24/04/2026
112 lat temu przyszedł na świat Jan Karski – jedna z najbardziej niezwykłych postaci w historii XX wieku.
Co ciekawe, do dziś pojawiają się rozbieżności dotyczące dokładnej daty jego urodzin. Niektóre źródła wskazują na 24 kwietnia, inne na 24 czerwca 1914 roku. Za pierwszą datą przemawia metryka chrztu sporządzona w języku rosyjskim, przechowywana w Archiwum Archidiecezjalnym w Łodzi.
Dorastał w Łodzi, w kamienicy przy ulicy Kilińskiego, w licznym gronie rodzeństwa. Już od młodych lat wyróżniał się pracowitością i zdolnościami – ukończył studia prawnicze i dyplomatyczne na Uniwersytet Lwowski oraz Wołyńską Szkołę Podchorążych Rezerwy. Tuż przed wybuchem wojny, w styczniu 1939 roku, rozpoczął pracę w Ministerstwie Spraw Zagranicznych.
We wrześniu 1939 roku, po agresji III Rzesza na Polskę, jako oficer wziął udział w jej obronie. Wkrótce potem, po wkroczeniu ZSRR, dostał się do niewoli, z której zdołał uciec.
Po powrocie do Warszawy zaangażował się w działalność konspiracyjną. Jako kurier Polskie Państwo Podziemne przewoził na Zachód nie tylko rozkazy i instrukcje, ale także raporty dokumentujące zagładę Żydów. W 1943 roku osobiście przekazał te informacje prezydentowi Franklin Delano Roosevelt.
Po wojnie nie wrócił do Polski. Osiedlił się w Stanach Zjednoczonych, gdzie związał swoje życie z nauką i został profesorem nauk politycznych na Uniwersytet Georgetown.
Za swoją działalność został uhonorowany najwyższymi odznaczeniami, m.in. Orderem Virtuti Militari, Orderem Orła Białego, Medalem Wolności oraz tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. Zmarł 13 lipca 2000 roku w Waszyngtonie.
📌 Więcej o jego życiu i działalności można poznać na wystawie stałej „Karski–Margolis–Edelman” w Muzeum Miasta Łodzi.
Twórca: Fot. Carol Harrison
