16/08/2026
🇳🇵 नेपाल निर्माणको त्यो ऐतिहासिक रात: नुवाकोट विजयको रोमाञ्चक कथा 🏹⚔️
आजभन्दा करिब पौने तीन सय वर्षअघि, गोरखा एउटा सानो र गरिब राज्य थियो। तर राजा पृथ्वीनारायण शाहको छातीमा भने एउटै सपना धड्किरहेको थियो— टुक्रे राज्यहरूलाई जोडेर एउटा विशाल र बलियो 'नेपाल' बनाउने।
त्यो सपना पूरा गर्ने पहिलो र सबैभन्दा ठुलो खुड्किलो थियो: नुवाकोट।
📍 नुवाकोट नै किन? रणनीति र व्यापारको केन्द्र
नुवाकोट केवल एउटा पहाड मात्र थिएन, त्यो त काठमाडौँ उपत्यकाको 'पश्चिम ढोका' थियो। त्यतिबेला तिब्बतसँग हुने धेरैजसो व्यापार नुवाकोटकै बाटो भएर हुन्थ्यो।
पृथ्वीनारायण शाहले स्पष्ट बुझेका थिए— यदि नुवाकोट जित्न सकियो भने:
काठमाडौँ र तिब्बतबिचको मुख्य व्यापारिक मार्गमा गोरखाको कब्जा हुनेछ।
भन्सार र करबाट गोरखाको आर्थिक सबलीकरण हुनेछ, जसले भावी युद्धका लागि पैसा र हतियार जुटाउन मद्दत गर्नेछ।
काठमाडौँ उपत्यकालाई घेर्ने रणनीति सफल हुनेछ।
💔 पहिलो प्रयास: असफलता र पाठ (वि.सं. १८००)
उत्साहका साथ राजा बनेलगत्तै वि.सं. १८०० मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोटमाथि पहिलो आक्रमण गरे। तर, न त गोरखासँग पर्याप्त आधुनिक हतियार थिए, न त सैन्य रणनीति नै परिपक्व थियो।
त्यतिबेला काठमाडौँ (कान्तिपुर) का शक्तिशाली राजा जयप्रकाश मल्ल थिए। उनले नुवाकोटको रक्षाका लागि आफ्ना अनुभवी र निडर सेनापति शंखमणी रानालाई खटाएका थिए। शंखमणी रानाको कडा प्रतिरोध र भीषण युद्धसामु गोरखाली सेना टिक्न सकेन। गोरखाले नराम्रो हार व्यहोर्नुपर्यो।
तर, पृथ्वीनारायण शाह हारबाट पछि हट्ने मान्छे थिएनन्। उनले यो असफलतालाई पाठका रूपमा लिए। उनी आफैँ बनारस गएर आधुनिक हतियार ल्याए, काजी कालु पाँडेलाई सेनापति बनाएर युवाहरूलाई कठोर तालिम दिए र नयाँ रणनीतिको पर्खाइमा बसे।
⚔️ दोस्रो प्रयास: त्यो ऐतिहासिक र रगत उम्लिने रात (वि.सं. १८०१)
समय आयो— वि.सं. १८०१ असोज २६ गतेको रात।
चारैतिर अँध्यारो र सन्नाटा थियो। त्रिशूली नदीको चिसो पानी तर्दै गोरखाली सेना तीन तर्फबाट सुटुक्क नुवाकोटतर्फ अघि बढ्यो। यो कुनै साधारण आक्रमण थिएन, यो त पूर्ण तयारी र रणनीतिसहितको महाअभियान थियो।
उता कान्तिपुरका सेनापति शंखमणी राना पनि कम थिएनन्। गोरखाली सेना आएको खबर पाउने बित्तिकै उनी आफ्नो सेना लिएर ढाल-तलवार बजाउँदै युद्धमैदानमा जाइलागे। धरमपानी र अशोकबारीका भिराला पाखाहरूमा युद्धको भयावह गर्जन सुनिन थाल्यो।
🛡️ पृथ्वीनारायणका भाइहरू र गोर्खाली वीरहरूको अभूतपूर्व वीरता
लडाइँ चरम उत्कर्षमा पुगेको थियो। गोरखाका तर्फबाट मुख्य सेनापति काजी कालु पाँडेले पर्दापछाडिबाट युद्धको कमान्ड सम्हालेका थिए भने मैदानमा पृथ्वीनारायण शाहका भाइहरू— महोद्दमकीर्ति शाह र मात्र १८ वर्षका दलजित शाह अगाडि बढे।
शंखमणी राना गोरखाली सेनालाई काट्दै अघि बढिरहेका थिए। उनको वीरता देखेर जोकोही काप्थे। तर, गोरखाली वीरहरूको अगाडि उनको केही लागेन। युद्ध मैदानमै चौतारिया दलजित शाह र गोरखाली योद्धाहरूको सामना शंखमणीसँग भयो।
भीषण आमनेसामने लडाइँमा कान्तिपुरका महावीर सेनापति शंखमणी राना मारिए।
आफ्ना मुख्य सेनापति ढलेपछि काठमाडौँको सेनाको होस उड्यो। उनीहरू पछि हट्न बाध्य भए र ज्यान बचाएर काठमाडौँतर्फ भागे।
🇳🇵 विजय र नयाँ युगको सुरुवात
असोज २६ गतेको त्यो बिहान नुवाकोटको गढीमा गोरखाको रातो र नीलो झण्डा फरफरायो!
नुवाकोट विजय केवल एउटा पहाड जित्नु मात्र थिएन; यो त आधुनिक एकीकृत नेपाल निर्माणको जग थियो। यही जितबाट पाएको आर्थिक र रणनीतिक बलकै आधारमा पछि पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौँ उपत्यका र बाँकी राज्यहरूलाई जोडेर एउटा अखण्ड नेपालको निर्माण गरे।
वीर योद्धाहरू जसले बहादुरीपूर्वक लडे✊
पृथ्वीनारायण शाह: सम्पूर्ण युद्धको कुशल रणनीति र नेतृत्व गर्ने।
काजी कालु पाँडे: मुख्य सेनापति, जसले युद्धको सम्पूर्ण सैन्य योजना र रणनीति तयार पारेका थिए।
दलजित शाह र महोद्दमकीर्ति शाह: पृथ्वीनारायण शाहका भाइहरू, जसले ज्यानको बाजी लगाएर अगाडि बढेर युद्ध लडे।
शंखमणी राना (विपक्षी): काठमाडौँ राज्यका सेनापति, जसले अन्तिम साससम्म असाधारण वीरताका साथ नुवाकोटको रक्षा गर्ने प्रयास गरे।
वीर गोर्खाली पूर्वजहरूलाई कोटि-कोटि प्रणाम! 🙏✨
🇳🇵
