05/02/2024
NGHĨ GÌ KHI NGHĨ VỀ RỬA CHÉN
Để khởi động cho chiến dịch Săn kho báu tính thiêng ngày tết 2024 chủ đề ĐỂ CHỊ RỬA CHÉN CHO do CAB Hoian đồng sản xuất năm nay cùng TheaFter và Lộ, CAB bắt đầu lên dần những thảo luận về TÍNH THIÊNG và tính trình diễn của RỬA CHÉN.
Thảo luận đầu tiên là một bài viết 𝗴𝗶𝗮̉𝗶 𝘁𝗵𝗶𝗲̂𝗻𝗴 𝕔ă𝕟 𝕓ế𝕡, 𝑐𝘩𝑖̣ và hành động 𝘳𝑢̛̉𝘢 𝘤ℎ𝘦́𝑛 của Bảo Hân.
“𝐃𝐢 𝐬𝐚̉𝐧 𝐡𝐨𝐚́” căn bếp: một luận bàn về trình diễn thể nghiệm “Để chị rửa chén cho”
-Bảo Hân-
Trên dưới nhiều góc độ, tính ký hiệu (sign) hay đại diện (representamen) của căn bếp được nhìn thấy nhiều dưới dạng biểu tượng (symbol), từ một không gian có chức năng, tiến tới một không gian có chức năng hành vi mà ở đó lịch sử được diễn ra qua những tiếp xúc da thịt dung nhưỡng tinh thần, những câu chuyện “buông rèm”, khuất mặt mà ở đó tập hợp của các giá trị niềm tin và hành vi tạo ra “tính thiêng” riêng biệt, không tách rời nhưng cũng không thay thế người thực hành hành vi trong (những) không gian thiêng ấy. Không giới hạn ở các thảo luận về tính-nữ hay quyền-nữ, căn bếp trong luận thảo này có thể hiện lên như một di sản phi vật thể có dụng cụ (instruments), kiến thức bản địa đặc thù đòi hỏi những đóng góp nghiên cứu đa dạng, những tiếng nói từ nhiều phía để có thể một lần nữa giải thiêng, nhất là trong các tranh cãi không hồi kết của bếp là của ai, bếp củng cố ý thức hệ gì để tri nhận bếp như một thực hành văn hoá mang tầm quan trọng trong các lý luận về ý thức dân tộc, căn tính Việt.
Dưới góc độ di sản, “Để chị rửa chén cho” củng cố yếu tố tập thể của hành động/hành vi rửa chén đã lặp đi lặp lại nhiều tới mức khả thể “chị”, chung chung, không tên tuổi, lai lịch vẫn đủ mang tính đại diện cho hành vi “rửa chén”. “Chị” được thần hóa trong bối cảnh trần thường, như những phù điêu Apsara huyền nhiệm trên cổng tháp. Nhờ “chị”, căn bếp được duy trì trên chiều kích lịch sử của một di sản văn hoá qua quá trình “di sản hoá” (heritagization) mà theo Bendix (2008), là được làm ra thay vì luôn tồn tại - từ những thực hành của thói quen và trải nghiệm hằng ngày - sự thay đổi trong hành vi và ý nghĩa mà các nhà nhân học gọi là ‘văn hoá’, cho đến khi “họ” chọn lấy những chi tiết đặc quyền và gán chúng với những chức danh và giá trị. Nói cách khác, quá trình di-sản-hoá “căn bếp” diễn ra bởi-vì chính tập hợp các cá nhân mang vai vế “chị” kia, với quá trình trao quyền cho căn bếp thông qua các tiềm năng thẩm mỹ (aesthetic potency) của nó, diễn ra song song cùng hành vi phong tước/củng cố tước vị của “chị”. Tuy nhiên, vẫn còn những câu hỏi bỏ ngỏ cho quá trình thực hiện di sản hoá của công trình “căn bếp” này mà chúng ta có thể đặt niềm tin vào tiềm lực giải nghĩa đến từ chính các cộng đồng, những người có thể diễn giải các hiện vật và hoạt động theo phản xạ của chính họ và một lần nữa, xem xét “căn bếp” như một lịch sử tiềm năng phản biện các quy trình chính thức, lề lối của di-sản-hoá. Cần nhìn nhận “căn bếp” giữa các giao động thời cuộc bên cạnh mỹ cảm cá nhân, đồng thời không từ chối bất kỳ tự sự riêng tư nào để chạm vào chân dung của “chị” với thái độ hào phóng và giàu cảm thông. Lại nói thêm, diễn giải “căn bếp” dưới hình thức một trò chơi, tức là đưa di sản về bản thể cộng đồng để cùng thảo luận và bồi đắp, hướng tới việc mở rộng các khả thể mới của “căn bếp” mà trong đó hành vi “rửa chén” xem chừng không hơn gì ngoài nghĩa cử, lại bao quát cả những yếu tố phàm-thiên và cô đọng một cách chân thật nhất dấu triện của thời gian, không gian của một di sản mà biết đâu chỉ ít lâu nữa thôi, sẽ sớm trở thành phế tích.
