Self Study Base

Directions Contact the establishment

Self Study Base Study hard, do good and the good life will follow.

Malaria ရဲ့ ရောဂါလက္ခဏာများMalaria ဆိုတာ Plasmodium parasite ကြောင့် ဖြစ်ပွားတဲ့ ရောဂါတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရောဂါပိုးဟာ လူ့ခန္ဓာ...
02/09/2026

Malaria ရဲ့ ရောဂါလက္ခဏာများ

Malaria ဆိုတာ Plasmodium parasite ကြောင့် ဖြစ်ပွားတဲ့ ရောဂါတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရောဂါပိုးဟာ လူ့ခန္ဓာကိုယ်ထဲ ဝင်ရောက်ပြီး အသည်းအဆင့်ကို ဖြတ်သန်းကာ သွေးနီဥတွေထဲမှာ ပွားများလာတဲ့အခါ ရောဂါလက္ခဏာတွေ စတင်ပေါ်ပေါက်လာနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် Malaria ရဲ့ စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတဲ့အချက်တစ်ခုက ခြင်ကိုက်ခံရပြီး ချက်ချင်းအဖျားတက်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ ရောဂါပိုးက ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အဆင့်ဆင့် ဖွံ့ဖြိုးပြီးမှ လက္ခဏာတွေ ပေါ်လာတာဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် "ခြင်ကိုက်ပြီး နောက်နေ့အဖျားတက်လာတာဆိုရင် Malaria ဖြစ်ပြီလား?” ဆိုတဲ့မေးခွန်းကို ဖြေဖို့အတွက် Malaria ရဲ့ incubation period နဲ့ ရောဂါလက္ခဏာတွေ ဘယ်လိုစတင်လာတတ်သလဲဆိုတာကို အရင်နားလည်ထားဖို့ လိုပါတယ်။

- ခြင်ကိုက်ပြီး ဘယ်လောက်ကြာမှ Malaria လက္ခဏာတွေ ပေါ်လာသလဲ? -

Malaria ရဲ့ လက္ခဏာတွေ ပေါ်လာဖို့ ကြာချိန်ကို Incubation period လို့ခေါ်ပါတယ်။ အများအားဖြင့် ကူးစက်ခံရပြီး ၁၀ ရက်ခန့်မှ ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အတွင်း လက္ခဏာတွေ စတင်နိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် Plasmodium မျိုးစိတ်၊ လူနာရဲ့ immunity နဲ့ သုံးထားဖူးတဲ့ antimalarial ဆေးတွေ စတဲ့အချက်တွေကြောင့် ကြာချိန်ကွာခြားနိုင်ပါတယ်။

အထူးသဖြင့် P. vivax နဲ့ P. ovale တွေမှာ အသည်းထဲမှာ dormant stage အဖြစ် ကျန်ရှိနိုင်တာကြောင့် ကူးစက်ခံရပြီး အချိန်အတော်ကြာမှ ရောဂါပြန်ပေါ်လာနိုင်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် “အခုခြင်ကိုက်ခံရတာနဲ့ အခုဖျားတာ”** ဆိုတဲ့ ဆက်စပ်မှုတစ်ခုတည်းနဲ့ Malaria လို့ သတ်မှတ်လို့မရပါဘူး။

- Malaria ရဲ့ အစောပိုင်းလက္ခဏာတွေက ဘာတွေလဲ? -

Malaria ရဲ့ အစောပိုင်းလက္ခဏာတွေဟာ တစ်ခါတလေ သာမန် Viral infection သို့မဟုတ် Flu နဲ့တောင် ဆင်တူနိုင်ပါတယ်။

လူနာမှာ—

- အဖျားတက်ခြင်း
- ချမ်းတုန်ခြ
- ခေါင်းကိုက်ခြင်း
- ကိုယ်လက်ကိုက်ခဲခြင်း
- နုန်းခွေ၊ အားနည်းခြင်း
- ပျို့ခြင်း၊ အန်ခြင်း
- အစာစားချင်စိတ်လျော့ခြင်း
- ဝမ်းလျှောခြင်း
- ဗိုက်အောင့်ခြင်း စတာတွေ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် လူတစ်ယောက်က “ကျွန်တော် အဖျားတက်တယ်၊ ခေါင်းကိုက်တယ်၊ ကိုယ်လက်ကိုက်တယ်။” လို့ ပြောရုံနဲ့ Malaria လို့ သတ်မှတ်လို့ မရပါဘူး။

