30/07/2026
Saaka waan yaabay markii aan arkay in ay isku qiimo yihiin labadan daasadood ee kalluunka ah, iyadoo mid ka timi Berbera, mida kalena laga keenay Thailand oo kumannaan kiiloomitir inoo jirta. Sida caadiga ah waxaan filayay in kalluunka Berberi uu ka jabnaado kan dibadda laga keeno. Markii aan quraacday safradiina iga ba'day ayaan yara baadhay sababta. Kadib waxaan garwaaqsaday in arrintu ay leedahay sababo dhaqaale oo macquul ah.
1. Waxsoosaarka baaxadda (Economies of Scale)ยน: Thailand waa mid ka mid ah dalalka ugu waaweyn ee soo saara kalluunka daasadaysan. Warshadahoodu waxay soo saaraan malaayiin daasadood taas oo si weyn u yaraysa kharashka ku baxa calaa daasad. Halka warshadda Berbera ay weli leedahay waxsoosaar iyo suuq yar taas oo kordhinaysa uun kharashkii ku baxayey calaa daasad.
2. Agabka waxsoosaar: Thailand waxay leedahay silsilad warshadeed oo dhammaystiran. Daasadaha, saliidda, almuuniyamka, waraaqaha labelka ah iyo agabka kale badankooda gudaha dalka ayaa lagu sameeyaa ama si fudud ayay u heli karaan. Halka Berbera inta badan agabkaas dibadda aynu ka soo dejino taasina ay kordhinayso kharashka waxsoosaarka markasta.
3. Kharashka tamarta: Thailand waa dal warshadaysan oo korontadu ka jaban tahay. Somaliland se waxay ka mid tahay meelaha korontadu ugu qaalisan tahay, maadaama aynu kaliya ku tiirsan nahay korontada mashiinada shidaalka ku shaqeeya. Taasi waxay qaali inagaga dhigtay warshadayntii iyo qaboojintii kalluunka.
4. Qiimaha noolka maraakiibta: Inkasta oo kalluunka Thailand uu masaafo dheer soo maro, maraakiibta xamuulka ahi waxay hal konteenar ku qaadi karaan 40,000 afartan kun oo daasadood. Sidaas darteed kharashka gaadiidka ee ku dhacaya calaa daasad aad buu u yar yahay.
Ugu danabyn waxsoosaarka gudaha Somaliland waa guul mudan in la dhiirrigeliyo, balse si qiimuhu u sii jabo waxa ay u baahan tahay warshado waaweyn, tamar jaban iyo in qalabka waxsoosaarka si tartiib tartiib ah gudaha loogu sameeyo. Markaas uunbuu jabnaan doonaa kalluunka Berberi.
Economies of Scaleยน waa faaidada kharash ee ganacsigu helo marka uu badiyo waxsoosaarka, taas oo yaraysa kharashkii calaa shay. Oo tusaale hadaad dhari ku kariso kiilo baastaa ood iibiso, waxa laga yaabaa qof kale isla dhuxushii isla dharigii in uu kiile iyo badh baastaa ku kariyo sida cad tiisa ayaana kaa jabnaan doonta oo kharash ka yar kaaga ku joogta.
Qormadan kadib ha yaabin haddii aad waydo farqi qiime oo wayn oo u dhaxeeya alaabaha dibada iyo kuwa maxaliga ah.
Abdikarim Saed, MBA.
