11/06/2026
นิทรรศการ “พระจันทร์เสี้ยวหนเหนือ”
เนื่องในวาระ 80 ปี คำรณ คุณะดิลก ครูผู้ก่อตั้งพระจันทร์เสี้ยวการละคร
พบกันที่ เชียงใหม่
#พระจันทร์เสี้ยวการละคร
#พระจันทร์เสี้ยวหนเหนือ #ละครเวที #การแสดง
นิทรรศการ “พระจันทร์เสี้ยวหนเหนือ”
เนื่องในวาระ 80 ปี คำรณ คุณะดิลก
นิทรรศการนี้เป็นการนำเสนอจดหมายเหตุผลงานและบันทึกเส้นทางชีวิตของ คำรณ คุณะดิลก ตลอด 80 ปีที่ผ่านมา รวบรวมโดยกลุ่มลูกศิษย์ร่วมกับ COZOMIA Performing Arts Archive โดยเป็นส่วนหนึ่งของการจัดทำ “จดหมายเหตุฯ คำรณ คุณะดิลก” เพื่อบันทึกส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์ศิลปะการแสดงของไทย
วันที่ 21-30 มิถุนายน 2569
Dhepsiri Creative Space ซ.วัดอุโมงค์ จ.เชียงใหม่
เปิดนิทรรศการวันที่ 24 มิถุนายน 2569
เวลา 13.00 น. เป็นต้นไป
มีกิจกรรมเสวนา ดนตรี และการแสดง ตลอดนิทรรศการ
คำรณ คุณะดิลก เกิดเมื่อวันที่ 21 มิถุนายน พ.ศ. 2489 ที่ทุ่งพระโขนง เป็นหนึ่งในผู้ก่อตั้งพระจันทร์เสี้ยวการละคร (Crescent Moon Theatre) เข้าศึกษาที่โรงเรียนกรุงเทพคริสเตียน และต่อระดับมัธยมศึกษาที่โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา จนกระทั่งเข้าเรียนที่คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ในสาขาจิตวิทยา ทำงานละครมาอย่างต่อเนื่องยาวนาน ลูกศิษย์เรียกติดปากกันว่า “ครูคำรณ”
ปี 2514 กลุ่มพระจันทร์เสี้ยวได้เข้าไปมีส่วนร่วมอย่างสำคัญยิ่งในกระบวนการผลิตละครเรื่อง อวสานเซลล์แมน (Death of Salesman) ของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ โดยรับผิดชอบด้านฉาก แสง เสียง รวมทั้งแสดงนำเป็นตัวละครเอก การตื่นตัวนี้เป็นช่วงเวลาหลังจากการอสัญกรรมของจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ และเป็นช่วงที่เข้าสู่ทศวรรษที่กิจกรรมของนักศึกษาในมหาวิทยาลัยนั้นแพร่หลายมีบทบาทอย่างมาก ซึ่งกลุ่มพระจันทร์เสี้ยวมีบทบาทสำคัญอย่างมากต่อเหตุการณ์ 14 ตุลาฯ แม้จะไม่ได้ดำเนินการในนามกลุ่มพระจันทร์เสี้ยวชัดเจน แต่กลุ่มพระจันทร์เสี้ยวก็เป็นผู้อยู่เบื้องหลังในการจัดตั้ง “กลุ่มละครแฉกดาว” ซึ่งเป็นกลุ่มละครที่ขึ้นเล่นบนเวทีปราศรัยในสุดในมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ก่อนมีการเกิดเหตุการณ์ความรุนแรงทางการเมืองครั้งใหญ่ ในวันที่ 14 ตุลาคม 2516
คำรณ คุณะดิลก หนึ่งในสมาชิก พระจันทร์เสี้ยว ได้เดินทางไปมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ในฐานะผู้สอนวิชาศิลปการละครและสื่อสารมวลชน เขาได้สร้างสรรค์ผลงานละครร่วมสมัยในลีลา POOR THEATRE ของ JERZY GROTOWSKY ชื่อชุด ชนบทหมายเลข 1 ความโดดเด่นก่อกระแสวิพากษ์วิจารณ์ในเชิงชื่นชม และถือเป็นความแปลกสำหรับละครในยุคนั้นคือการไม่ให้ความสำคัญกับฉาก แสง เสียง แต่กลับเน้นหนักไปยังความสามารถของนักแสดงและความสัมพันธ์กับผู้ดู กลวิธีนี้นำมาจากต้นแบบของ BRECHTIAN THEATRE แนวละครแถวหน้าของละครร่วมสมัยในศตวรรษ 20 อิทธิพลนี้ได้ส่งผ่านไปยังกลุ่มละครในสถาบันการศึกษาซึ่งในยุคสมัยนั้นตกอยู่ท่ามกลางกระแสการเมืองที่ขึ้นสูง
