28/08/2023
Interview met Nelly Miricioiù, over het concert morgen in het Concertgebouw, uit dagblad Trouw. Dank Peter van der Lint:
InterviewNelly Miricioiù
Publiekslieveling Nelly Miricioiù keert terug in het Concertgebouw, nu als ervaren maestra
Sopraan Nelly Miricioiù vorig jaar op haar zeventigste verjaardag in de Opera van Boekarest. In haar geboorteland Roemenië nam ze op die dag voorgoed afscheid als operazangeres.Beeld Paul Stefan Buciuta
Elf jaar geleden zong Nelly Miricioiù voor het laatst in het Concertgebouw, de zaal waar ze een kwarteeuw lang op handen werd gedragen. Als gevierd lerares keert ze nu terug om haar ervaring en kennis door te geven aan jonge zangers. ‘Een beetje moederen’ noemt ze het zelf.
Peter van der Lint25 augustus 2023, 10:49
Het was vermakelijk theater, de beruchte masterclasses die de wereldberoemde Elisabeth Schwarzkopf ooit gaf in de Kleine Zaal van het Concertgebouw. Schwarzkopf nam geen blad voor de mond. Zo deelde ze in niet mis te verstane woorden kwetsbare zangers-in-spe mee dat ze beter een ander beroep konden kiezen. Ze kon ook een vernietigend oordeel hebben over de kledingkeuzes van haar leerlingen. Vaak ging het ten koste van de jonge zangers, de Duitse diva zelf stond in de spotlights.
Wilt u elke dag de Middag nieuwsbrief van Trouw ontvangen via e-mail?
Zo zal háár masterclass niet zijn, verzekert Nelly Miricioiù. Ook al heeft ze bij het luisteren naar jonge zangers vaak gedacht dat een andere baan veel beter zou zijn voor sommige arme drommels. Maar dat is wat anders dan zoiets en plein public meedelen. Met de masterclass keert Miricioiù terug naar het Concertgebouw, waar ze een kwarteeuw lang door het publiek gedragen werd. In augustus 2012 gaf ze er haar laatste concert in de Grote Zaal. Dinsdag staat ze voor het eerst in de Kleine Zaal.
“Ik ben zo opgewonden dat ik opnieuw in het Concertgebouw zal zijn”, vertelt een enthousiaste Miricioiù aan de telefoon vanuit haar woonplaats Londen. “Ik hoop dat veel fans van vroeger komen. Niet om te luisteren naar de operazangeres Miricioiù, maar naar iemand die probeert de transitie tussen het leven en de muziek duidelijk te maken. Met behulp van jonge zangers.
“Ik hoop ze verder te kunnen helpen via hun eigen instinct en intuïtie. Hun verbeeldingskracht te kunnen stimuleren. Om uiteindelijk dat te bereiken wat Plato zoveel eeuwen terug al beweerde: ‘Muziek geeft vleugels aan de verbeelding’. Dat ik dat mag doen in de Kleine Zaal van het Concertgebouw is fantastisch. Ik hou van de intimiteit van kleine auditoria. Ik had er graag een keer gezongen vroeger, maar ze vroegen me altijd alleen voor de Grote Zaal.”
Verstikkend communisme
De carrière van Miricioiù als zangeres kwam vorig jaar maart definitief ten einde. Op haar zeventigste verjaardag nam ze met een gala officieel afscheid in de Opera van Boekarest. Een beladen plek, want de zangeres was haar geboorteland Roemenië in 1981 ontvlucht. Weg van het verstikkende communisme, weg van de onvrijheid en de voortdurende controle. Ze kwam via Manila in Londen terecht.
Pas onlangs kon ze de rapporten inzien die de Roemeense geheime dienst Securitate over haar had bijgehouden. Meer dan driehonderd pagina’s. Onwaarheden stonden erin, telefoongesprekken woord voor woord getranscribeerd, plaatsen waar ze geweest was, mensen die ze gesproken had. Ze noemt het angstaanjagend dat zoveel van haar privéleven kennelijk helemaal niet privé was.
“Vorig jaar in Boekarest sloot ik mijn Roemeense leven voorgoed af, met al het mooie én negatieve dat erbij hoorde. De cirkel was rond – hier was ik geboren en hier zou mijn stem achterblijven. Mijn geboorteland heeft nooit veel met me opgehad, maar tijdens dat galaconcert voelde ik me in Roemenië voor het eerst echt gevierd en geëerd. In Londen gaf ik daarna nog een recital in Wigmore Hall, maar dat was minder emotioneel geladen. En nog weer later een intiem concertje in Nederland. Toen was het echt voorbij. De meeste en trouwste vrienden wonen in Nederland, dus ja, ook dat was een emotionele gebeurtenis.”
Vechten met je eigen herinnering
“Ophouden met zingen was een behoorlijk pijnlijk proces. Ik was de hele tijd maar aan het vechten met mijn eigen herinnering, met de Miricioiù die ik was geweest. En het maakt bij dit soort processen niet uit of je een bekende zanger, een timmerman of een bakker bent. Ik heb al jarenlang mijn vaste kapper. Toen die onlangs stopte, vertelde hij mij dat ook hij uit balans was, dat hij de discipline miste. Onze lichamen, en zeker die van getrainde zangers, zijn op een bepaalde manier geconditioneerd. En ineens is dat weg.
