03/06/2026
प्रधानमन्त्रीको हालैको सीमासम्बन्धी अभिव्यक्ति र त्यसमाथि भइरहेको राजनीतिक खिचातानीलाई केवल 'आरोप-प्रत्यारोप' को चस्माबाट मात्र हेर्नु हुँदैन। सिमाना जस्तो संवेदनशील राष्ट्रिय मुद्दामा राजनीति गर्नुभन्दा यसको प्राविधिक र कूटनीतिक गहिराइ बुझ्नु जरुरी छ।
१. प्रधानमन्त्रीको भनाइको वास्तविक अर्थ के हो?
जब कोही व्यक्ति देशको प्रधानमन्त्री बन्छ, उसले राज्यका अति गोप्य दस्तावेज, नापी विभागको आधिकारिक डाटा र नेपाल-भारत संयुक्त सीमा कार्यदल (Joint Boundary Working Group) को रिपोर्ट हेर्न पाउँछ। प्रधानमन्त्रीले भनेको "नेपालले पनि भारतको जग्गा मिचेको रहेछ" भन्ने कुराको अर्थ कुनै नियतवश गरिएको 'आक्रमण' होइन, बल्कि यो प्राविधिक र भौगोलिक यथार्थ (Technical & Geographical Reality) हो।
२. जग्गा कसरी यताउता हुन्छ? (The Science of Boundary):
नदीको धार परिवर्तन (River Course Shifting): नेपाल र भारतबीचको धेरैजसो सिमाना मेची, महाकाली, नारायणी जस्ता नदीहरूले निर्धारण गरेका छन्। दशकौंदेखि नदीले धार परिवर्तन गर्दा पहिले नेपालतिर रहेको जमिन भारततिर र भारततिर रहेको जमिन नेपालतिर पर्न गएको छ।
दशगजा र सीमा स्तम्भ (No Man's Land & Pillars): कतिपय ठाउँमा प्राकृतिक कारण वा मानवीय त्रुटिका कारण सीमा स्तम्भहरू (Pillars) यताउता हुँदा दुवैतर्फका स्थानीयले खेतीपाती गरिरहेका हुन सक्छन्। यसलाई प्राविधिक भाषामा 'Encroachment' भन्दा पनि 'Cross-border Occupation' वा प्राविधिक त्रुटि भनिन्छ।
३. विपक्षी दलहरूले बुझ्नुपर्ने कुरा:
विपक्षमा हुनुको अर्थ राष्ट्रिय मुद्दामा केवल विरोधका लागि विरोध गर्नु होइन। कालापानी, लिम्पियाधुरा, र लिपुलेक जस्ता स्थापित विवादित क्षेत्रहरूमा नेपालको अडान अकाट्य छ र रहिरहनेछ। तर, सुस्ता वा अन्य सुगम क्षेत्रहरूमा जहाँ प्राविधिक रूपमा नक्सांकन मिलाउन बाँकी छ, त्यहाँ तथ्यलाई स्वीकार गरेर मात्रै स्थायी समाधान (Strip Maps को फाइनल हस्ताक्षर) सम्भव छ।
सस्तो लोकप्रियताका लागि राष्ट्रवादको नारा उराल्नुभन्दा तथ्य, प्रमाण र कूटनीतिक संवाद (Diplomatic Dialogue) का आधारमा देशको एक-एक इन्च भूमिको रक्षा गर्नु नै आजको साँचो राष्ट्रहित हो।
सडकको उत्तेजनाले होइन, नक्सा र नापीको टेबलमा बसेर नै सिमानाको स्थायी समाधान निस्किन्छ! 🇳🇵🤝
#सुन्दरमेरोसिन्जाभ्याली