Odin Gems

09/07/2026

NẠN ĐÓI NĂM 1945: LỜI KỂ CỦA NHỮNG NGƯỜI Ở LẠI

Nạn đói năm 1945 là một trong những thảm họa đau thương nhất trong lịch sử dân tộc, để lại vết sẹo không thể phai mờ trong ký ức của những người còn sống.

Tuyệt vọng, người dân buộc phải tìm kiếm sự sống từ mọi thứ họ thấy trong tự nhiên như rau dại hay củ chuối,... dù biết rõ hành động này có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Đỉnh điểm, từ tháng 3 đến tháng 7/1945, sự khan hiếm lương thực gay gắt đến mức nhiều người phải tìm cách lấy những hạt ngô rơi vãi trong phân ngựa để ăn.

Bà Nguyễn Thị Vin, một người dân làng Nhũ Tỉnh (Hải Dương) bàng hoàng nhớ lại:

“Bố tôi phải ăn thính rang bằng cám, trấu nên bị đi kiết, không có tiền mua thuốc nên chết”.

“Mẹ tôi và anh tôi cũng vì đói quá, phải ăn nhiều thứ linh tinh, ăn quá nhiều chuối hột rồi lăn ra chết”.

Khi các nguồn thực phẩm tự nhiên cạn kiệt, cái đói đã chôn vùi nhân phẩm, khiến con người trở nên tha hóa trước sự sinh tồn.

Nhiều gia đình phải rời bỏ quê hương, đi tha phương cầu thực rồi gục ngã nơi đầu đường xó chợ. Hình ảnh xác người nằm la liệt, làm mồi cho động vật hoang dã xuất hiện ngày càng nhiều.

Cảnh cướp bóc, đánh đập để tranh giành khẩu phần và đồ cứu trợ diễn ra khắp nơi. Thậm chí, có kẻ vì quá quẫn bách đã nhẫn tâm từ bỏ cả những người thân yêu nhất.

Ông Nguyễn Công Thức (sinh năm 1922, xóm Trỗ, làng Trung, xã Hưng Dũng, huyện Hưng Nguyên, Nghệ An) chia sẻ:

“Trong làng tôi có nhiều người chết... Hầu hết họ chẳng có áo quần gì, chôn trần”.

“Cũng có người được bọc vào tơi, hoặc bì g*i, chiếu. Đào sơ rồi chôn”.

“Lúc đầu còn sắp người xuống hố, quét vôi trắng, đắp hai tấm lá cót trở đầu đuôi rồi lấp lại. Về sau, người chết nhiều quá. Chỉ nhặt xác, đổ xuống hố rồi vùi đất lên”.

Dù nạn đói đã lùi xa, những câu chuyện về sự sinh tồn khắc nghiệt ấy vẫn là minh chứng cho một giai đoạn đau thương của dân tộc, nhắc nhở thế hệ mai sau về thời kỳ mà sự sống và cái chết chỉ cách nhau trong gang tấc.

Biên soạn: Lịch và Sử
Đối tác: Omega+

06/07/2026

24/06/2026

[ZHIHU] CÓ MÓN CỔ VẬT XA XƯA NÀO BẠN THẤY KỲ QUÁI KHÔNG?
…
Năm 1990, tại thôn Thạch Đường, trấn Bán Sơn, thành phố Hàng Châu, tỉnh Triết Giang phát hiện một ngôi mộ cổ thời Chiến Quốc, các nhà khảo cổ Trung Quốc sau khi phát hiện đã nhanh chóng tiến hành khai quật, bởi họ lo sợ trước khi được đội khảo cổ phát hiện thì ngôi mộ đã bị bọn trộm “càn quét".

Trong quá trình khai quật trong mộ, đột nhiên họ phát hiện một đồ vật kỳ lạ, một thứ giống với ly thuỷ tinh hiên ngang xuất hiện trước mắt đội khảo cổ.

Các nhà khảo cổ có mặt tại đó ngơ ngác không thôi, họ không dám tin đây là đồ vật thuộc về thời Chiến Quốc, vì nhìn kiểu gì cũng giống cái ly thuỷ tinh dùng uống nước thời nay.

