nói chung.
Rồi, tụi tui cũng không rành về Hán tự nên không dám bàn sâu. Quay về với cặp đèn hoa của người Việt nha. Ngày nay mọi người thường thấy cặp đèn cưới thường được trang trí ‘long phụng’, đây là một sự tiếp biến văn hoá ảnh hưởng từ người Hoa ở Nam Bộ, đèn long phụng này không chỉ dùng trong đám cưới mà còn dùng trong các lễ tết khác, tùy theo hoa văn và màu sắc trang trí kèm theo. Nhưng do được sản xuất nhiều, thuận tiện và giá thành ổn áp hơn nên dần thay thế cặp đèn hoa của người Việt.
Văn hoá người Việt thì sẽ chuộng những thứ như cây trái, hoa lá để trang trí cho ngày cưới hơn. Ví dụ như những hình ảnh trái lựu, trái nhãn… những loại trái thành chùm hoặc nhiều hạt được dùng trong ngày cưới với ước mong con đàn cháu đống…
Cặp đèn cưới cũng không ngoại lệ khi được trang trí bằng những loài hoa nhiều nụ, nhiều cánh như hoa huệ, hoa hồng, mẫu đơn, cúc… Ở đây tụi mình tái hiện lại loại đèn hoa sáp ở Nam Bộ xưa.
Theo tìm hiểu nghiên cứu của team ‘Kết Duyên Tơ Hồng’, cặp đèn hoa sáp này xuất phát từ vùng Sa Đéc, sau này phát triển rộng ra khắp vùng Nam Kỳ. Nhưng do kĩ thuật làm cao, cũng như khó bảo quản theo thời gian nên hiện tại chỉ còn lại những tư liệu hình ảnh xưa, chứ không còn hiện vật để đối chứng. Dần dà theo thời gian cặp đèn hoa sáp này được thay bằng hoa vải, rồi tiếp biến thành đèn long phụng có đính 1 bông hoa sáp tượng trưng rồi giản lược như bây giờ (hôm workshop trang trí đèn cầy Long Phượng tại sự kiện tụi mình có cho các bạn trải nghiệm làm loại đèn này).
Lan man quá, quay lại với cặp đèn tụi mình làm tại sự kiện ‘Kết Duyên Tơ Hồng’ vừa qua. Cặp đèn này hoàn toàn do bạn Đạt Lê làm hết từ đầu tới cuối á, chứ Khoa Phùng tui chỉ phụ kết vào đèn thôi.
Ban đầu, tụi mình cũng có nghĩ làm bằng sáp nhưng nghĩ sẽ khó bền để sân khấu hoá 12 lần và trưng bày tại sự kiện, nên đã nghiên cứu làm lại bằng đất sét trong, sau đó tô vẽ rồi nhúng áo 1 lớp sáp để bền hơn, cũng như giữ làm tư liệu tham khảo sau này.
Quá trình làm cũng trầy trật lắm, vì đèn cầy sáp gặp nóng sẽ biến dạng, ban đầu tụi mình kết thẳng lên cặp đèn cầy nhưng để qua 1 đêm trên giá đèn thì đèn bị cong, nên phải tìm hướng đi khác là kết hoa lên ống nhựa, sau đó ghim đỉnh đèn lên phía trên. May mắn là nhìn cũng đẹp không ai phát hiện ra hehe.
Cuối cùng là thành phẩm như mọi người thấy mấy bữa nay, cảm ơn artist Lê Hồ Bá Đạt đã làm nên cặp đèn tuyệt vời này.
Thông qua sự kiện ‘Kết Duyên Tơ Hồng’ lần này, tụi mình mong là tương lai sẽ có nhiều cặp đèn huê chúc khác xuất hiện, không phải do riêng tụi mình làm mà tự thân vẻ đẹp của nó khiến nó sống lại trong đời sống mới, như Lọng Bướm đã từng làm được.
Ảnh tư liệu thêm trong bài viết, chú thích trong từng ảnh.
Khoa Phùng biên bài, sản phẩm do Đạt Lê thực hiện.
Cuối cùng, cảm ơn những người cộng sự đã cùng làm nên những điều tuyệt vời lần này Mõ, Bảo tàng Biệt động Sài Gòn - Gia Định.
Một số hình ảnh từ: Gia An, Thời Quang, Tấn Phúc (Finn), Craft Media.
