Instytut Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej

21/08/2026

Nogaś na stronie poleca naszą publikację „Po naszemu" w „Zapraszamy do Trójki". Słuchajcie Trójka - Program 3 Polskiego Radia!

Używacie słów, które są charakterystyczne tylko dla Waszego regionu? 🗣️

Poranne wydanie „Zapraszamy do Trójki” (6-9) nadajemy dziś z Sopotu! Nogaś na stronie będzie dziś pytał: „Jak mówi Polska?” (to także tytuł książki, którą poleci w cyklu „Dobrze się czyta”).

Jak mówimy i w jakich językach? Jak brzmi kaszubski, a jak śląski? Co różni mowę podlaską od warmińskiej, a co charakteryzuje słowa „spod Łysicy”?

Czekamy na Wasze opowieści i słowa z Waszych — istniejących lub stworzonych na własne, rodzinne potrzeby — języków. Skoro tożsamość przejawia się także w tym, jak mówimy i piszemy, to jacy naprawdę jesteśmy❓

Czekamy na komentarze pod tym postem i telefony pod 22 333 33 33! ☎

20/08/2026

🟡Za nami koncert i warsztaty pieśni bojkowskich zrealizowane w ramach projektu „Bojkowski dialekt zapisany w pieśniach”. Podczas spotkania uczestnicy mogli zanurzyć się w niezwykłym świecie tradycyjnych pieśni wykonywanych w etnolekcie bojkowskim, odkrywając ich językowe bogactwo oraz rolę, jaką odgrywają w zachowaniu dziedzictwa kulturowego Bojków.
🟡Wspólne śpiewanie, rozmowy i spotkanie z żywą tradycją stały się okazją do lepszego poznania historii, kultury i języka dawnej Bojkowszczyzny. To właśnie w pieśniach najpełniej zachowują się ślady dawnej mowy, pamięć o miejscach i doświadczeniach kolejnych pokoleń.
🟡Wydarzenie zostało zorganizowane przez Bieszczadzki Uniwersytet Ludowy, który poprzez projekt podejmuje działania na rzecz dokumentowania, ochrony i popularyzacji bojkowskiego dziedzictwa językowego.
🟡 Projekt „Bojkowski dialekt zapisany w pieśniach” został dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Różnorodność językowa” Instytutu Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej.

19/08/2026

🟣Przypominamy, że decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego język łemkowski został wpisany na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego jako nośnik dziedzictwa kulturowego Łemków. Jest to jeden z czterech nowych elementów, które w 2026 roku znalazły się na liście dokumentującej żywe tradycje, zwyczaje i praktyki kulturowe obecne w Polsce.

🟣To szczególnie ważne wyróżnienie dla społeczności łemkowskiej, dla której język pozostaje podstawowym nośnikiem pamięci historycznej, kultury i tożsamości. Jak podkreśla Ministerstwo Kultury, mimo przerwania ciągłości przekazu po II wojnie światowej, język łemkowski jest dziś obecny w edukacji, działalności kulturalnej, mediach oraz twórczości artystycznej.

🟣Jak informuje prof. Helena Duć-Fajfer, procedura prowadząca do wpisu rozpoczęła się w 2023 roku. Więcej o tej decyzji piszemy na naszej stronie internetowej. Link w komentarzu.👇

18/08/2026

🟡Najpierw zgoda Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, później montaż dwujęzycznych tablic z nazwą miejscowości.
🟡Władze Gdyni są na finiszu procedury dodania do tablic drogowych nazwy miasta w języku kaszubskim.
🟡Niebawem radni podejmą uchwałą niezbędną do przeprowadzenia tego procesu. Zakłada ona wystąpienie do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji o wpisanie miasta do rejestru gmin, w których używane są nazwy w języku mniejszości.
🔗Więcej o tym przeczytacie w artykule Radia Gdańsk. Link w komentarzu.👇