Nhưng ly thuỷ tinh sao lại xuất hiện ở thời đại cách đây 2000 năm, trong một ngôi mộ cổ thời Chiến Quốc được? Lúc đó, họ nghĩ đây là đồ của bọn trộm mộ để lại.

Nhưng, kết luận này sợ là ngay cả họ cũng không tin, một người trộm mộ, nếu đã tìm được một ngôi mộ cổ 2000 năm chứng minh anh ta rất giỏi. Nếu muốn uống nước thì mang theo bình nước là được, sao lại mang một cái ly thuỷ tinh theo làm gì? Thế là giả thuyết này bị bác bỏ. Sau đó, lại có người nghĩ sâu xa hơn, cái ly nhìn giống đồ hiện đại, có khi nào có người xuyên không tới thời Chiến Quốc nên bỏ lại cái ly?

Càng nghĩ càng ảo ma.

Sau đó, chiếc ly được chuyên gia mang đi giám định, kết quả càng làm cho giới khảo cổ ngây ngẩn. Kết quả cuối cùng cho thấy, tuy chiếc ly nhìn thì rất giống thuỷ tinh nhưng thực chất được làm ra từ PHA LÊ NGUYÊN KHỐI, là một chiếc ly làm bằng pha lê tự nhiên cực hiếm.

Ông Tô Bỉnh Kỳ, nhân vật hàng đầu trong ngành khảo cổ học Trung Quốc phải thốt lên: “Quốc bảo! Quốc bảo!”

Chiếc ly cao 15.4 cm, đường kính 7.8cm, đường kính đáy 5.4 cm. Miệng ly mở, thân thẳng dốc nghiêng, giống với hình dạng ly uống nước hiện nay.

Nó được chế tác từ một khối pha lê thiên nhiên chất lượng cao, là một đồ dùng quý giá cực kỳ hiếm thấy ở Trung Quốc. Trong số các hiện vật pha lê cổ được khai quật tại Trung Quốc, đây là một trong những món có kích thước lớn nhất thuộc giai đoạn sớm.

Thực ra pha lê tự nhiên có lịch sử xuất hiện và được con người biết đến ở Trung Quốc từ rất lâu đời, với dấu tích sớm nhất có thể truy ngược tới khoảng 600.000 năm trước. Từ sau thời nhà Thương và nhà Chu, công nghệ sản xuất pha lê phát triển hơn, đến thời Chiến Quốc đã đạt đến một tầm cao mới.

*60 vạn năm = 600 ngàn năm

Bởi vì chiếc ly này trông không cũ kỹ lắm so với những sản phẩm pha lê khai quật trước đây, cho nên mới xảy ra chuyện hiểu lầm như vậy.

Sau này, chiếc cốc thuỷ tinh này trở thành một trong 64 món cổ vật văn hoá bị cấm mang đi triển lãm ở nước ngoài.
===

BÌNH LUẬN

1. Cái ly chắc chắn là xuyên không tới.

-> Chắc bạn xuyên không quên mang về rồi.

-> Đây là ly pha lê không phải ly thủy tinh.

-> Biết rồi thì để trong lòng, đừng nói thì tốt hơn. Cái ly pha lê này là văn vật, không thể nhầm lẫn. Nhưng mà kiểu dáng của nó y như ly thuỷ tinh thời nay, từ đó tới nay đào được kiểu lạ lùng này có mỗi mình nó? Không thấy lạ sao, chỉ có hai cách giải thích, một là từng có người hiện đại xuyên không tới, bởi vì lý do nào đó không về được nên để lại nó, thế là người này muốn làm một chiếc cốc pha lê để tặng chủ nhân ngôi mộ.

- - > Thứ hai?

2. Ê, tui hông hiểu chuyện này khó hiểu ở đâu luôn, độ cứng của ngọc bích và pha lê gần giống nhau, có thể còn kém hơn pha lê nữa. Tuy nhiên từ thời đồ đá tới giờ, sản phẩm từ ngọc có thể nói là đạt tới hoàn mỹ, Ngọc Trư Long có từ thời đồ đá, còn sớm hơn Chiến Quốc hai ba ngàn năm mà vẫn làm ra được. Sao mỗi cái ly pha lê mà tranh cãi dữ vậy?

