15/06/2017
VĂN HÓA LÀ CÁI NÔI CỦA NHÂN LOẠI
KỲ 4: CHÙA NGŨ CÔNG TỰ
Tọa lạc tại đường Hải Phủ có một tòa kiến trúc hai tầng rất nổi tiếng, xây dựng toàn bằng gỗ và đá, bên trong có các cột gỗ cao, trang trí vô cùng thanh nhã, được gọi tên là “Hải Nam đệ nhất lầu”. Đồng thời hai bên còn có Học Phố Đường, Quan Giá Đường, Ngũ Công Tình Xá, vườn Quỳnh, suối Phú Túc, đình Đông Chước… tạo thành một quần thể di tích lịch sử văn hóa đặc sắc và cũng là viện bảo tàng của tỉnh Hải Nam.
Đấy chính là đền Ngũ Công, được xây dựng từ thời nhà Thanh (1889) để tưởng niệm năm vị đại thần đời Đường, Tống bị giáng chức, lưu đày ở Hải Nam: Lý Đức Dụ (787-850), Lý Cương (1083-1140), Triệu Đỉnh (1085-1147), Lý Quang (1077-1159) và Hồ Toàn (1102-1180).
Ngày ấy Hải Nam xa xôi, hoang vắng đến mức người đương thời phải buột miệng hỏi “Quỳnh Châu thị hà xứ, tích cận quỉ môn quan?” (Quỳnh Châu – tức Hải Nam – ở nơi nao, phải chăng gần cửa quỉ). Chính Lý Đức Dụ cũng hạ bút than rằng nơi đây “chim bay còn phải mất nửa năm”. Hải Nam xưa là một nhà tù thiên nhiên khổng lồ, nơi triều đình trừng phạt, giam lỏng, đày ải, tước đoạt quyền thế các quan lại bất đồng chính kiến.
Nhìn ngắm năm pho tượng đá được đặt uy nghi trong vườn trúc quanh đền, đọc những dòng chữ khắc trên đá không đủ nói hết được những oan trái, tủi nhục, đắng cay mà mỗi người đã nếm trải, lòng du khách dâng trào một cảm xúc ngậm ngùi tiếc thương.
Lý Đức Dụ (người Hà Bắc) là bậc danh tướng bị vua Đường giáng chức, đày đến Tùng Sơn. Bốn vị võ tướng, đại thần còn lại đều lần lượt là nạn nhân của gian thần Tần Cối trong cuộc đấu tranh quyền lực của nội bộ triều đình Nam Tống trước cuộc xâm lược của quân Kim: Nhạc Phi phải chết, vô số văn quan võ tướng chống Kim đều bị hãm hại.
Nhưng điều khắc sâu trong ký ức hậu thế chính là những gì mà các bậc “dân chi phụ mẫu” này đã làm được cho dân, cho nước trong những tháng ngày bị đày ải nơi núi sâu đảo vắng này: lập trường, dạy học, mở mang thủy lợi, giúp dân làm ăn phát triển văn hóa.
Còn có một người được người dân Hải Nam vô cùng kính trọng, ấy là Tô Thức, tức Tô Đông Pha (1037-1101) – một trong “Đường Tống bát đại văn gia”. Đền Tô Công ở Hải Khẩu đứng bên cạnh đền Ngũ Công, có dựng một bức tượng đồng, kèm hai câu đối: Thử địa năng khai nhãn giới/ Hà nhân khả phối Mi Sơn (Tô Thức vốn là người sinh ra ở Mi Sơn, Tứ Xuyên). Còn Đông Pha thư viện là ngôi trường do ông lập nên năm 1098 ở trấn Trung Hòa, gần thành phố Đan Châu (phía tây Hải Nam) đến thời nhà Minh được dân trùng tu, mở rộng với qui mô lớn và giữ gìn tôn tạo đến bây giờ.
Thuở ấy, tuổi đã 60, Tô Thức bị vua Tống Triết Tông giáng chức, đày đến Đan Châu. Tuổi già, gặp nghịch cảnh, nhà tranh vách tre, bữa ăn chỉ toàn rau và khoai, thế mà Tô Thức vẫn lạc quan. Ông “phát” ra một ý tưởng lạ mà đẹp: ăn ánh sáng cho lòng đỡ đói! Và quyết sống có ích cho thiên hạ: vừa soạn các trước tác như “Luận Ngữ thuyết”, “Chí Lâm tập”, vừa mở trường (Đông Pha thư viện) truyền thụ học vấn, quảng bá thi thư lễ nhạc. Ông lại còn đến với đồng bào dân tộc Lê cùng tìm hiểu văn hóa phong tục: Hoa Di lưỡng tôn hợp/Túy tiếu nhất bôi đồng (Hai bình rượu Hoa Di hợp lại/Chung một chén cùng say cùng cười).
By Hainan Discovery - Sản phẩm được phân phối độc quyền bởi Deks Air Travel