ရောဂါလက္ခဏာတွေဟာ Malaria အတွက် သီးသန့်မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီအတွက် Malaria ဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ဒေသမှာ နေထိုင်ခဲ့တာ၊ ခရီးသွားခဲ့တာ၊ ခြင်ကိုက်ခံရနိုင်တဲ့ အခြေအနေရှိခဲ့တာ စတဲ့ exposure history တွေက အရေးကြီးပါတယ်။

- အဖျားတက်ပြီး ချမ်းတုန်တာ ဘာကြောင့်လဲ? -

Malaria ရဲ့ classic presentation ကို လေ့လာတဲ့အခါ Fever → Chills → Sweating ဆိုတဲ့ အစီအစဉ်ကို တွေ့ရတတ်ပါတယ်။ ဒါဟာ parasite တွေက သွေးနီဥထဲမှာ ပွားများပြီး သွေးနီဥတွေ ပျက်စီးတဲ့အချိန်မှာ parasite-related substances တွေ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ immune system နဲ့ တုံ့ပြန်မှုဖြစ်ပေါ်စေတာကြောင့် ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ အဖျားတက်လာတဲ့အချိန်မှာ လူနာက အပြင်အပူချိန်က မနည်းသော်လည်း “အရမ်းချမ်းတယ်၊ တုန်တယ်” လို့ ခံစားရနိုင်ပါတယ်။

အဲဒီနောက် အဖျားမြင့်နေတဲ့အဆင့်ကို ရောက်ပြီး နောက်ပိုင်းမှာ ချွေးအများကြီးထွက်လာပြီး ကိုယ်အပူချိန် ပြန်ကျလာနိုင်ပါတယ်။ ဒါကို classic malarial paroxysm လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် လူနာတိုင်းမှာ ဒီလို textbook ပုံစံအတိုင်း အဖျားတက်တာ မဖြစ်ပါဘူး။ အထူးသဖြင့် ရောဂါအစောပိုင်းမှာ အဖျားက မမှန်မကန် တက်နိုင်တာကြောင့် “အဖျား pattern မတူလို့ Malaria မဟုတ်ဘူး” လို့ မဆုံးဖြတ်သင့်ပါဘူး။

- Malaria ရဲ့ အဖျားက ဘာကြောင့် ထပ်ခါထပ်ခါတက်နိုင်သလဲ? -

ဒီအချက်ကို နားလည်ဖို့ Plasmodium ရဲ့ life cycle ကို ပြန်စဉ်းစားကြည့်ရပါမယ်။

Parasite တွေဟာ သွေးနီဥထဲမှာ ဝင်ရောက်ခြင်း → ကြီးထွားခြင်း → ပွားများခြင်း → သွေးနီဥပျက်စီးခြင်း → parasite အသစ်များ ထွက်လာခြင်း ဆိုတဲ့ cycle ကို လည်ပတ်ပါတယ်။ သွေးနီဥတွေ ပျက်စီးတဲ့အချိန်နဲ့ parasite ရဲ့ development cycle တွေဟာ လူနာရဲ့ fever pattern နဲ့ ဆက်စပ်နိုင်ပါတယ်။ အဲဒီအတွက် Malaria မှာ အဖျားက တစ်ခါတက်ပြီး တစ်ခါကျသွားတာမျိုးသာမက ထပ်ခါထပ်ခါ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် species တစ်မျိုးနဲ့တစ်မျိုးမှာ cycle duration မတူနိုင်တာကြောင့် classic fever periodicity တွေလည်း ကွာခြားနိုင်ပါတယ်။

ဥပမာအားဖြင့် P. vivax နဲ့ P. ovale မှာ ၄၈ နာရီခန့် cycle နဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ tertian fever pattern ကို တွေ့ရနိုင်ပါတယ်။ P. malariae မှာတော့ ၇၂ နာရီခန့် cycle နဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ quartan fever pattern ကို တွေ့ရနိုင်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် P. falciparum မှာတော့ အဖျား pattern ဟာ မကြာခဏ irregular ဖြစ်နိုင်တာကြောင့် textbook ထဲက periodic fever ကို အမြဲမတွေ့ရပါဘူး။

