12/06/2020
Matapos maligo, nalimutang isuot ng dalaga ang tuwalya na nakasabit sa bungad ng pinto. Lumabas siya sa banyo nang balisa, maga ang mga mata, at sugatan ang mga paa.
Nakaabang si Agapito sa aklatan.
Maya-maya pa ay tila nakakita ng multo ang binata, nanlaki ang mga mata at natagalan bago siya nakakibo. Nang magising ang ulirat, awang-awa niyang binihisan ang dalaga.
Umiiyak ang dilag at pilit na hinuhubad ang tuwalya na ipinatong sakanya.
"Perla naman! Nasa tamang edad ka na!", singhal ni Agapito.
Hindi umimik ang dalaga matapos siyang sigawan. Nilaro na lamang niya ang kaniyang mahahabang buhok habang kumakanta ng hindi maintindihang awit.
Walang nagawa si Agapito kundi tawagan ang Doktor. Nakaramdam siya ng pagod, akmang lalayas na sa silid sa sakit ng ulo, epekto nang pag-aalaga sa baliw.
Binalot ng katahimikan ang kuwarto na binasag naman agad ng binata.
"Matagal ka na naming pinalaya."
Kibit-balikat ang dalaga at nagpatuloy sa kaniyang ginagawa.
"Legal mo nang matatamo ang mga ari-arian na nakapangalan sa'yo. Maari mo nang linangin ang mga bagay na ikaw lamang ang puwedeng umangkin. Mag-ayos ka't magdamit, ipakita mo sakanila ang natatagong kagandahang matagal mong kinimkim", sinserong pahayag ni Agapito sa dalaga.
"Excuse me? What are you talking about?", biglang sambit ni Perla.
"Isang daan at dalawampu't isang taon na ang nakakalipas, hindi ka pa rin mulat? Pinilit kong buksan ang iyong mga mata, maraming nagbuwis ng buhay upang makakita ka... bakit hindi mo pa rin masalamin kung sino ka talaga?"
"I'm sorry? Who are you?"
"Agapito Bagumbayan, isa sa iyong mga masugid na manliligaw. Hindi mo ba naaalala?", padabog na sagot nito.
"I don't understand what you're saying, please speak in English."
"God damm*t! This time, I will just sit down and watch you beg for help while you're being molested! Nakakapagod ka nang ipaglaban!", dala ng emosyon, napasigaw si Agapito.
Nahinto si Perla.
Nakaramdam ng pagsisisi ang binata sakanyang pinakawalang salita.
Muli, katahimikan ang bumalot sa silid.
Puno ng agiw ang kisame, tinititigan na lamang ito ni Agapito at may pagtitiis na hinintay ang manggagamot.
Makaraan ang ilang minuto, dumating na rin sa wakas si Dimas-alang kasama si Bini.
"Who's that dwarf and disabled man?", bungad ni Perla.
"Aba, iba ang tabas ng bibig nito ngayon. Ingles ang dinale, noong nakaraan ay wikang Kastila, ano naman kaya sa susunod na araw?", komento ni Bini.
"Bagong ligo ba talaga si Perla? Bakit ang lansa? Haha", dagdag ni Dimas-alang.
Nagtawanan ang tatlo.
Sinaway ni Delfina ang mga Ginoo at agad binihisan ang dalaga. Kasama niya ang dalawang Agoncillo, pinagsama nila ang tatlong pangunahing kulay na siyang naroong nakalatag sa merkado.
"Ineng, ilang beses ka ba namin bibihisan?", sambit ni Marcela.
Dumating si Magdalo at pinaayos kila Lorenzana ang mga tela. Naglagay sila ng tatlong bituin, isang puting tatsulok at araw na may walong sinag.
"Nag-aaksaya lamang kayo ng oras sa pagpapaganda diyan, wala namang ibang alam yan kundi magsuot ng maskara. Sariling pagkakakilanlan isinusuka upang maghubad sa harap ng mga banyaga", komento ni Agapito.
"Nasayang lamang ang tinta ng aking pluma", dagdag ni Dimas-alang.
"Hindi lamang iyon, pati na rin ang buhay ng ating mga kaibigan— marami sakanila ang nagsulat ng kasaysayan gamit ang sariling dugo, ngunit hindi man lamang naitala ang pangalan sa libro", mariing sambit ni Bini.
Ilang minuto pa, natapos na rin ang pag-aayos ng tatlong dilag kay Perla.