-> Hình dạng văn vật hiện đại, thêm nữa trước nay có đào ra cái nào có kiểu dáng vậy đâu.

-> Chất liệu thì hiểu, người ta đang nói cái kiểu dáng kìa.

-> Pha Lê tự nhiên cực hiếm loại trong suốt không màu, hơn nữa đây còn là một khối lớn không có vết nứt bên trong nữa chứ.

-> Vì độ khó gia công khá cao, kỹ thuật thời đó chỉ làm được như vậy. Mà công nhận là nhìn rất giống phong cách thiết kế hiện đại.

-> Nhiều hiện vật thế kỷ I khai quật ở Afghanistan, nhất là đồ thủy tinh, nhìn kiểu dáng cũng rất hiện đại.

3. Pha lê rất khó gia công, phải mài từ từ, thời cổ đại không có cách gia công đặc biệt nào, chỉ có thể phủ cát và nước lên trên rồi từ từ mài nhẵn. Cả một khối pha lê mài thành như vậy thì nghĩ xem khó cỡ nào.

4. Nhưng sao không chế tác thành dạng cái bát nhỉ? Dù là cốc bằng gỗ, đồng hay gốm sứ thời cổ đại cũng đâu có hình dạng như thế này.

-> Có thể do hình dáng nguyên liệu. Tinh thể thạch anh nguyên khối thường dài và hẹp, khoét rỗng theo kiểu này sẽ tận dụng vật liệu tối đa.

-> Vì tinh thể thạch anh tự nhiên thường có dạng chóp sáu mặt nối với thân lăng trụ sáu cạnh. Nếu muốn làm thành cái bát thì khối thạch anh phải rất to, mà đã đủ rộng để làm bát thì lại quá dài. Muốn tạo hình cái bát thì phải cắt đôi khối thạch anh ở giữa, nếu không sẽ phải mài bỏ đi rất nhiều vật liệu. Nhưng muốn cắt thì lại có hai vấn đề, một là thời đó không có lưỡi cưa đủ cứng, hai là thạch anh rất dễ nứt vỡ trong quá trình cưa.

5. 600 ngàn năm là khái niệm gì? Đối với lịch sử địa chất thì ngắn, đối với lịch sử nhân loại thì quá dài.

-> Thời kỳ đồ đá cũ.

-> Người ta nói phát hiện pha lê có sớm nhất vào 600 ngàn năm trước, không có nói cái ly này được chế tạo vào 600 ngàn năm trước.

-> Lịch sử sự xuất hiện của loài người ở TQ có tới 1,7 triệu năm.
===

Tác giả: 浮生若梦
Dịch: Quán trà lá

01/06/2026

Tại sao những người thông minh lại chọn học Triết học?

Một tấm bằng Triết học hiếm khi được coi là tấm vé vàng mang lại mức lương khủng hay trang bị cho bạn những kỹ năng sinh tồn thực tế. Thế nhưng, chúng ta có cơ sở để tin rằng: học Triết học thực sự có thể giúp bạn mài giũa một kỹ năng cực kỳ quan trọng, đó chính là Tư duy.

Dữ liệu 30 năm nói gì về việc học Triết học?

Trong một nghiên cứu gần đây, sau khi phân tích điểm số của hơn 600.000 sinh viên đại học, các nhà nghiên cứu đã khẳng định: "Học Triết học thực sự giúp con người tư duy tốt hơn".

Hai tác giả của nghiên cứu, Michael Prinzing và Michael Vazquez, không tạo ra dữ liệu mới. Họ khai thác kho dữ liệu khảo sát sinh viên từ năm 1990 đến 2019 của Viện Nghiên cứu Giáo dục Đại học và Chương trình Nghiên cứu Thể chế Hợp tác.

Trong các bài khảo sát này, sinh viên được yêu cầu cung cấp điểm các bài thi chuẩn hóa (như SAT), đồng thời tự đánh giá bản thân về các kỹ năng "học tập suốt đời" cũng như mức độ "cởi mở" trong tư duy.