- Malaria ဖြစ်ရင် ခေါင်းကိုက်တာ ဘာကြောင့်လဲ? -

Headache ဟာ Malaria ရဲ့ အဖြစ်များတဲ့ လက္ခဏာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ အဖျားမြင့်ခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ inflammatory response နဲ့ infection ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ physiological changes တွေဟာ ခေါင်းကိုက်ခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ခေါင်းကိုက်တာတစ်ခုတည်းနဲ့ Malaria လို့ မသတ်မှတ်နိုင်ပါဘူး။ အထူးသဖြင့် အလွန်ပြင်းထန်တဲ့ ခေါင်းကိုက်ခြင်းနဲ့ သတိအခြေအနေပြောင်းလဲလာခြင်း၊ စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ တက်ခြင်း** တို့ပါလာရင်တော့ ရိုးရိုး headache လို့ မယူဆသင့်တော့ပါဘူး။ အဲဒီအချိန်မှာ severe malaria / cerebral malaria ဖြစ်နိုင်ခြေကို အရေးပေါ်စဉ်းစားရပါမယ်။

- Malaria ကြောင့် သွေးအားနည်းနိုင်သလား? -

သွေးအားနည်းနိုင်ပါတယ်။ Malaria parasite တွေဟာ သွေးနီဥတွေထဲမှာ ပွားများပြီး သွေးနီဥတွေကို ပျက်စီးစေနိုင်ပါတယ်။ ထို့အပြင် infection ကြောင့် သွေးနီဥတွေ ပျက်စီးမှု တိုးလာနိုင်တာကြောင့် Anaemia — သွေးအားနည်းခြင်း ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

သွေးအားနည်းလာတဲ့အခါ—

- အားနည်းခြင်း
- နုန်းခွေခြင်း
- မူးဝေခြင်း
- အသက်ရှူမဝသလို ခံစားရခြင်း
- နှလုံးခုန်မြန်ခြင်း စတာတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

ပြင်းထန်တဲ့ Malaria မှာတော့ severe anaemia ဖြစ်လာနိုင်ပြီး အထူးသဖြင့် ကလေးငယ်တွေမှာ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ complication ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

- ပျို့ခြင်း၊ အန်ခြင်း၊ ဝမ်းလျှောခြင်းကလည်း Malaria လက္ခဏာလား? -

ဟုတ်ပါတယ်။ Malaria ဖြစ်တဲ့အခါ gastrointestinal symptoms တွေလည်း တွေ့နိုင်ပါတယ်။ လူနာတချို့မှာ ပျို့ခြင်း၊ အန်ခြင်း၊ အစာစားချင်စိတ်မရှိခြင်း၊ ဗိုက်အောင့်ခြင်း၊ ဝမ်းလျှောခြင်း တို့ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

အဲဒီအတွက် ကလေးတစ်ယောက်မှာ အဖျားနဲ့ ဝမ်းလျှောတာကို တွေ့ရုံနဲ့ “အစာအိမ်အူလမ်းကြောင်း infection ပဲ” လို့ မသတ်မှတ်သင့်ပါဘူး။ Malaria ဖြစ်နိုင်တဲ့ဒေသမှာ အဖျားပါလာရင် differential diagnosis ထဲမှာ Malaria ကို ထည့်စဉ်းစားဖို့ လိုပါတယ်။

- အရေးကြီးဆုံးအပိုင်း — Severe Malaria ရဲ့ Warning Signs -

Malaria ရဲ့ အစောပိုင်းလက္ခဏာတွေဟာ သာမန်ဖျားနာခြင်းနဲ့ ဆင်တူနိုင်ပေမယ့် အခြေအနေဆိုးလာတဲ့အခါ ခန္ဓာကိုယ်က အရေးပေါ်အချက်ပြမှုတွေ ပြလာနိုင်ပါတယ်။ အောက်ပါလက္ခဏာတွေထဲက တစ်ခုခုရှိလာရင် severe malaria ဖြစ်နိုင်ခြေကို အရေးပေါ်စဉ်းစားပြီး ဆေးရုံမှာ ချက်ချင်း စစ်ဆေးကုသဖို့ လိုပါတယ်—

🧠 ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြော

- သတိလစ်ခြင်း
- စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း
- အလွန်အမင်း အိပ်ငိုက်ခြင်း
- တက်ခြင်း (seizures)
- Coma

🫁 အသက်ရှူခြင်း

- အသက်ရှူမြန်လာခြင်း
- အသက်ရှူရခက်ခြင်း
- Respiratory distress

🩸 သွေးနှင့် သွေးလည်ပတ်မှု

- အလွန်အမင်း အားနည်းခြင်း
- Severe anaemia
- သွေးပေါင်ကျခြင်း / shock
- ပုံမှန်မဟုတ်တဲ့ သွေးယိုခြင်း

🫘 ကျောက်ကပ်

- ဆီးသွားနည်းလာခြင်း
- ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်ချက် ပျက်ယွင်းလာခြင်း
- အလွန်မည်းနက်တဲ့ ဆီး ဖြစ်လာခြင်း

