06/20/2026
Dalawampung Taon Siyang Nakulong, Walang Sumundo sa Kanya Paglabas—Ngunit Nang Pakainin Ko si Tiyo ng Isang Mangkok na Mami, Nabuksan Ko ang Lumang Kahon na Nagpabagsak sa Buong Pamilya Namin
Dalawampung taon nakulong ang tiyo ko, pero noong araw na lumaya siya, walang kahit isang k**ag-anak ang sumundo.
Pagdating niya sa bahay namin sa Tondo, nakasara ang pinto.
Si Lola mismo ang nagkandado.
At ang tatay ko, habang nakaupo sa hapag, malamig na sinabi, “Kung may magpapasok sa lalaking ’yan, umalis na rin kayo sa bahay na ’to.”
Nasa labas si Tiyo Nestor.
Payat na payat. Puting-puti na ang buhok. Nakayuko ang likod na para bang binuhat niya ang buong kasalanan ng mundo. Sa isang k**ay, dala niya ang lumang canvas bag. Sa kabila, yakap niya ang isang kalawangin na kahong lata.
Hindi siya kumatok ulit.
Hindi siya nagsalita.
Tumayo lang siya sa harap ng bahay na parang hindi niya alam kung saan na siya pupunta.
Ako si Althea, labimpitong taong gulang. Hindi ko masyadong kilala si Tiyo Nestor. Noong bata pa ako, ang alam ko lang, “masamang tao” siya. ’Yon ang sabi ni Lola. ’Yon ang sabi nina Papa at Tito Arman.
Pero may isang bagay akong hindi nakalimutan.
Noong anim na taong gulang ako, minsang iniwan ako nina Mama at Papa sa bahay dahil nagpunta sila sa sabungan at sugalan. Buong hapon akong umiiyak sa gutom. Si Tiyo Nestor ang umakyat sa bintana, nagluto ng noodles na may itlog, at binigyan ako ng kendi na orange flavor.
“’Wag kang matakot, Thea,” sabi niya noon. “Kahit walang pumansin sa’yo, may makakaalala pa rin.”
Pagkaraan ng ilang buwan, nakulong siya.
At mula noon, ipinagbawal sa bahay namin banggitin ang pangalan niya.
“Nandiyan pa rin ba siya?” tanong ni Lola habang nakaupo kami sa hapag-kainan.
Sumilip si Tito Arman sa maliit na bintana. Ngumisi siya.
“Nandiyan. Para talagang asong ligaw.”
Tumawa ang asawa niyang si Tita Lorna.
“Dalawampung taon sa kulungan tapos babalik dito? Ano siya, prinsipe? Wala siyang ambag sa bahay na ’to.”
Tahimik akong nakatingin sa kanin ko.
Sa TV, may noontime show kahit gabi na, replay yata. May tawanan, palakpakan, kantahan. Sa loob ng bahay, may mainit na ulam. Adobong baboy, pritong tilapia, sinigang.
Sa labas, may isang lalaking nakatayo sa dilim.
Pagkatapos kumain, si Papa at Tito Arman nagbukas ng beer sa sala. Si Lola pumasok sa kuwarto. Sina Mama at Tita Lorna naghugas ng plato habang hindi tumitigil sa panlalait.
“Hindi ko hahayaang matulog dito ’yon,” sabi ni Mama. “Baka malas ang dalhin.”
“Dapat nga hindi na lumabas,” sagot ni Tita Lorna. “Kung ako sa kanya, nagtago na lang ako.”
Ibinaba ko ang notebook ko.
“Mama,” sabi ko, “gutom pa ako.”
Hindi siya lumingon.
“Magluto ka ng instant mami. May itlog diyan kung gusto mo.”
Tumayo ako. Tahimik kong pinakuluan ang tubig. Kumuha ako ng malaking mangkok. Nilagyan ko ng dalawang itlog, konting dahon ng pechay, at tatlong hiwa ng natirang adobo.
Napatingin si Mama.
“Grabe ka naman kumain. Parang wala kang tanghalian.”
Hindi ako sumagot.
Pagkaluto ng mami, binuhat ko ang mangkok at dumiretso sa kuwarto ko.
“San ka pupunta?” tanong ni Papa mula sala.
“Sa kuwarto po. Mag-aaral ako.”
“Bilisan mo matulog. May pasok ka bukas.”
“Opo.”
Pumasok ako sa kuwarto at isinara ang pinto. Hindi ko binuksan ang ilaw. Dinala ko ang mangkok sa bintana.
Ground floor ang kuwarto ko. Kapag binuksan ang jalousie, kita ang gilid ng eskinita.
Nandoon pa rin si Tiyo Nestor.
Nakaupo siya sa semento, yakap ang kahong lata sa dibdib. Ang canvas bag niya nasa tabi. Nakayuko siya, parang sirang rebulto.
“Tiyo,” mahina kong tawag.
Nagulat siya. Dahan-dahan niyang itinaas ang mukha.
Sa liwanag ng poste, nakita ko ang mga guhit sa mukha niya. Malalim. Pagod. Parang lupa sa probinsyang matagal nang hindi nauulanan.
“Thea?” halos pabulong niyang sabi.
Inabot ko ang mangkok sa pagitan ng bakal ng bintana.
“Kain po kayo. Mainit pa.”
Napatitig siya sa mami. Umangat ang usok sa pagitan naming dalawa.
“Hindi… hindi puwede,” nauutal niyang sabi. “Baka mapagalitan ka.”
“Kain na po kayo bago lumamig.”
Iniabot ko pa lalo.
Nanginginig ang k**ay niya nang tanggapin niya ang mangkok. Puno ng kalyo at bitak ang mga daliri niya. Nang mahawakan niya ang mainit na mangkok, nanigas ang buong katawan niya.
Akala ko uupo siya at kakain.
Pero bigla siyang lumuhod.
“Tiyo!” napaatras ako.
Tumama ang noo niya sa semento.
Tok.
“Salamat, anak.”
Tok.
“Salamat…”
Tok.
“Tama na po!” nanginginig kong sabi. “Tiyo, huwag po!”
Pero hindi siya tumigil agad. Yakap niya ang mangkok, umiiyak na parang batang matagal nang hindi pinayagang umiyak.
Dalawampung taon.
Isang mangkok na mami.
At lumuhod siya para roon.
Nang magsara ako ng bintana, nanginginig ang k**ay ko. Sumandal ako sa dingding, hindi makahinga nang maayos.
Sa huling silip ko, nakita kong hindi niya binitawan ang kahong lata kahit kumakain.
Parang iyon lang ang natitirang buhay niya.
At sa mismong gabing iyon, habang natutulog ang buong bahay, narinig ko ang mahinang kaluskos sa labas ng kuwarto ko.
Sumilip ako sa siwang ng pinto.
Si Papa.
Hawak niya ang flashlight.
At dahan-dahan siyang lumalabas ng bahay, diretso sa eskinita kung saan naiwan si Tiyo Nestor....
Pakibasa ang buong kwento sa ibaba sa comments 👇 See less