Điểm làm nên sự khác biệt của nghiên cứu này so với các công trình trước đó là Prinzing và Vazquez đánh giá dữ liệu ở nhiều giai đoạn khác nhau trong quá trình học đại học của sinh viên. Đầu tiên, họ so sánh điểm thi và thái độ học tập của các tân sinh viên - thời điểm những người này chưa chọn chuyên ngành. Sau đó, họ xem xét lại điểm số của chính những sinh viên này ở tất cả các ngành khi họ chuẩn bị tốt nghiệp.

Bằng cách loại trừ các khác biệt ban đầu của sinh viên lúc mới nhập học, họ chứng minh được việc học Triết học thực sự giúp sinh viên tiếp thu nhiều kiến thức hơn, đạt điểm cao hơn trong nhiều bài thi, đồng thời trở nên tò mò và cởi mở hơn với việc học nói chung.

Học cách "Tư duy về quá trình tư duy"

Điều khiến tôi cảm thấy thú vị hơn cả là cách các tác giả lý giải tại sao sinh viên ngành Triết học lại trở thành những "người tư duy" giỏi hơn (ít nhất là dựa trên khả năng đạt điểm cao trong các bài thi chuẩn hóa).

Theo Prinzing và Vazquez, điều làm nên sự độc đáo của Triết học là nó không hẳn là một kho tàng kiến thức đóng khung, mà giống như "một hoạt động - một hình thức truy vấn".

Tất nhiên, sinh viên ngành này vẫn phải học về lịch sử hình thành của các trường phái, các nhà lý luận và các triết gia. Nhưng quan trọng hơn, những người học Triết luôn chủ động đi tìm lời giải cho "những câu hỏi nền tảng về nhân loại và thế giới mà chúng ta đang sống".

Trong quá trình giải quyết những câu hỏi đó, họ được rèn luyện cách xây dựng "các lập luận logic", vạch ra những ranh giới tinh tế, và đào sâu "các ý tưởng cho đến khi chạm tới những kết luận cuối cùng - thứ thường mang lại sự bất ngờ".

Tư duy - Kỹ năng sống còn của nhân loại

Tất nhiên, những điều trên không thay đổi được hiện thực rằng một tấm bằng đại học ngành Triết vẫn có thể không giúp bạn giàu có hay vẽ ra một lộ trình thăng tiến rõ rệt. Tuy nhiên, nghiên cứu mới này là lý do để chúng ta nhìn nhận Triết học với một thái độ tôn trọng hơn.

Dù nhân loại có phải đối mặt với vấn đề gì khi bước sâu hơn vào thế kỷ 21, thì việc một bộ phận trong chúng ta được đào tạo ở một lĩnh vực chuyên khuyến khích và mài giũa khả năng tư duy chắc chắn sẽ rất hữu ích. Hãy nhớ rằng, những bước tiến đột phá và mang lại lợi ích to lớn nhất trong lịch sử đều xuất phát từ việc ai đó sử dụng tư duy và khả năng quan sát của mình để đưa ra những kết luận khác biệt (và đầy bất ngờ) so với phần còn lại của thế giới.

Thử tưởng tượng xem chúng ta có thể đạt được những thành tựu vĩ đại đến mức nào nếu có thêm nhiều người theo học lĩnh vực này - môn học giúp họ tư duy sắc bén hơn và cởi mở hơn với thế giới xung quanh.

- Trích từ bài viết Why Smart People Study Philosophy của tác giả George J. Ziogas -

13/01/2026

🌻 7 LÝ DO NGƯỜI THÔNG MINH THƯỜNG CÔ ĐỘC

Sự khác biệt trong cách nhìn nhận vấn đề, mong tập trung vào mục tiêu của bản thân khiến người thông minh có xu hướng tách biệt với xã hội.

Hầu hết mọi người thích đi mua sắm, du lịch hay tán gẫu cũng bạn bè sau một tuần làm việc bận rộn. Đa số người thông minh lại không mặn mà với kiểu giao tiếp này, họ thích tìm một góc yên tĩnh để quan sát cuộc sống và tận hưởng thế giới riêng.

Kiểu người này sẵn sàng thoát ra khỏi đám đông ồn ào, tránh được những mối quan hệ vô bổ để theo đuổi mục tiêu riêng. Ở góc độ nào đó, sự cô độc cũng là đích mà người có IQ cao tìm kiếm.

