02/09/2025
De mens is een omnivoor! Nou... niet dus
Als kind werd mij geleerd dat mensen alleseters zijn, omnivoren. Mijn opleiding tot Natuurvoedingsadviseur gaf me een ander beeld en als je wat verder gaat zoeken blijkt dat meningen nog verder uiteen lopen. Wat is nu de waarheid?
Het grappige is dat we van vrijwel alle diersoorten precies weten wat ze eten of aten, of ze nu nog leven of al miljoenen jaren zijn uitgestorven. We hebben schijnbaar aan de fossiele resten voldoende om dat te bepalen. Let wel, daarmee krijg je te zien wat die dieren VOORNAMELIJK aten en niet wat ze bij UITZONDERING aten. Als we dat soort gegevens nu eens op de mens gaan toepassen? Wat als we gaan kijken hoe wij écht in elkaar zitten en wat de evolutie ons gegeven heeft? Het kan niet anders dan dat we dan een beeld zouden moeten krijgen van wat we zouden moeten eten, evolutionair gezien. Laten we een reis maken van top tot teen, kijken wat we tegenkomen en hoe dat zich verhoud in relatie tot voedselverzamelen en eten. Denk daarbij aan een evolutionair oermens, nog vóór het stenentijdperk.
Hersenen
Naast voedingsadviseur ben ik ook een IT-er met dik 30 jaar computer ervaring. En computers kunnen rekenen. Heel goed (foutloos) en heel snel. Mensen niet. Mensen kunnen patronen herkennen. Heel goed en heel snel(1). Het is voor een computer zelfs vandaag de dag nog een forse uitdaging om correct patronen te herkennen. Voor veel roofdieren is dit een opgave. Heeft uw kat ooit wel eens een muis gevangen? Leg deze op je vlakke hand en de kat is spontaan die muis kwijt. Voor de kat -die de dode muis of het speeltje op de grond wel ziet liggen- is het herkennen van het muispatroon op je hand een bijna onmogelijke opgave. Dit heeft niet alleen maar met kleurenblindheid te maken, in zwart/wit zouden wij hier nog steeds totaal geen probleem mee hebben.
EĂ©n van mijn vele hobbies is natuurfotografie. Met camera en statief struin ik door de natuur op zoek naar mooie beelden. Daarbij leer je natuurlijk ook veel van de natuur. Diverse plantensoorten die in de bermen langs de paden groeien bijvoorbeeld. Het is voor mensen geen enkel probleem om de verschillende planten te herkennen terwijl je zonder te stoppen langs die groene massa loopt. Nu, als natuurvoedingsadviseur, weet ik ook dat heel veel van die planten prima eetbaar zijn en hoe ze smaken. Letterlijk binnen een paar honderd meter heb je een maaltje bij elkaar.
Ogen
Er wordt vaak gezegd dat roofdieren beter zien dan wij. Is dat nu echt zo? Nou, ze zien in iedergeval scherper(2) en vaak kunnen zo ook 's nachts zien(3). Bewegingen zien ze ook beter dan wij. Mensen zien beter in kleur, met name in het groen/gele gebied van het spectrum(4). Combineer dit met het herkennen van patronen en voila, we herkennen bladeren en frui (dat niet heel erg bewegelijk is) als vanzelf. We zien wat rijp is en wat niet. Wat rotte plekken heeft, wat verdord is. Roofdieren zien deze verschillen allemaal niet. Dus wie heeft er beter zicht? Geen van beide, we hebben beide het zicht dat we nodig hebben, evolutionair gezien, om goed te kunnen overleven.
Oren
Carnivoren en omnivoren hebben hun oren naar voren gericht staan en kunnen deze ook vaak richten. Ze kunnen op die manier ook op geluid pin-pointen waar een prooi zich bevindt. Wij mensen niet, bij ons staan ze opzij. Dankzij onze oorschelp kunnen we wat richting bepalen en zelfs wat hoogte(5), maar erg nauwkeurig is dat niet. Onze ogen daarentegen staan wel naast elkaar zodat we goed afstanden kunnen schatten. Erg handig om fruit (dat toch geen geluid maakt) te kunnen pakken terwijl je je omgeving rondom afluistert naar mogelijk gevaar.
Neus
Neuzen van katachtigen, honden, beren, etc. lijken sterk op elkaar. De "snee" aan de zijkant van het neusgat helpt ze bij het lokaliseren van geuren(6). Wij hebben die feature niet wat je zou kunnen uitleggen als dat we ons voedsel niet primair vinden met onze neus.
Menselijke neuzen zijn geëvolueerd om de lucht op temperatuur te brengen en vochtig te maken. Daarom zijn neuzen van volkeren in koudere regionen smaller en langer dan neuzen uit het tropische klimaat. Verder is onze neus veel gevoeliger dan gedacht(7). Toch, als iemand aan het koken is ruiken we voornamelijk de kruiden en specerijen. Niet zozeer het vlees. En vlees gaan we pas ruiken nadat de Maillardreactie heeft plaatsgevonden.
Snij een goede biologische tomaat, een stuk komkommer of aarbei doormidden en je ruikt de vrucht prima. Snij een stuk rauw vlees, je ruikt vrijwel niks. En wat je ruikt is niet bepaald uitnodigend. Gebruikten we onze neus ooit als een soort toegangscontrole voordat we iets in ons mond stopten?