🍬 သွေးတွင်းသကြား

Hypoglycaemia — သွေးတွင်း glucose အလွန်ကျခြင်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

ဒီလိုအခြေအနေတွေဟာ ရိုးရိုး Malaria symptom မဟုတ်တော့ဘဲ အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်တဲ့ severe malaria ရဲ့ အချက်ပြလက္ခဏာတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

- “အဖျားကျသွားပြီဆိုရင် ရောဂါပျောက်ပြီလား?” -

ဒီအချက်က လူအများအတွက် အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။ Malaria မှာ အဖျားက ခဏကျသွားနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အဲဒါတစ်ခုတည်းနဲ့ parasite အားလုံး ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ပျောက်သွားပြီလို့ မဆိုလိုပါဘူး။ အထူးသဖြင့် P. vivax နဲ့ P. ovale တို့မှာ အသည်းထဲမှာ dormant parasite stage တွေ ကျန်ရှိနိုင်တာကြောင့် နောက်ပိုင်းမှာ relapse ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် “အဖျားကျသွားပြီ → Malaria ပျောက်သွားပြီ” ဆိုတဲ့ အတွေးဟာ မမှန်နိုင်ပါဘူး။ Malaria ကို အတည်ပြုဖို့ diagnosis လိုသလို၊ species နဲ့ disease severity အပေါ်မူတည်ပြီး သင့်တော်တဲ့ treatment ကို ပြည့်စုံစွာ ခံယူဖို့လည်း လိုအပ်ပါတယ်။

- ဒါဆို အဖျားတက်တိုင်း Malaria လို့ ယူဆရမလား? -

အဖျားတက်တာဟာ ခန္ဓာကိုယ်မှာ infection သို့မဟုတ် အခြားရောဂါဖြစ်စဉ်တစ်ခုခု ရှိနေကြောင်း ပြသနိုင်တဲ့ nonspecific symptom တစ်ခုပါ။ Dengue၊ Influenza၊ COVID-19၊ Typhoid နဲ့ အခြား infection တွေမှာလည်း အဖျားတက်နိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် Malaria ဖြစ်နိုင်တဲ့ဒေသမှာ အဖျားတက်လာရင် လက္ခဏာတွေကို ကြည့်ရုံနဲ့ မဆုံးဖြတ်ဘဲ သင့်တော်တဲ့ diagnostic testing ပြုလုပ်ဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။

အထူးသဖြင့် Malaria ဖြစ်နိုင်တဲ့ဒေသမှာ နေထိုင်သူ သို့မဟုတ် မကြာသေးခင်က အဲဒီဒေသကို ခရီးသွားထားသူတစ်ယောက် အဖျားတက်လာရင် Malaria ကို မေ့မထားသင့်ပါဘူး။

#ငှက်ဖျားရောဂါ #ကျန်းမာရေးအသိပညာပေး # #ငှက်ဖျားရောဂါ #ကျန်းမာရေးအသိပညာပေး #

Malaria ငှက်ဖျားရောဂါ ဆိုတာ ဘာလဲ?ညဘက်အိပ်နေတုန်း ခြင်တစ်ကောင်ကိုက်သွားတာကို အများအားဖြင့် သာမန်ခြင်ကိုက်ခံရတာလောက်ပဲ ထင်...
02/09/2026

Malaria ငှက်ဖျားရောဂါ ဆိုတာ ဘာလဲ?

ညဘက်အိပ်နေတုန်း ခြင်တစ်ကောင်ကိုက်သွားတာကို အများအားဖြင့် သာမန်ခြင်ကိုက်ခံရတာလောက်ပဲ ထင်တတ်ကြပါတယ်။
ဒါပေမယ့် အဲဒီခြင်ဟာ Malaria ရောဂါပိုးကို သယ်ဆောင်ထားတဲ့ Anopheles အမခြင် ဖြစ်နေခဲ့မယ်ဆိုရင်တော့ ခြင်ကိုက်ခံရတဲ့ အချိန်ကနေစပြီး လူ့ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း အန္တရာယ်ရှိတဲ့ ရောဂါဖြစ်စဉ်တစ်ခု စတင်နိုင်ပါတယ်။

ဒီလိုခြင်ကနေ ကူးစက်လာပြီး ဖြစ်ပေါ်တဲ့ရောဂါကို Malaria (ငှက်ဖျားရောဂါ) လို့ ခေါ်ပါတယ်။