📷 UM Gdynia

17/08/2026

🟡W najbliższą środę w stolicy odbędzie się kolejne spotkanie promujące gwarę warszawską.
🟡Będzie to wieczorek czytelniczy. „W repertuarze lyteratura, spuścizna, etcetera Pana Stefana Wiecheckiego zamieszkałego onegdaj przy Stalowej 1, bodajże na 3 piętrze. Będziem własnoręcznie, publicznie, ale za to bez mikrofonu – czytać na głos prozę Mistrza, czyli nieco oddalim się od prozy współczesnego świata” – tymi słowami do udziału w wydarzeniu zachęcają organizatorzy.
🟡Celem spotkania jest popularyzacja gwary warszawskiej jako żywego elementu historii, kultury i lokalnej tożsamości stolicy.
➡️Czytanie ,,Wiecha" na Winklu
➡️19 sierpnia, godz. 19:15
➡️ul. Stalowa 1, Warszawa
🟡Link do wydarzenia znajdziecie w komentarzu.👇 Spotkania odbywają się cyklicznie.

14/08/2026

🟣Kaszubski przeżywa prawdziwy renesans! Takiego zainteresowania tym językiem jeszcze nie było. Po raz pierwszy zajęte zostały wszystkie dostępne miejsca podczas rekrutacji na etnofilologię kaszubską na Uniwersytecie Gdańskim.
🟣Co ważne, kaszubska kultura coraz mocniej wychodzi z tradycyjnych ram. Jest obecna w przestrzeni publicznej, internecie, muzyce, wydarzeniach kulturalnych i codziennym życiu.
🟣Zdaniem przedstawicieli środowiska akademickiego, sukces jest rezultatem ponad trzech dekad prowadzenia edukacji regionalnej w szkołach oraz stopniowej zmiany społecznego postrzegania języka kaszubskiego.
🟣O rosnącym zainteresowaniu językiem kaszubskim przeczytacie w artykule, który znajdziecie pod linkiem w komentarzu.👇

13/08/2026

🟡 Dom Spotkań z Historią, Dwutygodnik i Instytut Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej zapraszają 29 września o g. 18 do siedziby DSH (ul. Karowa 20, Warszawa) na spotkanie wokół nowo wydanego zbioru czternastu esejów „Po naszemu. Jak mówi Polska?". Książka ukazała się nakładem wydawnictw Instytutu Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej i DSH (seria Dwutygodnika).

🟡Przez długie dekady w Polsce panowała narracja o jednorodności polskiego języka. Dialekty i mowa mniejszości mogły być domeną innych europejskich krain, ale u nas niepodzielnie rządziła jedna i ta sama polszczyzna. Zadaniem szkół, instytucji i – w zasadzie nas wszystkich – było dbanie o jej czystość. Może dlatego wątkiem, który powraca w esejach zebranych w książce „Po naszemu. Jak mówi Polska?" jest wątek wstydu. Bo skoro wszyscy mówią piękną, literacką polszczyzną, to dlaczego dziadkowie rozmawiają po kaszubsku, dlaczego ojciec sięga po góralskie gwaryzmy, a mnie samemu pchają się na usta jakieś śląskie słówka?

🟡O poczuciu językowego niedopasowania, dialektach w popkulturowych kliszach i politycznym rozgrywaniu porozmawiamy z autorami wybranych esejów: Mateuszem Adamczykiem, Marią Strzelecką i Aleksandrą Wojtaszek. Spotkanie poprowadzi Jan Błaszczak, redaktor „Dwutygodnika".

➡️Mateusz Adamczyk – językoznawca, członek Zespołu Retoryki i Komunikacji Publicznej Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN, zdobywca tytułu Mistrz Mowy Polskiej. Popularyzator wiedzy o polszczyźnie – prowadzi audycję „PrzySłowie" w radiowej Trójce, program telewizyjny „Słowo daję" w TVP oraz „Poniedziałkową Poradnię Językową" na Instagramie. Autor poradnika językowego „Jak słowo daję" (wyd. Znak). Prywatnie najlepszy przyjaciel kota Fonema.

