29/07/2026
Maria Jarema, rzeźbiarka, malarka, scenografka, aktywistka, kobieta-awangarda, urodziła się w 1908 roku w Starym Samborze. Była córką adwokata Józefa Jaremy i Marii Stefanii ze Śmigielskich, pianistki. Wychowała się w licznej rodzinie – jej rodzeństwo to m.in. Józef, malarz i twórca teatru Cricot, czy Władysław, reżyser i założyciel Teatru „Groteska” w Krakowie. W latach 1929–1935 studiowała rzeźbę na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie w pracowni Xawerego Dunikowskiego. Pierwsze pudełko z farbami otrzymała od Zygmunta Waliszewskiego.
W 1930 roku współtworzyła awangardową, radykalnie lewicową Grupę Krakowską. Jako rzeźbiarka zadebiutowała w 1933 roku na wystawie grupy w Salonie TPSP we Lwowie.
W 1934 roku napisała odezwę „Do artystów”, a trzy lata później zaprojektowała pomnik upamiętniający robotników zastrzelonych podczas marcowego protestu w 1936 roku – dziś stojący na cmentarzu Rakowickim.
Od połowy lat 30. współpracowała z przedwojennym teatrem Cricot, prowadzonym przez jej brata Józefa – projektowała scenografie, maski i kostiumy, a czasem sama występowała na scenie. To właśnie w kręgu teatru jej drogi po raz pierwszy przecięły się z Tadeuszem Kantorem.
Wystawa „Tadeusz Kantor (1915-1990). Emballage, Cricotage and Madame Jarema” – Wydarzenie towarzyszące Biennale Arte 2026 – czynna do 22 listopada, Procuratie Vecchie, Piazza San Marco.
Archiwum Marii Jaremy © rodzina Marii Jaremy
EN
Maria Jarema – sculptor, painter, set designer, activist, a one-woman avant-garde – was born in 1908 in Stary Sambor. The daughter of a lawyer and a pianist, she grew up in a large family: her brother Józef founded the Cricot theatre, Władysław the Groteska Theatre in Kraków. From 1929 to 1935 she studied sculpture at the Academy of Fine Arts in Kraków under Xawery Dunikowski. Her first box of paints came from Zygmunt Waliszewski.
In 1930 she co-founded the radically left-wing avant-garde Kraków Group, debuting as a sculptor at its 1933 exhibition at the TPSP Salon in Lviv.
In 1934 she drafted the manifesto To Artists; three years later she designed the monument to the workers shot in the March 1936 protests, now at Rakowicki Cemetery.
From the mid-1930s she worked with Józef’s pre-war Cricot theatre – designing sets, masks, and costumes, and appearing on stage. It was there that her path first crossed Kantor’s.
„Tadeusz Kantor (1915-1990). Emballage, Cricotage and Madame Jarema” – Collateral Event of Biennale Arte 2026 – on view until 22 November, Procuratie Vecchie, Piazza San Marco.
Maria Jarema Archive © family of Maria Jarema