Malaria ဟာ အပူပိုင်းနဲ့ အပူပိုင်းနီးပါးဒေသတွေမှာ အဖြစ်များတဲ့ ကူးစက်ရောဂါတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကာကွယ်နိုင်သလို၊ အချိန်မီ ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီး မှန်ကန်စွာကုသနိုင်ရင် ပျောက်ကင်းနိုင်တဲ့ရောဂါ တစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ကုသမှုနောက်ကျသွားရင်တော့ အချိန်တိုအတွင်း ပြင်းထန်လာပြီး အသက်အန္တရာယ်အထိ ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။

- Malaria ကို ဘာက ဖြစ်စေတာလဲ? -

Malaria ဟာ Virus ကြောင့် ဖြစ်တာမဟုတ်ပါဘူး။
Bacteria ကြောင့်လည်း မဟုတ်ပါဘူး။

Plasmodium လို့ခေါ်တဲ့ ကပ်ပါးပိုး (parasite) တစ်မျိုးကြောင့် ဖြစ်တာပါ။

လူတွေမှာ Malaria ဖြစ်စေနိုင်တဲ့ Plasmodium မျိုးစိတ်တွေထဲမှာ—

- Plasmodium falciparum
- Plasmodium vivax
- Plasmodium malariae
- Plasmodium ovale
- Plasmodium knowlesi တို့ ပါဝင်ပါတယ်။

ဒီမျိုးစိတ်တွေထဲမှာ P. falciparum ဟာ ပြင်းထန်တဲ့ Malaria နဲ့ အသက်အန္တရာယ်ရှိတဲ့ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာတွေ ဖြစ်စေနိုင်တဲ့ အရေးကြီးဆုံးမျိုးစိတ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ အခြားတစ်ဖက်မှာ P. vivax ကတော့ ရောဂါပိုးတချို့ အသည်းထဲမှာ အိပ်ပျော်နေတဲ့အဆင့်အဖြစ် ကျန်ရှိနိုင်တာကြောင့် နောက်ပိုင်းမှာ ရောဂါပြန်ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ relapse ပြဿနာကို ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် “Malaria” ဆိုတာ ရောဂါတစ်မျိုးတည်းလို ပြောလို့ရပေမယ့် အမှန်တကယ်မှာ Plasmodium မျိုးစိတ်အလိုက် ရောဂါရဲ့ သဘောသဘာဝနဲ့ ကုသမှုလိုအပ်ချက်တွေ ကွာခြားနိုင်ပါတယ်။

- ဒါဆို Malaria က လူတစ်ယောက်ကနေ တစ်ယောက်ကို ကူးစက်သလား? -

ပုံမှန်အားဖြင့် လူတစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ရုံနဲ့ Malaria မကူးစက်ပါဘူး။ အဓိကကူးစက်ပေးတဲ့အရာက ရောဂါပိုးရှိတဲ့ အမ Anopheles ခြင် ဖြစ်ပါတယ်။ ရောဂါပိုးရှိတဲ့လူတစ်ယောက်ကို ခြင်က ကိုက်ပြီး သွေးစုပ်တဲ့အခါ Plasmodium parasite က ခြင်ရဲ့ခန္ဓာကိုယ်ထဲကို ရောက်သွားနိုင်ပါတယ်။ အဲဒီ parasite က ခြင်ရဲ့ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းမှာ သူ့ရဲ့ life cycle တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို ဆက်လက်ဖြတ်သန်းပါတယ်။

နောက်တစ်ကြိမ်မှာ အဲဒီခြင်က ကျန်းမာတဲ့လူတစ်ယောက်ကို ကိုက်တဲ့အခါ parasite ရဲ့ ကူးစက်နိုင်တဲ့အဆင့်ဖြစ်တဲ့ sporozoite တွေကို လူ့ခန္ဓာကိုယ်ထဲ ထည့်သွင်းပေးနိုင်ပါတယ်။ ဒီလိုနဲ့ လူတစ်ယောက်ကနေ ခြင်ဆီ၊ ခြင်ကနေ နောက်လူတစ်ယောက်ဆီကို Malaria ရောဂါပိုးရဲ့ သံသရာဟာ ဆက်လက်လည်ပတ်နေပါတယ်။

- ခြင်ကိုက်ပြီးရင် ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ဘာတွေဖြစ်လာသလဲ? -

