19/06/2026
HOÀI NIỆM XÍCH LÔ.
Chiều lượn ngang qua phố, thấy dải trung tâm bỗng dưng trầm lặng, không còn vẻ náo nhiệt, lộn xộn nơi vỉa hè, phố xá nhìn phong quang đẹp hẳn lên, quán hàng vỉa hè lặn đâu hết, trong vô thức, tôi bỗng nhớ về một thanh âm của ngày hôm qua. Đó là tiếng cựa mình cót két của bộ nhíp lá, tiếng xích sắt nghiến nhịp nhàng vào líp xe.
Phố xá giờ đây đã khang trang, hiện đại, nhiều lắm đổi thay, nhưng thẳm sâu trong ký ức của người thị thành, dường như vẫn đọng lại bóng dáng vạm vỡ của một phương tiện từng gắn bó máu thịt với đất này: chiếc xe xích lô; những chiếc xích lô đặc biệt của người dân đất Cảng. Khác với dáng vẻ thanh thoát, yểu điệu của xích lô Hà Nội hay nét mộng mơ của xích lô xứ Huế, xích lô Hải Phòng ngay từ khi sinh ra đã mang trên mình sứ mệnh của một "người vận chuyển" nơi đầu sóng ngọn gió. Hình như, để gánh vác nhịp sống giao thương sầm uất, những chiếc xe được thiết kế kiểu dáng "nồi đồng cối đá". Khung xe hàn bằng ống thép lớn, gầm bệ vững chãi, lốp to cùng thùng xe sâu rộng, ngả thấp tựa lưng. Chiếc xe ấy mang đúng cái cốt cách của con người đất Cảng: thực tế, vững vàng, không hào nhoáng bề ngoài nhưng vô cùng can trường và bao dung. Nó lầm lũi cõng trên lưng từ những bao hàng nặng trĩu ở Chợ Đổ đến những cuộn thép, nếp vải, lặng lẽ góp phần dệt nên sự phồn hoa của một đô thị thương cảng. Thanh âm cót két ấy không chỉ là nhịp mưu sinh của phố phường, mà còn là tiếng của những chiếc xích lô chở hàng đã từng chở chính tôi quãng 30 - 40 năm về trước.
Có một thời kỳ, giữa những nhịp quay hối hả của mưu sinh, chiếc xích lô vạm vỡ ấy đã từng mang một dáng vẻ thong d**g, êm đềm đến lạ. Đó là thời của “Xích lô City tour” khi những vòng bánh xe chầm chậm đưa du khách phương xa len lỏi qua các trục phố rợp bóng cây. Chiếc xích lô có thêm nhiệm vụ chở những người bạn ngoại quốc, kề vai nhau ngắm nhìn những ban công rêu phong mang đậm dấu ấn kiến trúc Pháp trên phố Điện Biên Phủ, Trần Phú, Quang Trung hay dừng lại nơi quảng trường Nhà hát thành phố để lắng nghe hơi thở một thời xa xưa của dải trung tâm đô thị. Sự tương phản giữa bộ khung sắt vạm vỡ, trần trụi của chiếc xích lô với những vòm cửa vát cong mềm mại, hoa lệ của Nhà hát Lớn dưới bóng nắng chiều đã từng tạo nên những khung hình di sản không thể nào quên. Dưới tán cây thành phố, xích lô đã từng là một nhịp cầu nối tuyệt đẹp giữa con người và di sản.
Nhưng bánh xe thời gian hiếm khi chịu dừng lại để chờ đợi những hoài niệm. Rồi đô thị vươn mình, quy mô công nghiệp và logistics ngày một lớn mạnh. Khối lượng hàng hóa khổng lồ và nhịp sống hối hả đòi hỏi những con đường phải được giải phóng. Chiếc xích lô thô sơ, chậm rãi dần lùi bước, nhường không gian cho dòng chảy của những phương tiện cơ giới hiện đại. Đó là một sự lùi bước tất yếu, một sự chuyển giao thầm lặng nhường chỗ cho thành phố Cảng cất cánh. Mọi quy hoạch và thay đổi đều mang trên mình sứ mệnh lịch sử của từng thời kỳ, để đổi lấy một diện mạo nội đô văn minh, trật tự và thông thoáng như ngày hôm nay.
Nhịp thời gian cứ thế trôi đi, cho đến một ngày dừng chân tại Tokyo, Nhật Bản. Giữa ngã tư Ginza sầm uất và trước thềm nhà hát Kabuki-za tráng lệ, tôi chợt sững người khi bắt gặp một hình ảnh thân quen đến lạ. Những chiếc xích lô mang thiết kế vạm vỡ, rộng rãi nguyên bản của Việt Nam đang nhịp nhàng lăn bánh. Không phải là phương tiện chuyên chở nặng nhọc, chúng được người Nhật nâng niu, khoác lên tấm áo sang trọng mang tên "Cyclo Limousine" để phục vụ trải nghiệm du lịch cao cấp. Những người điều khiển xe ăn mặc tươm tất, nụ cười rạng rỡ, tự hào giới thiệu từng góc phố. Khoảnh khắc ấy mang lại một niềm kiêu hãnh và xúc động khó tả. Hóa ra, hình dáng mộc mạc và thiết kế nguyên bản từ quê hương ta đã đạt đến độ chuẩn mực của một sản phẩm "du lịch chậm", đủ sức thuyết phục và được một trong những siêu đô thị hiện đại bậc nhất thế giới trân trọng, vận hành như một món quà văn hóa đắt giá.
Đứng giữa lòng Hải Phòng hôm nay, nhìn dải trung tâm quy hoạch yên bình, tĩnh tại, các tuyến phố vành đai đã gánh vác xong phần áp lực vận tải nặng nề, một ý nghĩ chợt thoáng qua. Lõi trung tâm giờ đây đã có đủ không gian và sự thư thái cho những trải nghiệm chiều sâu. Biết đâu đấy, vào một ngày không xa, bên cạnh sự nhộn nhịp của những chuyến xe điện khám phá đô thị, ta lại được thấy những vòng quay xích lô tái xuất trên những con phố di sản theo một cách bài bản, quy chuẩn và tinh tế nhất. Trở lại không phải để gánh gồng mưu sinh, mà để thong d**g làm một đại sứ văn hóa, nối dài mãi câu chuyện bình yên và đầy tự hào của đất và người Hải Phòng. Phải là xích lô kiểu Hải Phòng!
Hải Phòng Cyclo city tour trở lại! Tại sao không? Khác với sự đứt gãy trong quá khứ, sự trở lại này sẽ được đặt trên một nền tảng tư duy hoàn toàn mới. Khi các tài nguyên du lịch được số hóa bài bản, hệ thống luồng tuyến được quản lý và điều phối thông minh, những chiếc xích lô sẽ không còn là sự cản trở tự phát mà hòa nhịp một cách chuẩn xác vào dòng chảy văn minh của đô thị. Đó không chỉ là sự phục hưng của một phương tiện mộc mạc, mà là bước tiến để khai thác trọn vẹn một tài sản văn hóa vô giá. Một Hải Phòng hiện đại, năng động, bứt phá nhưng vẫn đủ tinh tế để giữ cho mình một góc nhìn chậm rãi, đầy chiều sâu và đậm chất Cảng. Tại sao không?