𝐍𝐠𝐮𝐨̂̀𝐧 𝐭𝐡𝐚𝐦 𝐤𝐡𝐚̉𝐨:
𝐵𝑒𝑛𝑑𝑖𝑥, 𝑅𝑒𝑔𝑖𝑛𝑎 2009: 𝐻𝑒𝑟𝑖𝑡𝑎𝑔𝑒 𝑏𝑒𝑡𝑤𝑒𝑒𝑛 𝐸𝑐𝑜𝑛𝑜𝑚𝑦 𝑎𝑛𝑑 𝑃𝑜𝑙𝑖𝑡𝑖𝑐𝑠: 𝐴𝑛 𝐴𝑠𝑠𝑒𝑠𝑠𝑚𝑒𝑛𝑡 𝑓𝑜𝑟 𝑡ℎ𝑒 𝑃𝑒𝑟𝑠𝑝𝑒𝑐𝑡𝑖𝑣𝑒 𝑜𝑓 𝐶𝑢𝑙𝑡𝑢𝑟𝑎𝑙 𝐴𝑛𝑡ℎ𝑟𝑜𝑝𝑜𝑙𝑜𝑔𝑦. 𝐼𝑛: 𝐿𝑎𝑢𝑟𝑎𝑗𝑎𝑛𝑒 𝑆𝑚𝑖𝑡ℎ & 𝑁𝑎𝑡𝑠𝑢𝑘𝑜 𝐴𝑘𝑎𝑔𝑎𝑤𝑎 (𝑒𝑑𝑠.), 𝐼𝑛𝑡𝑎𝑛𝑔𝑖𝑏𝑙𝑒 𝐻𝑒𝑟𝑖𝑡𝑎𝑔𝑒. 𝑂𝑥𝑜𝑛: 𝑅𝑜𝑢𝑡𝑙𝑒𝑑𝑔𝑒, 253-269.
--------
HUNTING TREASURE
Dự án lưu trữ ký ức tập thể được sáng lập bởi CAB Hoian và đồng sản xuất năm 2022 với Tản mạn kiến trúc, Artcific. Năm nay, tại sao lại bắt tay sản xuất cùng TheaFter và Lộ (insta loilonlo), có gì liên quan tới sân khấu thể nghiệm và văn hoá đường phố? Cùng chờ xem và cung tham gia với chúng tôi.
Hunting Treasure kêu gọi cộng đồng săn (hunting) những đối tượng tìm thấy (found objects) mang hàm lượng tính thiêng (hàm lượng tinh thần) đã/đang/sớm sẽ hoang hoá và được vị lai giá trị thông qua các lời sấm của chính họ.
Giai đoạn 1 của dự án là phiên bản PHOTO HUNT từ 24.1 đến hết mùng 3 tết Nhâm Dần với sự kết hợp cùng các cá nhân, nhóm săn ảnh toàn quốc.