ဒီနေရာမှာ Malaria ရဲ့ စိတ်ဝင်စားစရာအကောင်းဆုံး အပိုင်းတစ်ခုကို တွေ့ရပါတယ်။ ရောဂါပိုးပါတဲ့ ခြင်က လူကိုကိုက်တဲ့အခါ Plasmodium sporozoites တွေ လူ့သွေးကြောထဲ ဝင်ရောက်လာပါတယ်။ ဒါပေမယ့် parasite တွေက သွေးထဲမှာ အကြာကြီးမနေပါဘူး။ သူတို့ရဲ့ ပထမဆုံး အဓိကရည်မှန်းချက်က အသည်း (Liver) ဖြစ်ပါတယ်။ Sporozoites တွေဟာ အသည်းဆဲလ်တွေထဲကို ဝင်ရောက်ပြီး အဲဒီနေရာမှာ ပွားများလာပါတယ်။ အဲဒီနောက် အသည်းထဲကနေ parasite တွေ ထွက်လာပြီး သွေးနီဥ (Red Blood Cells) တွေထဲကို ဝင်ရောက်ပါတယ်။ ဒီအဆင့်ကနေစပြီး Malaria ရဲ့ အဓိကရောဂါဖြစ်စဉ်တွေ စတင်လာပါတယ်။

Parasite တွေဟာ သွေးနီဥအတွင်းမှာ ပွားများလာပြီး နောက်ဆုံး သွေးနီဥတွေကို ပျက်စီးစေကာ parasite အသစ်တွေ ထပ်မံထွက်ပေါ်လာပါတယ်။ အဲဒီ parasite တွေက နောက်ထပ် သွေးနီဥတွေထဲကို ဝင်ရောက်ပြီး ထပ်မံပွားများပါတယ်။ ဒီသံသရာကို ထပ်ခါထပ်ခါ လည်ပတ်စေတဲ့အတွက် သွေးနီဥတွေ ပျက်စီးလာပြီး လူနာမှာ အဖျား၊ ချမ်းတုန်ခြင်း၊ အားနည်းခြင်း စတဲ့ လက္ခဏာတွေ ပေါ်လာနိုင်ပါတယ်။

- Malaria က သွေးနီဥတွေကို ဘာကြောင့် ထိခိုက်စေတာလဲ? -

Malaria ကို နားလည်ဖို့ Red Blood Cell အကြောင်းကိုလည်း နားလည်ထားဖို့လိုပါတယ်။ သွေးနီဥတွေဟာ ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ Oxygen သယ်ဆောင်ပေးတဲ့ အရေးကြီးတဲ့ သွေးဆဲလ်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ Plasmodium parasite က သွေးနီဥထဲကို ဝင်ရောက်ပြီး အဲဒီဆဲလ်အတွင်းက အာဟာရတွေကို အသုံးချကာ ပွားများပါတယ်။ Parasite အရေအတွက်များလာတဲ့အခါ သွေးနီဥတွေ ပျက်စီးပြီး parasite အသစ်တွေ ထွက်လာပါတယ်။

ဒါကြောင့် Malaria ပြင်းထန်လာတဲ့အခါ သွေးနီဥများစွာ ပျက်စီးခြင်း → သွေးအားနည်းခြင်း → အောက်ဆီဂျင်သယ်ဆောင်နိုင်မှု လျော့ကျခြင်း စတဲ့ ပြဿနာတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

အထူးသဖြင့် ပြင်းထန်တဲ့ Malaria မှာ ဒီအခြေအနေက အသက်အန္တရာယ်ရှိတဲ့အဆင့်အထိ ရောက်ရှိနိုင်ပါတယ်။

- Malaria က ဘာကြောင့် အန္တရာယ်ရှိတာလဲ? -

Malaria ကို “အဖျားတက်တဲ့ရောဂါတစ်ခု” လို့ပဲ သတ်မှတ်ထားရင် မပြည့်စုံပါဘူး။ အထူးသဖြင့် P. falciparum infection မှာ ရောဂါပိုးပါတဲ့ သွေးနီဥတွေဟာ သွေးကြောအတွင်းပိုင်းမှာ ကပ်တွယ်ပြီး သွေးလည်ပတ်မှုကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါတယ်။

ဒီလိုဖြစ်လာရင် အရေးကြီးတဲ့ ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါတွေဖြစ်တဲ့—

- 🧠 ဦးနှောက်
- 🫁 အဆုတ်
- 🫘 ကျောက်ကပ်
- 🫀 နှလုံးနှင့် သွေးလည်ပတ်မှုစနစ်
- 🧬 အခြားကိုယ်တွင်းအင်္ဂါများ ကို ထိခိုက်နိုင်ပါတယ်။