Gebit
Het mag inmiddels wel duidelijk zijn dat we zeker géén carnivoren zijn. En dat we ook géén omnivoren zijn. Maar we zijn ook géén herbivoren. We herkauwen niet, hebben niet meerdere magen. Een paard ook niet en alhoewel de voortanden van een paard nog best met ons gebit te vergelijken is, groeien de tanden en kiezen van paarden hun hele leven door net als bij knaagdieren. Dat zijn we dus óók niet. Maar wat dan wel? We kunnen natuurlijk gaan kijken naar onze evolutionaire naaste verwant, de chimpansee. Dat is een frugivoor, ofwel een fruiteter(8). Kijkend naar dat gebit, dan komen we ineens wel heel dicht in de buurt.
De mens als frugivoor? Dus voornamelijk fruit, groenten, noten, knollen, peulvruchten en met hoge uitzondering (en dus niet essentiëel) wat dierlijke eiwitten?(9) Laten we verder kijken.
Tong
Er is Ă©Ă©n smaak van de 5 die alom als onprettig wordt ervaren, bitter. Een klein beetje bitter mag maar het moet zeker niet te veel worden. Dat heeft een reden. We hebben in de evolutie namelijk een mechanisme ontwikkeld om giftige planten te herkennen. Onze tong heeft daar pappillen voor ontwikkeld die ons de sensatie bitter geven als we iets eten dat giftig is. Zo herkennen we inmiddels vele soorten gif en ze geven allemaal de smaak bitter(10).
Maag-darmkanaal
Heeft u momenteel rauw vlees in huis? Vast wel. En waar bewaart u dat? In de koelkast natuurlijk. Zo niet, dan is het vlees erg snel bedorven. Dat is precies de reden waarom carnivoren een stofwisseling hebben die er voor zorgt dat ze binnen 2 tot 4 uur (en omnivoren 6-10 uur) klaar zijn met de vertering. De frugivoor (chimpansee), maar ook de mens heeft een gemiddelde van 12-18 uur nodig om een maal te verteren. Grote kans dat na een maal met vlees dit ergens in je darmen gaat rotten. Stinkende ontlasting is dan het gevolg en laten we eerlijk zijn... đ Zelf ben ik veel minder dierlijke eiwitten gaan eten en je ruikt letterlijk het verschil in de WC.
De snelheid van vertering heeft natuurlijk ook verband met de lengte van ons verteringsstelsel. Bij carnivoren en omnivoren is dit tot 3x de lichaamslengte, bij de chimpansee en mens 9x. (11)
Handen en voeten
Nog een duidelijk gegeven waar je naar kan kijken is de vormgeving van onze handen en voeten. Geen scherpe klauwen. Zeker niet erg geschikt om wilde dieren mee te vangen, als je dat vergelijkt met bijvoorbeeld beren. Vergeet niet, we hebben het hier nog steeds over de evolutionaire mens dus nog zonder gereedschappen om dieren te vangen.
De mens is dus...
.. een frugivoor. Van top tot teen zijn we geëvolueerd om plantaardig te eten. En dat we met onze inventiviteit vlees zijn gaan consumeren, prima. Maar dat maakte ons niet gezonder. Op korte termijn konden we daardoor overleven in de winter en ons steeds noordelijker vestigen. Vandaag de dag is er totaal geen noodzaak voor de grote hoeveelheden vlees die we consumeren.
Ja, maar!
We zijn een stuk verder dan de evolutionare pre-stenentijdperk Homo Sapiens. We hebben vuur weten te temmen, gereedschappen leren gebruiken en maken, landbouw ontdekt en zelfs dieren gaan houden. We lijken in veel opzichten niet meer op de evolutionaire Homo Sapiens.
Toch zijn we niet of niet veel anders, evolutionair gezien. Alle hierboven beschreven punten gelden nog steeds. Vergeet ook niet dat men in de oertijd vlees is gaan eten om te overleven, niet om vitaal oud te worden. Dus onze motivatie omtrend voeding is sowieso anders. Kijk bijvoorbeeld maar naar de ijsman uit de Alpen, Ătzi. Die leefde in het koperentijdperk, had in zijn maag nog resten van een maaltijd met vlees en granen. Een hamburger zullen we voor het gemak maar zeggen. En ook Ătzi had last van moderne welvaartsziekten.
Verder eten we geen rauw vlees maar gegaard. Dit maakt het makkelijker voor ons lichaam om het te verteren. Niet erg natuurlijk...
Marco Hebing
Referenties
(1) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4141622/
(2) https://en.wikipedia.org/wiki/Bird_vision
(3) https://en.wikipedia.org/wiki/Cat_senses
(4) https://www.sciencealert.com/how-dogs-see-the-world-compared-to-humans
(5) https://en.wikipedia.org/wiki/Head-related_transfer_function
(6) https://www.canidae.com/blog/2014/08/why-do-dogs-have-slits-on-each-side-of-their-nose/
(7) https://www.rockefeller.edu/news/7948-sniff-study-suggests-humans-can-distinguish-more-than-1-trillion-scents/
(8) https://nl.wikipedia.org/wiki/Frugivoor
(9) https://www.patreon.com/posts/science-verifies-4459105
(10) https://en.wikipedia.org/wiki/Bitter_taste_evolution
(11) https://www.vivahealth.org.uk/wheat-eaters-or-meat-eaters/length-digestive-tract
https://nl.linkedin.com/pulse/de-mens-een-omnivoor-nou-niet-dus-marco-hebing
