09/07/2026
MẪU VẬT SỐ #03: BÀN ĐẠP
Tên nước ngoài: Pedal (phiên âm: Pê đan)
Chất liệu cấu thành: Thép hoặc nhựa composite (phần thân), thép (phần trục), cao su hoặc kim loại (mặt đạp)
Môi trường sinh sống: Ngay dưới bàn chân người đạp. Nơi nhận lệnh từ tôi thông qua bên trung gian là đôi giày Thượng Đình sờn mép đi từ năm lớp 11.
GHI NHẬN BAN ĐẦU
Trong phần lớn cuộc đời đi xe đạp của mình - cụ thể là 5 năm tiểu học và 2 năm đầu trung học cơ sở, tôi chưa bao giờ để ý đến cặp pê đan của xe, đặt chân lên là đạp, không nghĩ gì nhiều. Tôi thường bận tâm hơn về cái yên xe xem có thoải mái cho hành trình 7,5km sắp tới không.
Nhưng rồi sau một chuyến đi dài làm đầu gối ê ẩm bất thường, tôi mới để ý đến cái gọi là Q-factor - khoảng cách ngang giữa hai bàn đạp, tính từ tâm trục bên này sang tâm trục bên kia. Nghe tưởng chỉ là một con số đo khoảng cách, nhưng hóa ra nó quyết định luôn việc hai chân tôi đặt rộng hay hẹp khi đạp, từ đó kéo theo việc đầu gối đi thẳng hay đi lệch vào trong, ra ngoài.
Ghi lại đây để mọi người ai chưa biết: đầu gối đau không hẳn là do đạp dở nha! (mà do chưa chọn đúng xe).
MÔ TẢ
Một cá thể bàn đạp có ba phần: Trục, vỏ và ổ bi (cái bạc đạn)
- Trục là phần vít vào tay đùi. Đây là phần không quay, dù nó có đứng ngay giữa mọi thứ đang quay.
- Vỏ: phần ôm quanh trục. Cái này là cái va quệt nhiều nhất này, vì nó nằm ngoài cùng ít bao bọc
- Cuối cùng là ổ bi nằm bên trong, nhỏ nhất và ít được biết đến nhất. Nhưng nếu nó hỏng, cả hệ thống bàn đạp sẽ gặp vấn đề ngay, nó sẽ kêu lên cọt cọt, như thể nó đang phàn nàn hộ cho cả nhóm
Tôi quan sát một lúc thì thấy phần giữa mòn nhẵn hơn phần mép. Để ý một chút sau này khéo có lúc cần đến.
KHẢ NĂNG CHỊU TẢI
Một cặp bàn đạp có khối lượng khoảng 300 đến 400 gram, nhưng khi nào mà leo dốc còn đèo thêm thằng bạn thân thì 3 lạng thành 3 tấn. Nhễ nhại mồ hôi. Đùi căng cứng. Đôi bàn đạp nằm ở vùng trũng nhất của trọng lực đang gánh mọi cú nhấn điên cuồng để kéo cả hai người vượt qua đỉnh dốc.