အဲဒီအတွက် Malaria ဟာ ပြင်းထန်လာတဲ့အခါ Cerebral malaria၊ Severe anaemia၊ Acute kidney injury၊ Respiratory distress၊ Hypoglycaemia နဲ့ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများစွာ ပျက်စီးခြင်းတို့အထိ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် Malaria ကို “အဖျားတက်ရုံပဲ” ဆိုပြီး ပေါ့ပေါ့ဆဆ မယူဆသင့်တဲ့ ရောဂါ ဖြစ်ပါတယ်။

- Malaria က ဘယ်နေရာတွေမှာ ပိုအဖြစ်များသလဲ? -

Malaria parasite ကို ကူးစက်ပေးတဲ့ Anopheles ခြင်တွေ ရှင်သန်ပေါက်ပွားနိုင်ဖို့ ပူနွေးပြီး စိုစွတ်တဲ့ ပတ်ဝန်းကျင် က အထောက်အကူပြုပါတယ်။ ဒါကြောင့် Malaria ဟာ အပူပိုင်းနဲ့ အပူပိုင်းနီးပါး ဒေသတွေမှာ ပိုမိုအဖြစ်များပါတယ်။ အထူးသဖြင့် Sub-Saharan Africa မှာ ကမ္ဘာ့ Malaria burden ရဲ့ အများစုကို တွေ့ရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် Southeast Asia အပါအဝင် အခြားဒေသများမှာလည်း Malaria ဟာ အရေးကြီးတဲ့ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးပြဿနာတစ်ခုအဖြစ် ရှိနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် Malaria ဖြစ်ပွားနိုင်တဲ့ဒေသမှာ နေထိုင်သူတွေ၊ အဲဒီဒေသတွေကို ခရီးသွားသူတွေအနေနဲ့ ခြင်ကာကွယ်ရေးကို အလေးထားဖို့လိုပါတယ်။

- ဘယ်သူတွေမှာ Malaria က ပိုအန္တရာယ်ရှိနိုင်သလဲ? -

Malaria ဖြစ်ရင် လူတိုင်းမှာ အခြေအနေတူညီတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အထူးသဖြင့် ကလေးငယ်များ၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်များ၊ Malaria immunity နည်းသူများ၊ Malaria ဖြစ်ပွားမှုမြင့်တဲ့ဒေသကို ပထမဆုံးသွားရောက်သူများ နဲ့ အချို့သော နောက်ခံကျန်းမာရေးပြဿနာရှိသူတွေမှာ ပြင်းထန်တဲ့ ရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမြင့်နိုင်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် Malaria ဖြစ်နိုင်တဲ့ဒေသမှာ အဖျားတက်လာတာကို ပေါ့ပေါ့ဆဆ မထားသင့်ပါဘူး။

#ငှက်ဖျားရောဂါ #ကျန်းမာရေးအသိပညာပေး

24/08/2026

Cholera ကာလဝမ်းရောဂါ

#ကျန်းမာရေးအသိပညာပေး #ကာလဝမ်းရောဂါ

23/08/2026

Hepatitis အသည်းရောင်အသားဝါရောဂါ

#ကျန်းမာရေးအသိပညာပေး #အသည်းရောင်အသားဝါရောဂါ

22/08/2026

Hypertension သွေးတိုးရောဂါ

#ကျန်းမာရေးအသိပညာပေး #သွေးတိုးရောဂါ

21/08/2026

Diabetes ဆီးချိုရောဂါ

#ကျန်းမာရေးအသိပညာပေး #ဆီးချိုရောဂါ

20/08/2026

Influenza (Flu) တုပ်ကွေးရောဂါ

#ကျန်းမာရေးဗဟုသုတ #တုပ်ကွေးရောဂါ #ကျန်းမာရေးဗဟုသုတ

အဆုတ်ရောင်ရောဂါ (Pneumonia) ကို ဘယ်လိုကာကွယ်နိုင်မလဲ? (Prevention of Pneumonia)လူအများစုက... "Pneumonia ဖြစ်မှ ဆေးသောက်မ...
20/08/2026

အဆုတ်ရောင်ရောဂါ (Pneumonia) ကို ဘယ်လိုကာကွယ်နိုင်မလဲ? (Prevention of Pneumonia)

လူအများစုက... "Pneumonia ဖြစ်မှ ဆေးသောက်မယ်။" လို့ တွေးတတ်ကြပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ဆေးပညာမှာတော့ "ကုသခြင်းထက် ကာကွယ်ခြင်းက ပိုကောင်းတယ်" ဆိုတဲ့ အခြေခံသဘောတရား ရှိပါတယ်။ အထူးသဖြင့် Pneumonia ဟာ ကလေးငယ်တွေ၊ သက်ကြီးရွယ်အိုတွေ၊ ကိုယ်ခံအားနည်းသူတွေအတွက် အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်တဲ့ ရောဂါဖြစ်တာကြောင့် ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်း က အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။

