10/07/2026
Arrestaties communisten en anarchisten in Laren, Blaricum en Eemnes 11 en 12 juli 1941
Op 12 juli is het precies 85 jaar geleden dat er in de BEL-gemeenten communisten en anarchisten werden gearresteerd in opdracht van de Duitse bezetter. Een bijzonder moment om te gedenken en goed iets over hun achtergrond te vertellen.
Wat ging er vooraf: Na de Duitse aanval op Rusland (Operatie Barbarossa) werden eind juni 1941 in Nederland ruim 400 communisten gearresteerd. Begin juli 1941 komen daar nog ruim 200 communisten bij. De communisten waren een fel tegenstander van de NSB en de Duitse bezetter. Voorbeeld hiervan zijn de door de communisten georganiseerde Februari-stakingen in Amsterdam, maar ook in Hilversum. Met hun arrestaties wil de bezetter de politieke invloed van deze groepen inperken.
Er werd voor Laren en Blaricum een getypte lijst opgemaakt waarbij NSB-ers hun input gaven. Handmatig werden nog enkele namen toegevoegd. De Larense burgemeester van Nispen tot Sevenaer en inspecteur Boog kregen de opdracht communisten te arresteren. Een aantal communisten werd gewaarschuwd maar er werd door de Larense politie ook een poging gedaan personen van de lijst te arresteren. In Laren werden op 12 juli 1941 het gemeenteraadslid W. van der Veer, L.A. Bayle en W. de Graaf gearresteerd. Niet aangetroffen: Touber, Wouters, van Uden en Overstegen. Onderwijzer J.W. Van Uden was niet thuis maar de Larense politie heeft hem laten arresteren in Baarn bij zijn schoonouders. Zij hebben ook geprobeerd Overstegen in Utrecht te arresteren, maar dat is mislukt. De Eemnesser H.G.C.A. Zanoli (links georiënteerd juridisch adviseur en Zwitsers ingezetene) werd ook gearresteerd toen hij in Laren was.
In Blaricum werden toneelspeler Johan Hissink, Nico Smit en Roelf Drent gearresteerd. De arrestaties werden verricht door de Larense politie waarbij dan wel steeds 1 van de Blaricumse veldwachters aanwezig was.
De chauffeur van de auto van garage Van Amersfoort en de zoon van de burgemeester met de auto van de burgemeester waren bij de arrestaties aanwezig, De arrestanten werden in deze auto’s opgehaald. ‘s Avonds om 23.00 uur waren de burgemeester, de inspecteur en enkele agenten aanwezig om de arrestanten op te vangen. De gearresteerden werden afgevoerd naar Kamp Schoorl en later naar Kamp Amersfoort.
Na de oorlog is er veel onrust ontstaan over de rol van de burgemeester en de inspecteur bij deze arrestaties. Van de gearresteerden uit de 3 dorpen is alleen De Graaf teruggekeerd uit de concentratiekampen.
Wie waren deze slachtoffers?
W. van der Veer:
Hij was gemeenteraadslid Laren voor “Larensch Volksbelang” en lid van de CPN. Van beroep: Elektricien en loodgieter. Gehuwd, 3 kinderen. Hij werd op 13-12-1941 vanaf kamp Amersfoort naar KZ Neuengamme overgebracht. Hij heeft het einde van de oorlog weten te halen, maar is omgekomen bij de scheepsramp met de Cap Arcona op 3 mei 1945. Slechts 38 jaar oud. De weduwe heeft met enkele gelijkgestemden na de oorlog actie gevoerd tegen het Larens gezag.
J.W. Van Uden:
Hij was communist. Van beroep: Onderwijzer op de Montessorischool. Gehuwd, geen kinderen. Hij heeft zich in de jaren 1936-1937 ingezet voor hulp aan Spanje ivm de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) Actie: “Hulp voor het Spaansche Kind” en kwam hierbij in conflict met Burgemeester Van Nispen die als enige burgemeester in Nederland een film over de Spaanse Burgeroorlog verbood. Toen Johannes gearresteerd zou worden was hij niet thuis. Volgens zijn vrouw was hij in Baarn. Inspecteur Boog heeft de Baarnse politie gevraagd Van Uden te arresteren. Op 1 augustus 1942 is hij via Konzentrationslager (KZ) Neuengamme overgebracht naar Konzentrationslager Dachau. Waar hij op 26 augustus 1942 op 35-jarige leeftijd is omgebracht.
L. Bayle Louis Adriaan:
Hij was communist. Van beroep: Huisschilder. Gehuwd, geen kinderen. Op 13-12-1941 is hij vanaf kamp Amersfoort naar KZ Neuengamme overgebracht. Omgekomen: 29-1-1943 KZ Hamburg- Neuengamme 40 jaar oud.
