13/01/2026
เมื่อเราเกิดบาดแผล ร่างกายเรามีกระบวนการห้ามเลือดอย่างไร มาดูกัน 👀
Hemostasis เป็นกลไกที่ต้องอาศัยการทำงานประสานกันของผนังหลอดเลือด เกล็ดเลือด และระบบการแข็งตัวของเลือด กระบวนการทั้งหมดสามารถแบ่งออกเป็น 2 ระยะสำคัญ ได้แก่ Primary hemostasis และ Secondary hemostasis
🔴 Primary Hemostasis >> การสร้าง Platelet Plug
Primary hemostasis เป็นระยะเริ่มต้นของการห้ามเลือด มีบทบาทสำคัญในการหยุดเลือดชั่วคราวอย่างรวดเร็ว โดยอาศัยเกล็ดเลือดเป็นองค์ประกอบหลัก สามารถอธิบายเป็นลำดับขั้นตอนดังนี้
1.1 Endothelial Injury และ Vasoconstriction
เมื่อผนังหลอดเลือดเกิดการบาดเจ็บ จะเกิดการหดตัวของหลอดเลือด (reflex vasoconstriction) เพื่อลดการไหลของเลือดในบริเวณนั้น เป็นกลไกเบื้องต้นที่ช่วยลดการสูญเสียเลือด
1.2 Exposure ของ Collagen และ von Willebrand Factor (vWF)
การบาดเจ็บทำให้ชั้น subendothelial ถูกเปิดเผย ส่งผลให้ collagen และ von Willebrand factor ซึ่งถูกสร้างจาก endothelial cell และ megakaryocyte ปรากฏบนผิวหลอดเลือด ทำหน้าที่เป็นจุดยึดเกาะของเกล็ดเลือด
1.3 Platelet Adhesion
เกล็ดเลือดจะยึดติดกับ vWF ผ่านตัวรับ Glycoprotein Ib (GPIb) บนผิวเกล็ดเลือด การยึดติดนี้มีความสำคัญอย่างยิ่ง
1.4 Platelet Activation
เมื่อเกล็ดเลือดยึดเกาะแล้ว จะเกิดการเปลี่ยนแปลงรูปร่างจากทรงกลมเป็นลักษณะมีแขนง (pseudopodia) พร้อมทั้งมีการหลั่งสารจาก granules ได้แก่
• ADP
• Serotonin
• Calcium (Ca²⁺)
• Thromboxane A₂
สารเหล่านี้กระตุ้นเกล็ดเลือดรอบข้างให้ถูกดึงเข้ามาเพิ่มเติม และเกิด positive feedback loop
1.5 Platelet Aggregation
เกล็ดเลือดที่ถูกกระตุ้นจะแสดงตัวรับ GPIIb/IIIa ซึ่งสามารถจับกับ fibrinogen ทำหน้าที่เป็นสะพานเชื่อมเกล็ดเลือดหลายตัวเข้าด้วยกัน เกิดเป็น platelet plug ซึ่งยังคงมีความไม่เสถียรและต้องได้รับการเสริมความแข็งแรงในขั้นตอนถัดไป
🔴Secondary Hemostasis>> กระบวนการแข็งตัวของเลือด (Coagulation)
Secondary hemostasis เป็นกระบวนการที่ทำให้ platelet plug แข็งแรงและคงทน โดยอาศัยการเปลี่ยน fibrinogen ให้เป็น fibrin ผ่านลำดับการกระตุ้นของ clotting factors ซึ่งแบ่งออกเป็น 3 pathways ได้แก่ extrinsic, intrinsic และ common pathway
2.1 Extrinsic Pathway
เริ่มจากการที่ Tissue factor (Factor III) จากเซลล์เนื้อเยื่อที่เสียหายจับกับ Factor VII และ Ca²⁺ เกิดเป็น TF–VIIa complex ซึ่งสามารถกระตุ้น Factor X ให้เป็น Factor Xa ได้อย่างรวดเร็ว
🔬Pathway นี้สัมพันธ์กับการตรวจ Prothrombin Time (PT)
2.2 Intrinsic Pathway
เริ่มจากการสัมผัสของ Factor XII กับ collagen ส่งผลให้เกิดการกระตุ้นลำดับดังนี้
Factor XII → XIIa → XI → XIa → IX → IXa
Factor IXa จะทำงานร่วมกับ Factor VIIIa, Ca²⁺ และ phospholipid บนผิวเกล็ดเลือด เพื่อกระตุ้น Factor X
🔬Pathway นี้สัมพันธ์กับการตรวจ Activated Partial Thromboplastin Time (aPTT)
2.3 Common Pathway
เมื่อ Factor X ถูกกระตุ้นเป็น Xa จะจับกับ Factor Va และ Ca²⁺ เกิดเป็น prothrombinase complex ทำหน้าที่เปลี่ยน
🔻Prothrombin (Factor II) → Thrombin (Factor IIa)
Thrombin เป็นเอนไซม์สำคัญที่
🔻เปลี่ยน fibrinogen เป็น fibrin
🔻กระตุ้น Factor V, VIII, XI
🔻กระตุ้นเกล็ดเลือดเพิ่มเติม
สุดท้าย Factor XIIIa จะทำหน้าที่ cross-link fibrin ให้เกิดโครงข่ายที่แข็งแรง ทำให้ลิ่มเลือดมีความคงทน
📠 Version : ภาพนิ่ง
🎞️ Animation coming soon 🔜
💾 : 13.01.2026