➡️Maria Strzelecka – malarka, ilustratorka, autorka książek dla dzieci: „Beskid bez kitu", „Beskid bez kitu. Zima", „Hajda. Beskid bez kitu", „Nikifor" i „Simona", a także filmów animowanych. Wykładowczyni warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych. Dzieli życie między Warszawę i Beskid Niski. Zdobywczyni wielu nagród, m.in.: Nagrody Literackiej m.st. Warszawy, Nagrody im. Ferdynanda Wspaniałego i kilkukrotnie nagrody w konkursie Książka Roku Polskiej Sekcji IBBY. Jej książki zostały wpisane na Swiatową Honorową Listę IBBY oraz The White Ravens.

➡️Aleksandra Wojtaszek – bałkanistka, dziennikarka i tłumaczka. Autorka książki reportażowej „Fjaka. Sezon na Chorwację" oraz monografii naukowej „Topografie przestrzeni wyobrażonych. Serbska i chorwacka fantastyka gatunkowa". Ma doktorat z literaturoznawstwa, pracuje w Instytucie Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Stypendystka międzynarodowego programu Connecting Emerging Literary Artists 2019–2023 i laureatka Nagrody Krakowa Miasta Literatury UNESCO.

➡️Jan Błaszczak – redaktor działu muzycznego internetowego magazynu „Dwutygodnik.com”. Stale współpracuje z „Tygodnikiem Powszechnym”. Autor książki „The Dom. Nowojorska bohema na polskim Lower East Side”, która ukazała się w 2018 r. w serii amerykańskiej Wydawnictwa Czarne. Publikował również m.in. na łamach „Polityki”, „Machiny”, „Przekroju” i „Wprost”. Jako reporter współpracował z Programem 2 Polskiego Radia.

🔗Link do wydarzenia znajdziecie w komentarzu.👇

12/08/2026

🟡24 sierpnia o godz. 18:00 w Miejska Biblioteka Publiczna im. Zofii Urbanowskiej w Koninie odbędzie się niezwykle ciekawe spotkanie poświęcone kminie ochweśnickiej – wyjątkowemu elementowi językowego dziedzictwa regionu.
🟡Gościem będzie Paweł „Pikun” Pachulski – regionalista, animator kultury i jeden z najważniejszych depozytariuszy pamięci o regionie ślesińskim.
🟡Podczas wykładu „Słowa nie pochodzą znikąd”, organizowanego w ramach projektu „Puchą przez gwarny Konin”, będzie można zajrzeć do świata dawnych „ochweśników” – handlarzy dewocjonaliami ze Ślesina i Skulska.
Dowiecie się m.in.:
👉 dlaczego potrzebowali „języka tajnego”,
👉 jakie historie kryją niezwykłe słowa kminy ochweśnickiej,
👉 jak wyglądała komunikacja, której osoby postronne nie mogły zrozumieć,
👉 dlaczego lokalna mowa jest ważną częścią tożsamości,
👉 i dlaczego warto chronić oraz popularyzować językowe dziedzictwo regionu.

📅 24 sierpnia 2026 r. (poniedziałek)
🕕 godz. 18:00
📍 Sala konferencyjna MBP w Koninie, ul. Dworcowa 13
🎟️ Wstęp wolny!

ℹ️Projekt został dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu dotacyjnego „Polszczyzna. Bogactwo różnorodności” Instytutu Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej.

🔗Więcej na stronie biblioteki. Link w komentarzu.👇

11/08/2026

🟠Od wieków stanowi podstawowy nośnik kultury, pamięci i tożsamości Łemków. To w nim zachowały się opowieści, modlitwy, pieśni. To jego, mimo przesiedleń i opresji, nie dało się wyplenić. Kilka dni temu informowaliśmy, że język łemkowski został wpisany na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego.
🟠Był to również temat Folkowego Poranka Dwójki. O języku łemkowskim opowiadała filolożka, Łemkini Marta Watral. Zachęcamy do wysłuchania audycji. Link do niej znajdziecie w komentarzu.👇