Có nhiều nguyên do khiến người thông minh thường cô đơn hơn những người khác, nhưng dưới đây là 7 lý do chính.

🌻 1. Họ có suy nghĩ và hành động khác thường

Hầu hết thiên tài đều có hơi hướng lập dị, do các khía cạnh nhận thức khác nhau và hạn chế tầm nhìn kinh nghiệm khiến rất ít người có thể thực sự hiểu, chấp nhận họ.

Và thay vì cố hòa nhận theo số đông hoặc tìm kiếm sự giúp đỡ, kiểu người này muốn tự học, mày mò nghiên cứu để tìm ra câu trả lời thỏa mãn thắc mắc của bản thân.

🌻 2. Luôn khắt khe với bản thân và người khác

Kiểu người này luôn biết rõ bản thân muốn gì nên rất khó để từ bỏ những kỳ vọng lớn. Nhưng điều này khiến họ cảm thấy khó khăn để thỏa mãn cuộc sống và vô tình gây áp lực, mệt mỏi lên những người xung quanh.

🌻 3. Khó kết nối với người khác

Người thông minh thường gặp khó khăn trong việc kết giao và tạo mối quan hệ thân thiết với bạn bè, đồng nghiệp. Họ khao khát có những cuộc trò chuyện sâu sắc, cao siêu với nội dung nâng tầm học thuật, chuyên môn hóa nhưng không phải ai cũng hiểu.

Họ cũng khó bày tỏ cảm xúc cá nhân và thường nói ít, nghĩ nhiều. Họ chỉ nói khi thực sự cảm thấy cần thiết và trong nhiều tình huống, tính cách này khiến người khác hiểu lầm, không muốn tiếp xúc.

🌻 4. Chỉ tập trung vào mục tiêu của bản thân

Chia sẻ ước mơ và mong muốn của bản thân với người không chung chí hướng rất dễ trở thành trò cười cho đối phương. Do vậy những cuộc trò chuyện xã giao, không có mục đích sẽ không thể tồn tại trong thế giới của người thông minh.

Người ngoài có thể cảm thấy nhóm có IQ cao luôn kênh kiệu, khó gần, nhưng trên thực tế họ chỉ đang tập trung vào mục tiêu của bản thân.

🌻 5. Muốn được tự do

Phải thừa nhận phần lớn các cuộc tụ tập chỉ nhằm giải tỏa cảm giác trống rỗng, buồn chán của con người, nhưng dễ khiến chúng ta bị lệ thuộc, không hoàn thành các mục tiêu khác.

Do vậy người thông minh luôn muốn loại bỏ mắt xích này và dành phần lớn thời gian để làm bạn với chính mình.

🌻 6. Không lo sợ chuyện được mất

Người thông minh không chạy theo số đông mà chỉ tập trung vào thứ bản thân cho là đúng và tinh chỉnh những điều có giá trị. Chính điều này giúp họ không sợ bỏ lỡ bất cứ điều gì vì đã từ bỏ một phần xã hội.

Bên cạnh đó họ cũng không ngại nói ra sự thật hoặc sợ bị người khác đánh bại, gây khó dễ vì tin tưởng vào năng lực của bản thân.

🌻 7. Sở hữu năng lực quan sát mạnh

Thay vì hòa mình vào đám đông, kiểu người này lại thích ngồi một góc lặng lẽ quan sát mọi thứ. Mặc dù không thể hiện bằng lời nói nhưng trên thực tế não bộ của họ đang hoạt động cao độ để đánh giá mọi việc một cách trọn vẹn nhất.

Không cần chứng minh giá trị của bản thân

Khi một người đủ mạnh mẽ và độc lập, họ sẽ biết ơn những điều nhỏ nhặt nhất trong cuộc sống và hài lòng với hiện tại. Nguyên nhân là do những người này có thể tự nuôi sống bản thân, không cần dựa dẫm vào người khác hay phải chứng minh giá trị của mình cho bất cứ ai.

---
🌻 Tìm đọc sách NGHỆ THUẬT CỦA SỰ CÔ ĐỘC
https://s.shopee.vn/5q1scSakRQ

Phương Minh (Theo zhihu, psych2go)