28/08/2016
VAUGHN MEADER, ELVIS, JFK, THE BEATLES & OBAMA
Tussen 1955 en 1959 groeide de platenindustrie explosief. Tussen 1964 en 1971 nog veel explosiever. Maar in de tussentijd was er sprake van stagnatie en zelfs af en toe krimp. Het leuke aan de groei in de beginfase was dat het vooral kleine onafhankelijke labels waren die er van profiteerden. Zij waren het namelijk die rock-'n-roll artiesten een kans gaven, terwijl de grote labels niet hadden zien aankomen hoe populair dat genre zou gaan worden. In de tweede fase revancheerden de majors zich door tijdig de grote namen van de jaren '60 te ontdekken. Eén van de redenen dat de popmuziek zich in dat decennium zo kon vernieuwen was dan ook dat de platenmaatschappijen niet het risico wilden lopen net zo gemarginaliseerd te worden als midden jaren '50.
Eind september 1955 reed jeugdidool en Fifties icoon James Dean zich dood. Op dat moment was Elvis een lokale beroemdheid in Tennessee en west-Texas, maar in januari 1956 omarmde Amerika Elvis als Dean's opvolger. Elvis zou vervolgens het een na het andere record vestigen, en de platenindustrie met hem. Maar in 1958 ging Elvis in dienst en daarmee verloor hij een groot deel van zijn rebellenstatus. Na zijn diensttijd bleef Elvis hits scoren, maar het ruige randje was er af. Hij was ingekapseld door de gevestigde orde. Ook andere rock'n roll helden verdwenen rond 1959 van het toneel. Ze raakten in diskrediet door seksschandalen (Chuck Berry, Jerry Lee Lewis) of ze gingen dood in een vliegtuig (Buddy Holly, Ritchie Valens).
Hoewel er tussen 1959 en 1964 prachtige muziek werd gemaakt is er niet direct één artiest aan te wijzen die met kop en schouders boven de rest uitsteekt en die kan worden getypeerd als een hitkanon. Groeide de totale omzet van de platenindustrie tussen 1955 en 1959 van 200 miljoen dollar tot 600 miljoen dollar per jaar. Tussen 1959 en 1962 is er geen sprake van groei. Tweede helft 1962 zien we wat groei, maar die zet niet door in 1963.Vanaf winter 1963/'64 zien we echter een explosieve groei van 700 naar 1600 miljoen dollar per jaar in 1969, oftewel met 150 miljoen per jaar. In de drie jaar daarop groeit de omzet een stuk trager, maar nog steeds fors, van 1600 naar 1800 in 1972, of wel een groei van 66 miljoen per jaar.
Het zal niemand verbazen dat die exorbitante groei precies samenvalt met de periode dat The Beatles actief waren, terwijl de eerdere groeispurt precies samenviel met Elvis' rebelse begintijd. Wat opmerkelijker is is de periode tussen die twee: de periode 1959-1963.
Het is onder historici inmiddels geen controversiële uitspraak meer dat The Beatles hun oorbraak in de VS te danken hebben aan de moord op Kennedy. Het land was kortstondig zó geschokt dat het anders dan normaliter sterren uit het buitenland nodig had om hen op te vrolijken. Aanvankelijk leek Kennedy's dood The Beatles juist parten te spelen: Walter Cronkite had een item over hen gepland in zijn uitzending van vrijdagavond 22 november 1963. Maar dat ging uiteraard niet door. Cronkite uitte vervolgens zijn zorgen over de collectieve depressie waar het land in terecht was gekomen, met name met het oog op de feestdagen. 'I Want To Hold Your Hand' bleek echter precies de boodschap te zijn waar de te neergeslagen Amerikaanse jeugd naar hunkerde. DJ's draaiden de veelal door stewardessen geïmporteerde singeltjes grijs en dwongen Capitol Records om de plaat officieel uit te brengen. Tussen kerst en oud en nieuw zaten de kids niet thuis te mijmeren, maar werd er als bezetenen gedanst, op dat ene Beatles-nummer. Dat is waar 'December 1963 (Oh what a night)' van Frankie Valli & The Four Seasons dus eigenlijk over gaat: de ontlading na een extreem traumatische gebeurtenis.
Dat Kennedy's dood zo'n impact kon hebben op de omzet van de platenindustrie kan alleen maar worden verklaard als je begrijpt dat Kennedy meer was dan een politicus. Hij was een jeugdidool. Hij liep al enige tijd rond toen hij in Januari 1960 zijn kandidatuur voor het Presidentschap bekend maakte, maar vanaf februari 1959 wordt er steeds openlijker gespeculeerd over zijn deelname aan de race. Met zijn iets te lange haar en z'n jeugdige uiterlijk bleek Kennedy uiterst fotogeniek en geknipt voor de entertainment industrie van die tijd. Hij omringde zich met dichters, acteurs en musici zoals Frank Sinatra, Harry Belafonte, Leonard Bernstein en zelfs een pas 7 jaar oude Yo-Yo Ma. Het leverde Kennedy's Witte Huis de bijnaam 'Camelot' op. Héél even bestond er geen kloof tussen de tegencultuur en het establishment maar waren deze verenigd in de persoon Kennedy. Dat de platenindustrie in de periode Kennedy stagneerde is niet vreemd, want hét popidool van die periode maakte geen platen. Hij was president.