"El hombre lisiado es tan hablador'", sumabat si Perla.
Humalakhak na lamang si Dimas-alang na siya namang sinabayan ng pagbukas ng pinto, pumasok si Dimas-ilaw.
"Anong meron?", bungad nito.
"Wala namang bago, yang dinadambana ng mga hipokrito binihisan na naman. Ngayong araw kasi gugunitain na naman ng mga mapagkunwari ang kanyang kasarinlan", sagot ni Agapito.
"Haha, tiyak na madami na namang mapapahawak sa dibdib at aawit ng kantang ginawa ng kaibig-ibig na kompositor, hindi ba Agapito?", pang-aasar ni Dimas-ilaw.
"Watashi wa utsukushīdesu!", bulahaw ni Perla nang makita ang repleksyon niya sa salamin.
"Perla ngayon lang yan, bukas naka-Kimono ka na naman", bulahaw ni Oryang sa may pintuan.
Sabay silang pumasok sa silid ni Nakpil, ang kanyang bagong asawa na siyang kompositor ng mga balat-kayo.
Akmang yayakapin ni Agapito ang Lakambini, ngunit nagsitayuan ang lahat.
Si Magdalo, tinalian sa leeg ang baliw at iwinagayway sa harap ng mga palsipikado.
Tumulo ang luha ni Agapito, lumayo siya kay Oryang. Pinagmasdan ang katawan ng kanyang tunay na sinisinta— hindi pa rin malaya.
Sila Jomapa, Buan, Siling Labuyo, Taga-Ilog at ang lahat ng mga bayani ay tahimik na nagtipon-tipon at nagdalamhati.
Isang daan at dalawampu't isang taon.
Madaming kuro-kuro at bulong.
"Perla, isa kang kaawa-awa. Naging tropeyo ng nakaraan, alipin ng kasalukuyan", paghihinagpis ni Dimas-ilaw.
"Perla, isa kang baliw. Naging gamot ng nakaraan, mahirap gamutin sa kasalukuyan", paghihinagpis ni Dimas-alang.
"Perla, masahol ka pa sa lumpo. Naging kalakasan ng nakaraan, sakit sa kasalukuyan", paghihinagpis ni Bini.
Isang daan at dalawampu't isang taon.
Ang dating ubod ng yaman, ngayo'y kaawa-awang ninanakawan ng mga dayuhan.
Ang dating inang bayan, nagmistulang baliw. Kung noo'y ginahasa ng mga banyaga, ngayon, mga sariling anak na ang mga gahaman at mapagsamantala.
Ang dating malakas, ngayo'y nalumpo na, hirap makatayo, hirap gamutin ang sariling paa. Natuluyan na sigurong maging isda, patuloy na lumalangoy sa sariling dagat na inaangkin na ng iba.
"Perla, perlas ka ng silangan, ang nag aalab kong puso, mananatiling sa dibdib mo'y buhay", bulong ng mga bayaning ang katawa'y naging tahanan ng tingga.
Isang daan at dalawampu't isang taon.
Perla, nasa tamang edad ka na. Legal mo nang matatamo ang mga ari-arian na nakapangalan sa'yo. Maari mo nang linangin ang mga bagay na ikaw lamang ang puwedeng umangkin. Mag-ayos ka't magdamit, ipakita mo sakanila ang natatagong kagandahang matagal mong kinimkim.
Isang daan at dalawampu't isang taon.
Malaya ka na, lumaya ka na.
—
"Ang Pagsilang at Kamatayan ng Kalayaan"
—
Likhang Panitikan ni: Quennie Jesuro de Vera
Larawan ni: Jonel Blase
—
122 years na po, 121 ang nakasulat dahil noong nakaraang taon ko pa ito sinulat.
—
Ang ilan sa mga pangalang ginamit sa akdang ito ay "pen name" ng mga sumusunod;
Agapito Bagumbayan: Andres Bonifacio
Dimas-alang: Jose Rizal
Bini: Apolinario Mabini
Dimas-ilaw: Emilio Jacinto
Magdalo: Emilio Aguinaldo
Jomapa: Jose Maria Panganiban
Siling Labuyo: Marcelo H. Del Pilar
Buan: Juan Luna
Taga-Ilog : Gen. Antonio Luna
—
Google translate for the Spanish and Japanese translation 😬
—
Maligayang Araw ng Kasarinlan! 💙