05/02/2026
नेपालको राजनीतिक परिदृश्यमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले अत्यन्त छोटो समयमै उल्लेखनीय स्थान बनाएको छ। नयाँ दल भए पनि यसले पुराना स्थापित राजनीतिक शक्तिहरू—नेकपा एमाले, नेकपा (माओवादी केन्द्र) र नेपाली कांग्रेस—लाई गम्भीर चुनौती दिएको देखिन्छ। यही कारणले यी दलहरू निरन्तर रूपमा रास्वपामाथि आलोचना र आक्रमण गरिरहेका छन्। तर, यस्तो आक्रामक रणनीतिले अपेक्षित नतिजा दिनुको साटो उल्टै प्रभाव पारिरहेको छ, जसलाई राजनीतिक विश्लेषकहरूले ‘बूमराङ इफेक्ट’ का रूपमा व्याख्या गर्न थालेका छन्।
पुराना दलहरूले रास्वपालाई ‘दृष्टिकोणहीन’, ‘व्यक्तिकेन्द्रित’, ‘अराजकता फैलाउने’ र ‘जेनजी आन्दोलनको उक्साहटकर्ता’ भनेर चित्रण गर्ने प्रयास गरेका छन्। जेनजी आन्दोलनपछि बनेको अन्तरिम सरकारको सन्दर्भमा रास्वपालाई सिंहदरबार जलाउने अभियानको समर्थकजस्तो प्रस्तुत गर्न खोजिएको छ। कांग्रेसले रास्वपाको वैकल्पिक राजनीतिलाई अस्थिर र अनुभवहीन भन्दै खारेज गर्ने प्रयास गरिरहेको देखिन्छ भने एमाले र माओवादीले यसलाई प्रतिगमनको कारकका रूपमा चित्रण गर्न खोजेका छन्।
तर यथार्थमा, यस्ता आरोपहरूले रास्वपाको छविमा भन्दा पनि पुराना दलहरूको नैतिक धरातलमा प्रश्न उठाइरहेका छन्। जनतामा, विशेषतः युवा पुस्तामा, यस्ता नकारात्मक प्रचारलाई अस्वीकार गर्ने प्रवृत्ति बढ्दै गएको छ। लामो समयदेखि सत्ता, भ्रष्टाचार, सिन्डिकेट र स्वार्थकेन्द्रित राजनीतिबाट आजित भएका मतदाताहरूले रास्वपामाथिको आक्रमणलाई पुराना दलहरूको डर र असहजताको संकेतका रूपमा लिन थालेका छन्।
यही ठाउँमा ‘बूमराङ इफेक्ट’ स्पष्ट रूपमा देखिन्छ। जब कुनै दलले अर्को दललाई अत्यधिक नकारात्मक रूपमा आक्रमण गर्छ, त्यो आक्रमण मतदाताको नजरमा अनुचित र असभ्य देखिन थाल्छ। परिणामस्वरूप, आक्रमणमा परेको दल ‘पीडित’ को रूपमा देखिन्छ र त्यसप्रति सहानुभूति बढ्छ। रास्वपाको हकमा पनि यही भइरहेको छ। जति बढी आलोचना, त्यति बढी चर्चा; जति बढी हमला, त्यति बढी सहानुभूति।
जेनजी आन्दोलनपछि युवा मतदाताहरू पुराना दलहरूप्रति गहिरो असन्तुष्टि व्यक्त गरिरहेका छन्। उनीहरू पारदर्शिता, जवाफदेहिता र नयाँ राजनीतिक संस्कारको खोजीमा छन्। रास्वपामाथि आरोप लगाउँदा पुराना दलहरूले आफ्नै कमजोरी उजागर गरिरहेका छन्—जस्तै सत्ता स्वार्थ, अस्थिर गठबन्धन, र विगतका असफल शासन अभ्यास। सडक र सदनमा एमाले–माओवादीबीचको टकराव र कांग्रेसको स्पष्ट दिशाहीनताले पनि जनमतलाई पुराना दलहरूबाट अझ टाढा धकेलिरहेको छ।
सामाजिक सञ्जालमा देखिएको बहसले पनि यही संकेत गर्छ। रास्वपा अब केवल एउटा दल मात्र नभई वैकल्पिक राजनीतिको प्रतीक बन्दै गएको छ। काठमाडौँको मेयरको रुपमा असल काम गरेर राम्रो छवी बनाएका बालेन शाह रास्वपाको नाम जोडिनुले जनतामा नयाँ आशाको संकेत दिएको छ। आलोचनाले रास्वपाको प्रचार स्वतः गरिरहेको छ, जुन पुराना दलहरूले आफैं बुझ्न नसकेको वास्तविकता हो।
यदि पुराना दलहरूले रास्वपासँग स्वस्थ प्रतिस्पर्धा गर्न चाहन्छन् भने, नकारात्मक आक्रमणको रणनीति त्याग्नुपर्ने देखिन्छ। रास्वपाको नाम नलिएर आफ्नै नीति, कार्यक्रम र दृष्टिकोण जनतामाझ स्पष्ट राख्नु उनीहरूका लागि प्रभावकारी उपाय हुन सक्छ। तर, वर्तमान प्रवृत्तिमा पुराना दलहरू अझै पनि आरोप–प्रत्यारोपमै अल्झिएका छन्, जसले फागुन २१ को निर्वाचनमा रास्वपालाई थप फाइदा पुग्ने संकेत देखिन्छ।
नेपालको राजनीतिमा देखिएको यो ‘बूमराङ इफेक्ट’ ले एउटा स्पष्ट सन्देश दिन्छ—असभ्य आलोचना र नकारात्मक प्रचारले लक्षित दललाई होइन, आक्रमण गर्ने दललाई नै कमजोर बनाउँछ। रास्वपाले यही अवस्थाको लाभ उठाउँदै आफूलाई वैकल्पिक शक्तिका रूपमा स्थापित गरिरहेको छ। यदि यही क्रम जारी रह्यो भने, पुराना दलहरूले आफ्नै हातले आफ्नो राजनीतिक भविष्य कमजोर पार्नेछन्। राजनीतिमा दीर्घकालीन सफलता सभ्यता, विचार र रचनात्मक प्रतिस्पर्धामै निहित हुन्छ भन्ने सत्यलाई यो घटनाक्रमले पुनः पुष्टि गरेको छ।
