31/05/2026
„Tosogu. Wielcy mistrzowie małych arcydzieł”
30 maja – 23 sierpnia 2026
Wystawa ku czci Krzysztofa Polaka – patrona polskich kolekcjonerów broni japońskiej.
Wizerunek samuraja kojarzy nam się przede wszystkim z mieczem czy zbroją. Jednak to co najpiękniejsze najczęściej pozostaje w subtelnym cieniu. Nihonto, czyli japoński miecz to nie tylko głownia, ale także oprawa. Jej elementy to prawdziwe dzieła sztuki i każde z nich opowiada sobą jakąś historię. Często sygnowane wiele mówią nam o swoim twórcy. Dzięki temu możemy określić także datę powstania. Niezwykle ważne jest czy dany obiekt powstał w dobie sławnych wojen między daimyo czy wykonany był w epoce Edo. Są one nośnikiem intrygujących, pełnych heroizmu, honoru i miłości historii. Tsuba, menuki czy kozuka prezentowane na ekspozycji nie powstały w warsztatach zwykłych rzemieślników, a w pracowniach wybitnych artystów. Rzadko zdarza się aby dzieła sztuki tej klasy trafiały do polskich muzeów. Dzięki uprzejmości jednego z prywatnych kolekcjonerów w Muzeum Sztuki Azji w Kamienicy pod Gwiazdą eksponowana jest wyjątkowa, nie tylko w skali naszego kraju czy Europy kolekcja. Obiekty opatrzone są wspaniałymi certyfikatami. Eksponowane w oryginalnych pudełkach wręcz olśniewają swoją urodą i klasą wykonania. Wykonane przez najsłynniejszych japońskich twórców zdumiewają precyzją wykonania i kunsztem artystycznym. Tłem dla tych arcydzieł są oczywiście drzeworyty. Zestawiono grafiki Mistrza i Ucznia Utagawy Kuniyoshiego i Tsukioki Yosh*toshiego. Wprowadzą nas one nie tylko w świat groźnych wojowników, ale ukazują nam także pełne wyrafinowania życie japońskich możnowładców. Na ekspozycji prezentowane jest zaledwie jedno ostrze. Chcieliśmy bowiem ukazać tsuba, fuchi/kachira czy kogai przede wszystkim jako dzieło sztuki, a nie jako element uzbrojenia. Wiele z tych obiektów powstało w epoce "Pax Toguawa", kiedy Japonia pozostawała we względnym pokoju a zbrojmistrze przekształcili się w wyrafinowanych twórców, same zaś elementy opraw stały się zupełnie oddzielnymi obiektami kolekcjonerskimi. W Polsce zachwycano się nimi już na przełomie wieków XIX i XX. Wspaniałe zbiory stworzyli Feliks Manggha Jasieński w Krakowie czy Henryk Grohman w Łodzi. Prawdziwy rozkwit zainteresowania Tosogu nastąpił jednak dopiero po roku 1989. W tym miejscu chciałbym przywołać postać Krzysztofa Polaka. Ten wybitny znawca japońskiego uzbrojenia miał ogromny wpływ na wzrost zainteresowania Dalekim Wschodem. Niemal piętnaście lat temu za Jego sprawą do Muzeum Sztuki Dalekiego Wschodu zawitały wspaniałe miecze i zbroje samurajskie. Potem jako członek i prezes Polskiej Sekcji Miecza Japońskiego współrealizował wraz z Muzeum Okręgowym w Toruniu liczne projekty wystawiennicze. Zebrał wokół siebie grupę fascynatów i wytrawnych znawców, którzy do dziś odgrywają ogromną rolę w funkcjonowaniu muzeum w Kamienicy pod Gwiazdą. Mimo, iż od kilku miesięcy nie ma go wśród nas, jego obecność i krytyczny wzrok były odczuwalne przy układaniu każdego obiektu… Krzysztof powtarzał zawsze „Liczy się przede wszystkim obiekt, reszta to rzeczy mało istotne”. Tworząc tę wystawę skupiliśmy się wiec na prezentowaniu tego co najważniejsze… Dzieła Sztuki Wystawę tę dedykujemy więc pamięci Krzysztofa Polaka patrona kolekcjonerów militariów japońskich w naszym kraju.
Paweł Czopiński
Kustosz w Muzeum Sztuki Azji – Kamienica pod Gwiazdą.
