18/08/2024
Tản mạn về tranh chân dung
Khi vẽ chân dung tôi đề cao ba yếu tố:
- Dấu ấn cá nhân nghệ sỹ
- Thần thái sống động của nhân vật
- Sự giống.
Một tranh chân dung tốt luôn luôn là kết quả của sự phối ngẫu tinh thần giữa nghệ sỹ và nhân vật, phải nói lên dấu ấn cá nhân của người vẽ lẫn những đặc điểm nhận dạng của nhân vật giống như đứa con mang những đặc điểm của cả cha và mẹ. Do vậy nếu thiếu một trong hai yếu tố hoạ sỹ và người mẫu trên tranh, bức tranh đó là một thất bại rõ ràng. Dấu ấn của nghệ sỹ trên tranh có khi thể hiện qua những thủ pháp và lựa chọn dễ nhận thấy một cách rõ ràng như cách anh ta chọn bố cục, cách dùng màu hay chỉ đơn giản là một vệt bút quen tay. Cũng có khi dấu ấn ấy khó nhận biết một cách rành mạch, người xem chỉ có thể cảm thấy điều đó mà không nói rõ được vì sao… Những điểm này làm cho một bức tranh chân dung thú vị hơn, ưu việt hơn một bức ảnh chụp chân dung. ( Ngay cả khi ta biết trong nghệ thuật chụp ảnh chân dung, các nghệ sỹ nhiếp ảnh cũng hướng tới việc tạo ra dấu ấn cá nhân trên ảnh)
Việc miêu tả thần thái nhân vật sao cho người xem cảm thấy được nhân vật sống đang thở, hay nhân vật đang chết, điều này không đơn giản, nó đòi hỏi nghệ sỹ phải miêu tả một biên độ rộng của sự tương tác vật chất, rất nhiều mối tương quan cần giải quyết: tương quan giữa các cơ chuyển động của cảm xúc trên mặt, tương quan giữa nhân vật và không gian, giữa tĩnh và động,….
Về giống mẫu thì sao🙂. Tại sao lại có trường hợp người này thấy giống, người khác lại không hay trường hợp người xem nhận định bức tranh giống mẫu nhưng đẹp hơn hoặc xấu hơn, béo hơn hay gầy hơn. Ở đây ta có thể liên tưởng vui tới câu chuyện Thầy bói xem voi, mỗi ông tiếp cận với nhân vật từ góc độ khác nhau mà nhận định khác nhau về nhân vật🙂. Tuy nhiên ví dụ này chỉ vui thôi. Về bản chất, sự nhìn của chúng ta về nhân vật là giống nhau( xét trên điều kiện thể chất bình thường và đồng đều), thế nhưng thức tế khi nhìn một nhân vật chúng ta lại không thực sự khách quan, chúng ta bị chi phối bởi nhiều thứ như: tình cảm cá nhân, quan niệm đẹp xấu, sự hấp dẫn giới tính… điều kiện ánh sáng, vị trí điểm nhìn,…. Do vậy chúng ta nhìn một nhân vật sẽ có những nhận định khác nhau. Tuy nhiên vẫn có những nhận định mà chúng ta đồng ý với nhau do những đặc điểm nổi trội của người mẫu. Trong việc nhìn mẫu nghệ sỹ có thể nhìn thấy rất nhiều đặc điểm nhận dạng của người mẫu, tuy nhiên việc chọn lọc vẽ cái gì, không vẽ cái gì hay cường điệu cái gì và bỏ qua cái gì là tuỳ vào mỗi cá nhân nghệ sỹ. Điều này tạo ra trường hợp người xem cảm thấy vừa giống vừa khác mẫu, có thể còn thấy đẹp hơn mẫu nữa😀. Điều này cũng làm cho một bức tranh chân dung khác hẳn một bức ảnh chân dung. ( vậy nên người mua tranh cần xác định rõ mình cần một bức tranh hay một bức ảnh🙂)
( Một vài suy nghĩ vụn vặt trên đường)
Dưới đây là một dessin chân dung tôi vẽ nghiên cứu cho tranh Đoá Hoa Mùa Đông
Dessin study for Winter Flower