16/06/2025
Terugblik op een gedenkwaardige middag: de lancering van het Kelompok Archief & vier korte documentaires ter aanvulling van het archief
Op zaterdag 24 mei jl. kwamen de werkgroep Baileo Merantau en het Kelompok Project – ook wel bekend als het Kelompok Archief – samen in een betekenisvol evenement.
Deze middag stond volledig in het teken van het zichtbaar maken van de rol van de emancipatie van Molukse vrouwen in hun maatschappelijke strijd en het behoud van hun geschiedenis. Deze samenwerking is uniek vanwege de verbinding tussen meerdere generaties: 2e, 3e en 4e generatie. De werkgroep van Kelompok Project bestaat uit
Leonor Pattinasarany, Martha Likumahua, Nona Hully-Behoekoe, Nanneke Wigard en Rachelle Houtman. Werkgroep Baileo Merantau bestaat uit Noreen Tatuhey, Eva Metselaar, Joaniek Vreeswijk, Brenda Pattipeilohy, Romina Pattiasina en Annet Sabandar. Wij zijn dankbaar dit gezamenlijk te hebben kunnen realiseren en een gedenkwaardige bijeenkomst neer te zetten.
De middag werd geleid door Eva Metselaar, lid van Baileo Merantau en zelf een jonge vrouw
van de vierde generatie met Molukse wortels. Centraal stond de officiële lancering van het
Kelompok Archief en de première van vier korte documentaires. Deze films, opgebouwd uit ‘oral history’-interviews, belichten de verhalen van vier vrouwen die een actieve rol speelden binnen de Kelompok-beweging. Het programma was rijk en gevarieerd, met spoken word, panelgesprekken en moderne dans.
De middag werd krachtig geopend door Cameleon, die met een indringende spoken word
performance hulde bracht aan de Kelompok-beweging. In haar woorden klonk de wisselwerking tussen kwetsbaarheid en strijdvaardigheid door – een rode draad die gedurende het hele evenement terugkeerde.
De vier documentaires die tussen de programmaonderdelen door werden afgespeeld, behandelden thema’s die in het Kelompok archief ontbreken. Van het ontstaan van Kelompok en de impact ervan op de gemeenschap, tot de landelijke uitbreiding, het ontstaan van vrouwengroepen in de Molukse wijken, de uitdagingen binnen Molukse organisaties en de samenwerkingen met andere postkoloniale gemeenschappen. De geïnterviewde vrouwen in de documentaires zijn Adeline Tasidjawa en Leonor Pattinasarany over Kelompok.
Alfie Metekohy en Belsie Sibald -Pattinama vertellen over het Djaba-project, de plaatselijke Molukse vrouwengroepen.
Initiatiefnemer van het Kelompok Project, Leonor Pattinasarany, gaf een uitgebreide presentatie over de geschiedenis van de beweging en de totstandkoming van het archief. Nanneke Wigard sloot daarbij aan om toelichting te geven op de samenwerking met Atria – kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis – en de verdere uitrol van het project. Leonor benadrukte dat dit archief niet alleen een bron van kennis is voor huidige en toekomstige Molukse generaties, maar ook een waardevol document voor een breder publiek. Het laat zien dat niet alleen Molukse mannen, maar ook vrouwen uit de eerste en tweede generatie zich organiseerden en actief bijdroegen aan maatschappelijke verandering. Hun veerkracht verdient erkenning en een blijvende plek in de Nederlandse geschiedenis.
Ook Flora Vallenduuk en Bettemiek Grijns van het Atria kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis namen het woord en lichtte toe waarom het Kelompok Archief een waardevolle aanvulling vormt op hun collectie. Zij spraken hun bewondering uit voor de toewijding en zorgvuldigheid van Leonor Pattinasarany, Cootje Pattinama, Nanneke Wigard, Nona Usmany en Seba Nanuru bij het samenstellen van het archiefmateriaal. Dankzij hun inzet blijft deze belangrijke geschiedenis bewaard en toegankelijk – nu én in de toekomst.
Tijdens de panelgesprekken werd niet alleen teruggeblikt op de Kelompok-beweging, maar ook vooruitgekeken. Centrale vragen hierbij waren: hoe leeft de beweging voort? En op welke manier kunnen toekomstige generaties voortbouwen op deze fundamenten?
Deze inspirerende slogan van Kelompok vormde de kern van het gesprek: Biarlah Djatu
Bangun nona2 dan ibu2 Maluku, berlajar sama2 satu dengan jang lain ofwel ‘Moeders en dochters, door vallen en opstaan zullen wij van elkaar leren.
De quote kwam voort uit het plaatselijke en regionale DJABA-project, welke in 1981 gelanceerd werd. Een ondersteuningsproject van plaatselijke vrouwengroepen in de Molukse wijken. Een noemenswaardig punt tijdens het panelgesprek was de rol van PIKIM - Perkumpulan Ibu2 Kristen Indjili Maluku (vroeger FIKIM) die in 1952 ontstond. Een Molukse Christelijke Vrouwenverening die o.a. ondersteunden tijdens evenementen, maar ook zangkoren vormden, kookploegen samen stelden en tijdens deze activiteiten onderling spraken over o.a. opvoeding & kamp; familie.
Daarnaast vertelde Noreen Tatuhey in het panelgesprek over het ontstaan van werkgroep Baileo Merantau. De missie van de werkgroep is om bruggen te bouwen tussen deze verschillende generaties Molukse feministen, door verhalen, kennis en ervaringen te delen en te waarborgen voor de generaties die nog komen.
De middag werd op poëtische wijze afgesloten met een dynamische dansvoorstelling ‘Laut’ – de zee in ons van Sascha Lekatompessy en Moya Wenno. In hun choreografie kwamen de
zachtheid en de innerlijke kracht van de vrouw samen.
Samenvattend was het een gedenkwaardige middag doordrenkt van veerkracht, herkenning en erkenning. Zoals reeds benoemd - bleken kwetsbaarheid en strijdvaardigheid - de brug tussen generaties, jong en oud. Waar Kelompok destijds het voortouw nam in het bespreekbaar maken van maatschappelijke taboes en het openen van gesprekken rondom vrouwenemancipatie, cultuuroverdracht en opvoeding, zien we vandaag de dag een heropleving van Molukse initiatieven zoals werkgroep Baileo Merantau die deze draad moeiteloos oppakken - ieder met een eigentijdse invalshoek.
De thema’s zijn meegegroeid met de tijd: van emancipatie en opvoeding naar diepere lagen van bewustwording, zoals traumaheling, culturele identiteit, mentale dekolonisatie/gezondheid. Ook bijzonder was hoe het onderwerp hoogbegaafdheid naar voren kwam – een thema dat getuigt van de groeiende ruimte om de Molukse identiteit in een bredere gelaagdheid te onderzoeken en uit te drukken.
Door vallen en opstaan zullen wij van elkaar leren!
Voor opkomende evenementen van werkgroep Baileo Merantau: hou de instagrampagina Baileo Merantau https://www.instagram.com/baileo_merantau/ in de gaten!
fotocredits: Rosita Maitimu @ https://www.instagram.com/just11.nl/
