13/06/2026
David Hockney (1937-2026), họa sĩ người Anh vừa qua đời ở tuổi 88. Một cái tên lớn của hội họa hiện đại khép lại đời sống của mình, nhưng những mặt nước, những căn phòng, những hàng cây, những thân thể lặng im trong tranh ông vẫn còn đó, như những mảng sáng ẩm hơi ấm, lấp lánh.
Hockney để lại ấn tượng trước hết qua màu xanh của những hồ bơi California. Ở A Bigger Splash, con người không hiện diện, chỉ còn lại cú tung nước. Một thân thể vừa lao xuống, biến mất khỏi mặt tranh, để lại tiếng động bằng màu trắng. Cái vắng mặt ấy làm bức tranh lôi cuốn. Hockney không kể nhiều. Ông chỉ đặt trước mắt ta một dấu vết, rồi để cái nhìn tự đi tiếp.
Trong Portrait of an Artist (Pool with Two Figures), nước không còn là nước đơn thuần. Nó là một lớp không gian khác, nơi thân thể chìm xuống, còn một người đứng trên bờ nhìn vào. Cảnh đẹp, sáng, yên, nhưng phía sau vẻ đẹp ấy là một khoảng cách khó gọi tên.
Tranh Hockney thường như vậy: không ồn ào, không bi kịch hóa, nhưng có một nỗi im lặng rất sâu.
Ở những chân dung như My Parents hay Mr and Mrs Clark and Percy, ông đặt nhân vật trong căn phòng, bên chiếc ghế, khung cửa, bình hoa, con mèo, tấm thảm. Mọi thứ có vẻ bình thường. Nhưng chính sự bình thường ấy lại mở ra chiều sâu của đời sống. Con người trong tranh ông không bị phơi bày; họ được giữ trong khoảng riêng tư của mình.
Điều làm tôi kính trọng Hockney là ông không để con mắt mình già đi. Đến cuối đời, ông vẫn nhìn cây, nhìn đường, nhìn mùa xuân, nhìn những bụi hoa như thể lần đầu nhìn thấy. Những phong cảnh Yorkshire, Normandy, hay các bức vẽ bằng iPad cho thấy một tinh thần luôn bắt đầu lại. Với ông, phương tiện có thể thay đổi, nhưng niềm vui nhìn ngắm thì không mất.
Có lần, khi nói về đời sống, tự nhiên và nghệ thuật, Hockney đã viết: “Ngu ngốc làm sao, con người chúng ta, ta đã đánh mất liên hệ với tự nhiên dù cho ta hoàn toàn là một phần của nó. Tất cả những điều này rồi một ngày sẽ kết thúc. Ta sẽ học được bài học nào? Tôi 83 tuổi, tôi sắp chết. Ta chết đi bởi vì ta được sinh ra. Những điều duy nhất quan trọng trong đời này là thức ăn và tình yêu, theo thứ tự ấy, và cả chú chó nhỏ Ruby của chúng ta nữa. Tôi thực lòng tin điều đó, và với tôi, điều cơ yếu của nghệ thuật là tình yêu. Tôi yêu cuộc đời này.”
Câu nói ấy như một chìa khóa để bước vào thế giới của Hockney. Đằng sau những hồ nước xanh, những căn phòng yên tĩnh, những hàng cây đang đổi mùa, không chỉ có kỹ thuật, bố cục hay màu sắc, mà còn có một tình yêu bền bỉ đối với đời sống. Ông nhìn thế giới không phải như một vật thể để chiếm hữu, mà như một hiện hữu để yêu thương, để ngạc nhiên, để ghi nhận.
Không chỉ vẽ, Hockney còn suy nghĩ dai dẳng về lịch sử của cái nhìn. Trong cuốn Secret Knowledge: Rediscovering the Lost Techniques of the Old Masters, ông đưa ra một giả thuyết gây nhiều tranh luận: phải chăng một số bậc thầy xưa đã sử dụng gương, thấu kính và các thiết bị quang học để hỗ trợ việc dựng hình? Dù đồng tình hay phản bác, cuốn sách ấy vẫn cho thấy Hockney không xem hội họa chỉ là cảm xúc và bàn tay. Với ông, hội họa còn là trí tuệ của con mắt, là mối quan hệ phức tạp giữa nhìn, biết, nhớ và tái tạo thế giới.
David Hockney để lại nhiều tác phẩm đẹp. Có bức tranh của ông đã được mua tới 90,3 triệu USD. Nhưng hơn thế, ông để lại một bài học thầm lặng: hội họa không chỉ tạo ra hình ảnh, mà còn gìn giữ khả năng kinh ngạc của con người trước đời sống. Một hồ nước, một thân cây, một căn phòng, một khuôn mặt quen - nếu biết nhìn, tất cả vẫn có thể trở thành phát hiện
Nguồn bài viết : Sưu tầm FB Lê Trọng Nghĩa
