Tranh thêu XQ Việt Nam
Giới thiệu văn hóa XQ
“…Thiên nhiên Đà Lạt đã cho thấy sự lộng lẫy và sức mạnh của nó vẫn chế ngự con người, đó là nơi con người tìm về để giải thoát mình khỏi những cái phức tạp ngoắt ngoéo của đời sống đô thị. Sự thuần khiết trong sáng của thiên nhiên đã thổi vào nghệ thuật của chúng tôi bởi chúng tôi khao khát biết bao được tan vào sự toàn vẹn, thống nhất của sự sống, và
o những chu trình bất di bất dịch của thiên nhiên…Hơn nữa, phát triển phụ thuộc vào việc bảo vệ môi trường, kinh tế không thể tách khỏi môi trường sinh thái, văn hóa không thể tách rời tự nhiên, con người không thể tách rời hệ động vật. Nền văn hóa truyền thống ngày mai đã biết trung thành với môt thế giới quan thống nhất, đã trả lại thế giới quan đó cho con người. Vì vậy trong sự tiến hóa của xã hội, việc tìm kiếm một trật tự kinh tế – chính trị – xã hội mới lại bắt đầu từ luật bảo vệ thiên nhiên và văn hóa truyền thống, đó là tượng trưng cho sự thống nhất giữa văn hóa và thiên nhiên và tất cả những gì đều bắt đầu từ đó suy ra…”
Lịch Sử Nghệ Thuật Thêu Tay Truyền Thống
Ở Việt Nam, nghề thêu là một ngành nghề thủ công truyền thống đã có tự lâu đời. Lịch sử của ngành nghề truyền thống này vốn gắn liền với lịch sử tâm linh của người phụ nữ Việt Nam trong quá khứ. Ngay từ thế kỷ thứ I, bên cạnh lá cờ thêu “Đền nợ nước trả thù nhà” của cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng, phụ nữ Việt Nam còn biết dùng công việc thêu thùa để trang hoàng nhà cửa, hơn nữa là để bày tỏ tâm sự, tình cảm và để làm đẹp cho chính mình. Tuy nhiên, cho đến nay không ai biết được, nghề thêu Việt Nam hình thành từ bao giờ? Ai là người đầu tiên có ý tưởng biến công việc may vá, thêu thùa thành một ngành nghề nghệ thuật? Tương truyền rằng, đầu thế kỷ XVII, nghề thêu Việt Nam được đánh dấu một bước ngoặt phát triển mới. Thời đó, ngài Lê Công Hành, (sinh ngày 18/01/1606 – mất ngày 12/06/1661) tại làng Quất Động, xã Quất Động, huyện Thường Tín, tỉnh Hà Tây đã đúc kết kinh nghiệm và kỹ thuật thêu dân gian Việt Nam để phổ biến rộng rãi một nghệ thuật thủ công mang đậm nét nghệ thuật. Cho đến thời phong kiến, nghề thêu là một trong những nghề phục vụ cho Vua chúa và giới Quý tộc. Sản phẩm thêu được hoàn thành bởi những chất liệu chỉ vải do công sức sáng tạo của những người nghệ nhân Việt Nam. Những sợi chỉ lúc đó được nhuộm bằng công thức thủ công với chất liệu hoàn toàn thiên nhiên như củ nâu, cây chàm, vỏ bàng, nước điệp, lá vông, đá mài, hoa hòe … khiến cho người nước ngoài phải cảm phục để nhận định rằng: “Nhìn những màu nước nhuộm của các cô thợ thấy rất dơ dáy không ngờ đến khi nhuộm xong đều đủ hết một bảng màu vô cùng lạ lùng tưởng như phù phép mới có được”. Trong thời kỳ đó nghề thêu thường là do người phụ nữ Việt Nam đảm trách, theo quan niệm của nho giáo, người con gái phải hoàn thiện được tứ đức: “Công, Dung, Ngôn, Hạnh” như người xưa từng nói
“Trai thì đọc sách ngâm thơ
Gái thì kim chỉ thêu thùa vá may.”
Đại đa số phụ nữ cả nước đều biết thêu, tuy nhiên tập trung và có tính chuyên nghiệp từ lâu đời là ở Huế. Khi triều đại nhà Nguyễn xây dựng ở Cố Đô Huế, bà Hoàng Thị Cúc, mẹ Vua Bảo Đại, cùng với Nam Phương Hoàng Hậu đã kết hợp những ưu điểm của kỹ thuật thêu Châu Âu với những tinh hoa của nghệ thuật thêu Châu Á để biến nó trở thành nghệ thuật thêu của Cung Đình, gắn liền với những đặc điểm thùy mị, tinh tế, tỉ mỉ của người con gái xứ Huế. Gabrielle học giả người Pháp, chuyên nghiên cứu văn hóa Á Đông viết: “…Nhiều nơi đã truyền lại cho con cháu những ngành nghề lạ lùng là vẽ hình bằng chỉ làm cho bông sen, bông tử nở trên lụa, làm cho bươm bướm lượn trên mặt nước trong xanh, người thợ thêu An Nam khéo léo hơn người thợ thêu Trung Quốc về đường kim mũi chỉ và cách pha màu sắc…”
Hocquard soạn giả sách nói về nghề thêu cuối thế kỷ XIX nhận định: “Người thợ thêu Việt Nam tỏ ra rất khéo léo trong việc phân bổ màu sắc trên lụa, để có những bức tranh thêu hòa hợp không chát chúa.” Trải qua hàng thế kỷ thăng trầm, nghề thêu có khi lên xuống nhưng nó vẫn giữ được bản sắc văn hoá lâu đời của dân tộc.
