17/08/2026
CALL FOR PAPERS:
###VIII Seminarium Feministyczne
Trąbka do słuchania. Wątki emancypacyjne i surrealizm.
24 październiaka 2026
godz. 12.00-15.00
lokal_30, Warszawa
Surrealiści postrzegali kobiety jako muzy, obiekty namiętności, istoty efemeryczne i femmes enfants, zawsze głęboko zależne od mężczyzn. Paradoksalnie w pierwszym międzynarodowym ruchu surrealistycznym uczestniczyło wiele znakomitych artystek, między innymi Leonora Carrington, Leonor Fini, Remedios Varo, Toyen, Dorothea Tanning czy Lee Miller. Artystki surrealistyczne w Polsce, takie jak Franciszka Themerson, Erna Rosenstein, Bożena i Alicja Wahl czy Maria Anto, a szerzej także artystki z regionu Europy Środkowo-Wschodniej, zostały w powojennej historii sztuki poddane podwójnej marginalizacji — po pierwsze ze względu na płeć, a po drugie ze względu na ich usytuowanie na geograficznych peryferiach europejskiego pola artystycznego. W ostatnich latach proces ich „ponownego odkrywania” za pośrednictwem badań i wystaw poszerza rozumienie nie tylko surrealizmu, lecz także specyficznej dynamiki związanej z karierami artystycznymi kobiet.
Mimo mizoginii “ojców założycieli” surrealizmu wiele kobiet kroczyło własną ścieżką, wypracowując indywidualne języki, ale też starając się podkreślać swoją odrębność od słynnych partnerów. Przykładem może być Dorothea Tanning, która pomimo związku z Maxem Ernstem pozostawała w pełni niezależną twórczynią. Z kolei Leonora Carrington była jedną z najbardziej zaangażowanych w idee feministyczne artystek. W 1974 roku wydała surrelistyczną powieść Trąbka do słuchania, będącą jednocześnie manifestem duchowej i życiowej niezależności kobiet oraz wszystkich istot wykluczonych, a także podkreślającą więzi międzygatunkowe i międzypokoleniowe. To jedna z pierwszych pozycji w literaturze, która w pełen fantazji i humoru sposób poruszała temat ejdżyzmu.
W 1985 roku została wydana książka Whitney Chadwick, Women Artists and the Surrealist Movement, której polskie tłumaczenie ukazało się dopiero w 2024 roku. Wiele opisanych w niej artystek, na przykład Meret Oppenheim czy Leonor Fini, było przeciwnych tworzeniu osobnej narracji i klasyfikacji surrealistek, co, ich zdaniem, zamiast włączać je w międzynarodowy ruch surrealistyczny, wykluczało je. Dziś jednak wiemy, że dzięki pogłębionym badaniom Chadwick i wywiadom z wieloma żyjącymi jeszcze wówczas twórczyniami, autorce udało się zwrócić na nie uwagę czy też przywrócić pamięć o ich sztuce.
Podczas ###VIII SemFem pragniemy zachęcić Was do dyskusji i refleksji na temat obecności wątków emancypacyjnych w sztuce osób tworzących w duchu nadrealizmu. Nie chcemy skupiać się wyłącznie na historycznym ruchu surrealistycznym. Pragniemy spojrzeć na surrealizm jako na współczesny sposób opowiadania o świecie, przekazywania istotnych treści poprzez użycie języka nie kojarzącego się ze sztuką zaangażowaną. Czekamy na zgłoszenia dotyczące zarówno prac i postaw historycznych, jak i współczesnych praktyk obejmujących wszystkie media od rysunku i kolażu poprzez film, aż do sztuk performatywnych.
Do 7.10.2026 czekamy na propozycje 20-minutowych wystąpień pod adresem: [email protected]. Do zwięzłych zgłoszeń prosimy dołączyć krótki biogram oraz co najmniej jeden plik JPG (wraz z podpisem) jako ilustrację, którą wykorzystamy w celu promocji ###VIII SemFem.
Seminarium będzie towarzyszyło wystawie Marii Anto "Odważna leniwa ", prezentowanej w dniach 18.09-18.12.2026 w lokalu_30 w Warszawie.
Na zdjęciu: Karolina Breguła "Biuro budowy pomnika", 2016, kadr z filmu