ปี 2518 คำรณ คุณะดิลก และกลุ่มนักแสดงจากเชียงใหม่กลับลงมากรุงเทพฯ ทำการอบรมศิลปะการละครให้กับนักศึกษาจากหลายสถาบัน ผลิตงานละคร ชนบทหมายเลข 2 และ ชนบทหมายเลข 3 และ แซมมี่จอมยุ่ง ต่อมาจึงรวมตัวกันและก่อตั้งชมรมพระจันทร์เสี้ยวการละคร ร่วมกับคณะนักแสดงซึ่งเป็นนักศึกษาจากหลายมหาวิทยาลัย ต่อมามีผลงานเรื่อง แม่,ก่อนอรุณจะรุ่ง และ นี่แหละโลก พระจันทร์เสี้ยวการละครได้ผลิตผลงานละครอย่างต่อเนื่องหลายเรื่องในหลายรูปแบบ และบางครั้งใช้ชื่อคณะอื่น เพื่อหลบเลี่ยงกระแสรุนแรงทางการเมือง ประสบความสำเร็จทางด้านการนำเสนอได้รับคำวิจารณ์ในด้านบวกจากผู้ชม ทั้งทางเนื้อหาและวิธีการแสดง
การเคลื่อนไหวของกลุ่มพระจันทร์เสี้ยวได้ยุติลงในนามกลุ่มเมื่อเกิดเหตุการณ์รุนแรงทางการเมือง 6 ตุลาคม 2519 ซึ่งถือว่ายุติไปพร้อมๆ กับการสลายลงของขบวนการเคลื่อนไหวในประเทศไทยอีกหลายกลุ่มหลายแขนงในขณะนั้น สมาชิกพระจันทร์เสี้ยวการละคร ต่างแยกย้ายกันไป คำรณ คุณะดิลก เดินทางไปยังประเทศฝรั่งเศสและได้เข้าร่วมกับคณะละคร THEATRE DE LA MANDRAGORE โดยเป็นนักแสดงและผู้ช่วยผู้กำกับ มีผลงานเรื่อง Antigone, Woyzeck, Leon&Lena, La Mort de Danton, L’ Avar, La Mort de Bucher, Escalade, La Libbration, L’ Eneme and Terminal โดยออกแสดงตามประเทศต่างๆ เช่น ฝรั่งเศส เบลเยี่ยม อียิปต์ จอร์แดน เลบานอน สวีเดน โมรอคโค ตูนิเซีย กอบอน การ์คาร์ และ ซูดาน
สิบปีหลังจากสั่งสมประสบการณ์จากต่างแดน คำรณ คุณะดิลก เดินทางกลับประเทศไทย และได้สร้างสรรค์ละครเวทีสามัญชนเรื่อง คือผู้อภิวัฒน์ เรื่องราวของรัฐบุรุษ ปรีดี พนมยงค์ ในนามกลุ่มพระจันทร์เสี้ยวการละครในปี 2530 ได้รับคำวิจารณ์ในด้านบวกว่านำกลวิธีละคร BRECHTIAN มาใช้พัฒนาต่อได้อย่างประสบความสำเร็จ
ในปี 2538 คือผู้อภิวัฒน์ ได้กลับมาแสดงอีกครั้งในวาระเปิดอาคารสถาบันปรีดี พนมยงค์ และเข้าร่วมเทศกาลละคร ครั้งที่ 1 จัดโดยศูนย์ศิลปะวัฒนธรรมแสงอรุณ และในปลายปีเดียวกันนั้นเอง พระจันทร์เสี้ยวการละครได้รับการสนับสนุนโดย ศูนย์ศิลปะวัฒนธรรมแสงอรุณจัดโครงการละครเวทีถาวรโดยมีผลงานต่อเนื่องในระยะเวลาหนึ่งปี มีผลงานเรื่อง กูชื่อพญาพาน, ความฝันกลางเดือนหนาว, มาดามเหมา, ตลิ่งสูงซุงหนัก และ กระโจมไฟ ในช่วงปี 2539-40 ส่งผลต่อการพัฒนาขยายองค์ความรู้ทางศิลปะการละครให้แก่สมาชิกรุ่นใหม่ ซึ่งมีผลงานในเวลาต่อมาอีกหลายเรื่อง
คำรณ คุณะดิลก เป็นบุคลากรสำคัญในวงการศิลปะการแสดงไทย อดีตอาจารย์สอนด้านศิลปะการแสดง คณะการสื่อสารมวลชน มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ หลังจากเกษียณตัวเองออกจากการเป็นอาจารย์สอนละครในมหาวิทยาลัย ก็ยังคงทำละครเรื่อยมา พร้อมๆ กับเฝ้ามองลูกศิษย์ลูกหานักทำละครเติบโต
ปี พ.ศ. 2569 ครบรอบ 80 ปี ครูคำรณ คุณะดิลก