Van de hierboven genoemde slachtoffers zijn er uitgebreidere persoonsbeschrijvingen op : https://www.herinneringsbomenlaren.nl/1941
H.G.C.A. Zanoli:
Hij was socialist. Van beroep: Rechtskundig adviseur. Gehuwd, 2 kinderen. Nationaliteit Zwitsers. Hij woonde in Eemnes, Laarderweg 136. Hij werd opgepakt in Laren op 12 juli 1941 door Larense politie, omdat hij toevallig op dat moment in Laren was.. Op 24 augustus 1942 werd hij vervoerd naar KZ Neuengamme. Vervolgens 6-9-1942 overgebracht naar KZ Dachau. Waarschijnlijk in januari 1944 vervoerd naar Lublin KZ Madjanek. En toen dit kamp onder druk van de oprukkende Russen werd opgeheven (juli 1944) zijn de gevangenen per voet verder Duitsland ingebracht. Op 12 februari 1945 is hij omgekomen in KZ Mauthausen. 49 jaar oud.
Hij hield kantoor in Laren op de Schapendrift en had de Zwitserse nationaliteit. Zanoli stond bekend als een persoon die zijn stem durfde te laten horen. Zijn kennis van wetgeving stelde hem in staat discussies te voeren. Discussies waarin hij opkwam voor de sociaal zwakkeren in de samenleving. Hij was een socialist in hart en nieren.
Zijn familie heeft hem proberen vrij te krijgen tijdens de oorlog vanwege de Zwitserse nationaliteit (Zwitserland was neutraal). Maar de Duitsers hielden hem gevangen als krijgsgevangene.
Coen Hissink: Hij was toneelspeler en schrijver. Communist en gehuwd met Nel Kossen. Als kunstenaar weigerde Coen Hissink zich aan te melden bij de Kultuurkamer en zat in het verzet, samen met zijn communistische echtgenote Nel van den Brink-Kossen. Zij traden regelmatig op voor links georiënteerde gezelschappen. Hij werd gearresteerd op 12 juli 1941 op Vliegweg 1 in Blaricum. Op 13 december 1941 vanaf kamp Amersfoort naar KZ Neuengamme overgebracht. En omgekomen in Neuengamme op 17 februari 1942. 63 jaar oud.
Zie ook: https://nl.wikipedia.org/wiki/Coen_Hissink
Info Nel Kossen: https://www.hmdb.org/m.asp?m=243195
Nico Smit:
Hij was communist en antimilitarist. Van beroep: Tuinman. Ongehuwd. Geboren in Laren en gearresteerd op de Waterschapslaan 4 in Blaricum. Op 19-11-1941 werd hij vanaf kamp Amersfoort naar KZ Neuengamme overgebracht en is omgekomen op 30-06-1942 in KZ Hamburg- Neuengamme, 36 jaar oud. Smit is handmatig toegevoegd aan de lijst van te arresteren personen.
Uit verklaring 15-02-1942 Inspecteur Boog voor de SD Euterpestraat in Amsterdam (vertaald uit de Duitse tekst in de brief) :
N.B. Smit, hierboven genoemd, was hier bekend als een actief lid van de Communistische Partij Holland en is fanatiek antimilitaristisch. Tijdens dagen van onrust en opstand onder de bevolking had Smit de gewoonte om het publiek op straat toe te spreken en daarbij de zegeningen van het Sowjet-paradijs aan te prijzen. Verder is bekend dat Smit een bezoek gebracht heeft aan Moskou en voortdurend in contact stond met communistische cellen. Bij zijn arrestatie in juni 1941, die door de gemeentepolitie van Blaricum is uitgevoerd, heeft Smit een poging gedaan te vluchten. In zijn woning werden een aantal brieven met communistische inhoud en enige sowjet-jassen in beslag genomen en ter beschikking van de Sicherheids Polizei in Amsterdam gesteld.
De Politie inspecteur ,
W.A.N. Boog
Roelf Drent:
Hij was anarchist en socialist. Van beroep: oa veenarbeider, koopman, mijnwerker en actief in de staalindustrie. Gehuwd, 3 kinderen. Hij werd gearresteerd op de Dwarslaan 5 in Blaricum, en op 1 augustus 1942 overgebracht van Neuengamme naar Dachau. Vervolgens van Dachau overgebracht naar Auschwitz en omgekomen op 04-03-1943. Leeftijd 45 jaar. Hij vervulde diverse functies in de anarchistische arbeidersbeweging in Nederland en was een actief propagandist van het vrijheidslievend socialisme. Drenth was net als Smit met de hand bijgeschreven op de getypte lijst met te arresteren personen. Over wie dat gedaan heeft is na de oorlog de nodige commotie ontstaan. De weduwe en haar dochter hebben na de oorlog een schriftelijk aanklacht ingediend tegen de politie van Blaricum en Laren.
Bronnen: Onderzoek Aaldrik Hermans, Ben Calis en john Timmerman bij oa Nationaal Archief (oa diverse CABR’s) en Streekarchief Hilversum. Boek “Schieten op de maan”. (Koetsier en Roest).