Đầu thập niên 90, thế kỷ XX, tranh thêu lụa Việt Nam dần dần vươn đến đỉnh cao nghệ thuật thêu. Khi công ty XQ bắt đầu thành lập, hai vợ chồng nghệ sĩ, nghệ nhân Võ Văn Quân và Hoàng Lệ Xuân đã vạch một hướng đi mới cho ngành nghề bằng cách kết hợp các đặc điểm của nghệ thuật hội họa, với những tinh hoa của kỹ thuật thêu cổ truyền mà chị Hoàng Lệ Xuân – xuất thân từ một gia đình gốc Huế – đã thừa hưởng và sáng tạo. Ngày nay, tranh thêu tay trên lụa XQ Việt Nam đang xích gần các loại hình nghệ thuật âm nhạc, thi ca, hội hoạ. Thông qua các chủ đề về sự sống – cái chết – niềm hy vọng – những xác tín ẩn giấu và cả những thuộc tính thân phận con người, nghệ thuật thêu đã đem lại một cái gì thuộc về cách nhìn của thế giới chúng ta, bằng hình ảnh của một cõi âm nhạc và cái đó có thể biểu đạt bằng nghệ thuật cổ truyền dân tộc. LỊCH SỬ CÔNG TY XQ VIỆT NAM
Bắt đầu từ động lực tìm kiếm chính bản thân mình, giảng hoà bản thân, và trở về với nguồn cội bản sắc dân tộc, đôi vợ chồng nghệ sỹ, nghệ nhân Võ Văn Quân và Hoàng Lệ Xuân đã tìm tòi, vạch ra hướng đi mới cho nghề thêu nhằm phục hồi ngành nghề truyền thống đang bị mai một. Chị Hoàng Lệ Xuân xuất thân từ một gia đình gốc Huế đã thừa hưởng toàn bộ những kỷ xảo tinh tế của nghề thêu. Anh Võ Văn Quân một nghệ sỹ với đầu óc sáng tạo và những cố gắng kiên trì đã cùng chị Xuân vạch hướng đi mới cho ngành nghề, kết hợp giữa nghệ thuật thêu và tính nghệ thuật của hội họa tạo sắc màu mới cho tranh thêu Việt Nam. Từ 1990 – 1992 anh chị đã sáng tác những tác phẩm tranh thêu với chủ đề “Về một quê hương về một đời người” rất Việt Nam. Cuối năm 1992 anh chị lên Đà Lạt mở lớp dạy nghề và đào tạo nghệ nhân thêu, đưa nghệ thuật thêu mới mang tính phổ cập dân gian.
Đầu 1994 thành lập tổ hợp tác thêu lụa XQ Đà Lạt với số nghệ nhân là 20 người. Ngày 30 tháng 01 năm 1996, chính thức thành lập công ty TNHH XQ Đà Lạt với một số thành quả sau:
Đã được giới lãnh đạo cao cấp của Trung Ương đánh giá cao: “Phục hồi được ngành nghề truyền thống của dân tộc” Được cấp giấy chứng nhận, bằng khen, huy chương vàng cho sản phẩm.
Được giới văn nghệ sỹ ủng hộ ca ngợi.
Được khách hàng trong và ngoài nước yêu thích, đánh giá cao về giá trị mỹ thuật. Cùng với mong muốn phổ biến và phát triển hơn nữa ngành nghề cổ truyền dân tộc, công ty đã thành lập các chi nhánh ở khắp nơi. Ngày 20 tháng 04 năm 1994 thành lập Trung Tâm Tranh Thêu Lụa XQ Cố Đô, nay đổi thành XQ Cổ Độ.
Đầu năm 1995 Tranh Thêu Trên Lụa XQ Sài Gòn được thành lập. Ngày 27 tháng 11 năm 1997 thành lập trung tâm Tranh Thêu Lụa XQ Đà Nẵng. Ngày 01 tháng 04 năm 1999 thành lập Trung Tâm Tranh Thêu Lụa XQ Nha Trang. Tháng 12 năm 2003 thành lập trung tâm tranh thêu lụa XQ Hà Nội.
Đặc biệt ngày 29 tháng 12 năm 2001 Làng Nghề Nghề Thêu Truyền Thống XQ Sử Quán chính thức khai trương, tạo một quảng trường cho Nghệ Sỹ, Nghệ Nhân XQ sáng tạo đồng thời gìn giữ, phát huy hơn nữa một ngành nghề, một bản sắc văn hóa dân tộc.
