03/05/2022
Vrijmetselarij in Amsterdam: AC Wertheim
De vrijmetselarij is stevig geworteld in het Amsterdamse. De maçonnieke betrokkenheid bij de stad laat zich misschien wel het best illustreren in de persoon van A.C. Wertheim, bankier, filantroop, Vrijmetselaar en vooral ook: Amsterdammer
Abraham Carel Wertheim leefde van 1832 tot 1897 in het Amsterdam van de “Tweede Gouden Eeuw”. Na een lange donkere periode van meer dan 150 jaar waarin Amsterdam was afgegleden van de status van wereldstad in de 17e eeuw naar een zwaar verloederde en verpauperde stad in het begin van de 19e eeuw. Maar rond het midden van de 19e eeuw kwam de ommekeer. Geïnspireerd door de grote “verbinder” Samuel Sarphati schudde Amsterdam de lethargie van zich af en ging weer mee in de vaart der volkeren. Niet alleen economisch, maar zeker ook cultureel en maatschappelijk kwam de stad weer tot grote bloei. Sarphati startte rond het midden van de eeuw een enorm aantal initiatieven: een broodfabriek voor beter brood voor de armen, een handelsschool, een woningcorporatie, de stadsreiniging, een bank en natuurlijk het Paleis voor Volksvlijt, het prachtige gebouw op het Frederiksplein, dat helaas in vlammen is opgegaan in 1929. Sarphati was enorm maatschappelijk betrokken en zijn initiatieven waren bedoeld om niet alleen de stad, maar vooral ook de minder bedeelden in de stad vooruit te brengen. Maar Sarphati was geen afmaker en stierf ook nog jong op 53-jarige leeftijd in 1866. Veel van zijn werken waren dus nog niet voltooid.
In dat g*t dook A.C. Wertheim, een groot bewonderaar van Sarphati. Wertheim was bankier, filantroop en zeker zo maatschappelijk betrokken als Sarphati. Het verbinden van mensen en het wegnemen van blokkades was hem wel toevertrouwd. Zijn betrokkenheid uitte zich in een groot aantal rollen in tal van maatschappelijke organisaties. Te veel om op te noemen, maar het varieerde van de Spoorwegen, de Eerste kamer, Banque Franco-Hollandaise (nu BNP-Paribas), kindervoeding, zwembaden tot ook het culturele leven, met name het Amsterdamse toneel.
A.C. Wertheim was ook vrijmetselaar, ingewijd op 21-jarige leeftijd in 1854 bij loge La Bien Aimée. Hij werd geïntroduceerd door zijn oom Abraham en bleef meer dan 40 jaar lid. Wertheim was joods en voor joden was het maatschappelijk leven in die tijd nog niet volledig toegankelijk. De vrijmetselarij was dat echter wel. Eerst ging zijn maçonnieke carrière pijlsnel, hij was al na 3 jaar assistent-redenaar. Later werd zijn aandacht opgeëist door zijn vele maatschappelijke functies en beperkte hij zich tot het opleveren van bouwstukken over maatschappelijke thema’s als maatschappelijke betrokkenheid en oorlog en vrede. Hoewel zijn aanwezigheid in de loge minder werd, zijn werk voor een betere en rechtvaardiger maatschappij, in de geest van Sarphati én de vrijmetselarij, ging onverminderd door.
Dat deze inspanningen in Amsterdam werden gewaardeerd kunnen we ook nu nog zien. Net als Sarphati is een van Amsterdamse parken naar hem vernoemd: het Wertheimpark tegenover de Hortus Botanicus. Dit ter nagedachtenis van een groot Amsterdammer en vrijmetselaar, die het maconnieke gedachtengoed zeer aan het hart ging.