De avond volgend op Kennedy's dood was komiek Lenny Bruce geboekt om zijn publiek te vermaken met de van hem bekende subversieve grappen. Uiteraard vroeg iedereen zich af of hij dat die avond wel aandurfde. Maar Bruce kwam op, bleef bovengemiddeld lang stil en opende de show met de woorden: 'Boy, is Vaughn Meader Fu**ed!' Bruce brak het ijs die avond en kon nog enige tijd verder. (Hij bezweek in 1966 aan een overdosis). Maar voor Vaughn Meader bleek de moord op Kennedy inderdaad funest.
Vaughn Meader was een barpianist uit Maine, die tussen zijn liedjes door af en toe een Kennedy imitatie deed. Hij werd ontdekt en maakte een plaat met Kennedy-sketches genaamd The First Family. De plaat verkocht 1.2 miljoen exemplaren in de eerste twee weken en werd daarmee de snelst verkopende plaat in de geschiedenis van de platenindustrie tot dan toe, dus meer dan Elvis, Sinatra of de West Side Story. Uiteindelijk werden er ruim 7,5 miljoen exemplaren van verkocht. Meader's plaat kwam eind 1962 uit, en juist in die periode zien we een kleine opleving in de totale omzet van de branche. Als iets het verband tussen de stagnatie in platenindustrie en Kennedy bewijst is het wel dat een van de weinige millionsellers van de vroege jaren '60 een plaat was met Kennedy-sketches. Tevens bleek dat na Kennedy's dood Meader nergens meer aan de bak kwam, zozeer was hij vergroeid met zijn rol. Het leverde hem begrijpelijker wijze een identiteitscrisis op, en na meerdere mislukte huwelijken, verslavingen en naamsveranderingen overleed hij in 2004 aan longemfyseem. Gelukkig voor hem was er tegen die tijd inmiddels weer enige interesse in hem zodat hij zijn ziekenhuiskosten kon betalen met de verkoop van de filmrechten van zijn levensverhaal.
The First Family, volumes I&II zijn nog steeds een aanrader voor iedere liefhebber van Amerikaanse politieke humor of de Kennedy's. Meader's imitatie is briljant en nauwelijks te onderscheiden van JFK zelf. Wat vooral ijzersterk is is zijn vermogen om Kennedy respectvol te parodiëren zonder saai of gezapig te worden.
In 2016 zijn wij aan het einde gekomen van het Presidentschap van Barack Obama, waarschijnlijk de gene die van alle presidenten sinds 1963 het meest in de buurt kwam van Kennedy, qua intellect en charisma. Obama was hét popidool van de afgelopen 8 jaar. Hij heeft veel bereikt en belangrijker: er is tijdens zijn presidentschap veel bereikt door anderen die door hem werden geïnspireerd. We kijken al lang niet meer naar popartiesten voor dat soort inspiratie. Maar als Obama straks weg is zullen we merken hoe zeer we hunkeren naar dat soort leiders. Hillary Clinton zal vast goed kunnen besturen, wellicht is ze in veel opzichten zelfs effectiever dan Obama. Ook de saaie Lyndon Johnson was effectiever dan Kennedy. Maar Clinton spreekt nauwelijks tot de verbeelding. Ze zegt rake dingen, maar ze raakt ons niet in onze ziel zoals Obama dat kon met woorden, of soms alleen al met een bepaalde blik of een gebaar. Ook Clinton's Vice-president Tim Kaine zorgt niet voor het soort spektakel dat we van Joe Biden kennen (al speelt ie leuk harmonica).
Zou de entertainment-industrie de komende jaren een manier vinden om het g*t dat Obama achterlaat te helpen dichten, zoals dat in de jaren '60 gebeurde na de dood van Kennedy? Het is uiteraard wat naïef om te hopen op iets met een culturele impact zoals die van The Beatles. En bovendien: De jaren zestig leverden weliswaar geniale muziek, films en andere kunst op, maar over de collectieve trauma's die we toen opliepen zijn we nog steeds niet heen. Gelukkig vertrekt Obama op de normale manier en zal zijn afscheid niet zo schrijnend zijn als dat van JFK. https://www.youtube.com/watch?v=35aO9GdOAZ0
Vaughn Meader does the JFK press conference routine that made him a star. When JFK was assassinated in Dealey Plaza, Dallas Texas on November 22nd 1963 the c...