“Ik raakte in een zware depressie, kon niet accepteren dat ik moest stoppen. Ik voelde me oud en genegeerd – uitgerangeerd. Althans, voor een tijdje. Want al snel besef je dat het geen zin heeft. Ja, er zou eigenlijk een masterclass moeten zijn over hoe je op een goede manier een punt achter je carrière zet. Maar die is er niet. Het is, denk ik, ook een taboe om erover te praten in ons vak.
“Dat intieme concertje in Haarlem was het perfecte eindpunt. Ik heb er nu vrede mee. Ik ben niet meer bezig met mijn verleden, luister nooit naar mijn eigen opnamen. Daarop zingt een andere persoon voor mijn gevoel. Ik wil verder.”
Nelly Miricioiù probeert tijdens een eerdere masterclass al zingend en gebarend iets uit te leggen aan een jonge zanger.Beeld Paul Buciuta/Marea Dragoste
De geheimen van de belcanto-zang
Met de oude carrière dus voorgoed afgesloten kon Miricioiù zich volledig op een nieuwe storten. Als coach en lerares van jonge zangers was ze al een paar jaar bezig. Ze heeft inmiddels een overvolle agenda met masterclasses. Jonge zangers willen graag bij haar de geheimen van de belcanto-zang ontrafelen. Ten tijde van het gesprek is Miricioiù net terug uit het Roemeense Arad. Daarvóór was ze een paar weken aan het lesgeven in het Siciliaanse Caltagirone. Heeft Miricioiù zelf dergelijke masterclasses bezocht toen ze jong was?
“Nee. Dat was in het communistische systeem onmogelijk. Elke vorm van uitwisseling werd tegengewerkt, en we kregen al helemaal geen informatie over hoe ze dat in westerse landen deden. Maar mijn studentenjaren aan het Enescu Conservatorium van Iasi waren geweldig. Al onze leraren daar waren professionals – producers, componisten, zangers. In het operahuis kon je met een echt orkest zingen.
“Op mijn achttiende zong ik al Papagena. Het niveau was echt goed. Een jaar later zong ik in een concertprogramma al zeven moeilijke aria’s. Mijn leraar Tibero Popovici was een bariton van Duitse afkomst, en hij leerde mij niet alleen over zang en muziek, maar ook talen, stijl en discipline. Welbeschouwd waren mijn opleidingsjaren een continue masterclass.”
Kracht en een beetje kennis
“Masterclasses kunnen voor jonge zangers best moeilijk zijn. Soms hebben ze de pech dat er een master is die zelf te veel de show wil stelen. Absoluut fout. In een masterclass van één dag geloof ik niet. Ik wil met de zangers een week kunnen werken. Dat doe ik nu ook. Aan de openbare masterclass in het Concertgebouw gaan vijf dagen van privélessen vooraf.
“Je moet voorzichtig zijn, er komt een hoop psychologie bij kijken. Ik probeer ze kracht en een beetje kennis bij te brengen. Niet al te veel van dat laatste. Op internet kunnen ze al zoveel goede en foute kennis vinden. Je moet ze helpen een weg te vinden in de chaos aan YouTube-filmpjes. Je moet ze op het hart drukken om hun eigen instincten te volgen. Een beroemde leraar heeft niet altijd gelijk. Als een jonge zanger zich dat realiseert, is dat uitermate verwarrend.
“Vergis je niet. Er lopen ongelooflijke natuurtalenten rond, maar om zo’n stem dan stukje bij beetje op te bouwen kost veel tijd. Die stem is er van nature, net zoals een baby meteen begint te zwemmen als je die in het water legt. Maar aan de techniek en de stijl valt zo veel te schaven.”
‘Ik vraag naar hun innerlijke drang’
“Een coach als de Nederlandse Margreet Honig is voor mij de ideale leraar. Zo zou elke leraar moeten zijn, iemand die alle aspecten van een zanger en diens leven in ogenschouw neemt. Zoiets neemt tijd in beslag. Tegenwoordig zie je biografieën van voetballers die amper 25 zijn. Wat weten die nou van zichzelf? Zo maak ik weleens van die mechanisch getrainde zangers mee. Ze zijn bang om zichzelf te laten zien, welke persoon er achter die techniek zit. Ze willen alleen maar bewijzen hoe goed ze wel niet zijn. Waarom kom je dan naar mij?
“Maar de goeien willen geïnspireerd worden, ze willen leren van iemand die het hele scala, met alle negativiteit erbij, heeft doorlopen. Eigenlijk doe ik niet meer dan een beetje moederen, op een ander, specifiek niveau. Ik vraag ze mij hun innerlijke drang te laten zien. Ze mogen van mij zingen wat ze willen, het hoeft niet per se iets klassieks te zijn. En als ik die innerlijke drang zie en voel, dan ga ik een beetje helpen. Meer is het niet.”
De masterclass van Nelly Miricioiù, georganiseerd door de Stichting Grote Zangers is dinsdagavond bij te wonen in de Kleine Zaal van het Concertgebouw. Info: concertgebouw.nl of grotezangers.nl