- ဘာကြောင့် ကာကွယ်နိုင်တာလဲ? -

Pneumonia ဟာ ရောဂါတစ်မျိုးတည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဘက်တီးရီးယား၊ ဗိုင်းရပ်စ်၊ မှို စတဲ့ ရောဂါပိုးအမျိုးမျိုးကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ရောဂါပိုးတွေ ခန္ဓာကိုယ်ထဲ မဝင်အောင် ကာကွယ်ခြင်း နဲ့ ကိုယ်ခံအားကို ကောင်းမွန်အောင် ထိန်းသိမ်းခြင်း ဟာ Pneumonia ကို လျှော့ချနိုင်တဲ့ အဓိကနည်းလမ်း ဖြစ်ပါတယ်။

(၁) ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်း (Vaccination)

ယနေ့ခေတ်မှာ Pneumonia ကို ကာကွယ်ဖို့ အထိရောက်ဆုံး နည်းလမ်းတွေထဲက တစ်ခုကတော့ ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

ကာကွယ်ဆေးဆိုတာ Pneumonia အားလုံးကို မကာကွယ်နိုင်ပေမယ့် အဖြစ်အများဆုံး ရောဂါပိုးအချို့ကြောင့် ဖြစ်တဲ့ ပြင်းထန်သော Pneumonia ကို သိသိသာသာ လျှော့ချပေးနိုင်ပါတယ်။

- Pneumococcal Vaccine -

Streptococcus pneumoniae ဟာ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းမှာ ဘက်တီးရီးယားကြောင့် ဖြစ်တဲ့ Pneumonia ရဲ့ အဖြစ်အများဆုံး အကြောင်းရင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဘက်တီးရီးယားကို ကာကွယ်ဖို့ Pneumococcal Vaccine ကို အသုံးပြုကြပါတယ်။

အထူးသဖြင့်—

- အသက် (၅) နှစ်အောက် ကလေးများ
- အသက် (၆၅) နှစ်နှင့်အထက် လူကြီးများ
- နာတာရှည် နှလုံး၊ အဆုတ်၊ ကျောက်ကပ်၊ အသည်းရောဂါရှိသူများ
- ဆီးချိုရောဂါရှိသူများ
- ကိုယ်ခံအားနည်းသူများ အတွက် အရေးကြီးတဲ့ ကာကွယ်ဆေး ဖြစ်ပါတယ်။

- Influenza Vaccine -

တုပ်ကွေး (Influenza) ဟာ Viral Pneumonia ကို တိုက်ရိုက်ဖြစ်စေနိုင်သလို၊ နောက်ဆက်တွဲ ဘက်တီးရီးယား Pneumonia ကိုလည်း ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် နှစ်စဉ် Influenza Vaccine ထိုးခြင်း က Pneumonia ဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးနိုင်ပါတယ်။

- COVID-19 Vaccine -

COVID-19 ကူးစက်ခံရသူအချို့မှာ ပြင်းထန်တဲ့ Viral Pneumonia ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ COVID-19 ကာကွယ်ဆေးဟာ ပြင်းထန်သော ရောဂါ၊ ဆေးရုံတက်ရမှုနဲ့ သေဆုံးနိုင်ခြေ ကို လျှော့ချပေးနိုင်ပါတယ်။

(၂) လက်ကို စနစ်တကျ ဆေးကြောခြင်း

ရိုးရှင်းပေမယ့် အလွန်ထိရောက်တဲ့ ကာကွယ်နည်းတစ်ခုကတော့ လက်ဆေးခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ရောဂါပိုးတွေဟာ လက်မှတစ်ဆင့် နှာခေါင်း၊ ပါးစပ်၊ မျက်လုံးတွေကို ရောက်နိုင်တာကြောင့်—

- အစားမစားခင်
- အိမ်သာတက်ပြီးနောက်
- လူထူထပ်တဲ့နေရာက ပြန်လာတဲ့အခါ
- လူနာကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ပြီးနောက် ဆပ်ပြာနဲ့ အနည်းဆုံး စက္ကန့် (၂၀) ခန့် စနစ်တကျ ဆေးကြောသင့်ပါတယ်။

(၃) ဆေးလိပ်ဖြတ်ခြင်း

ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းဟာ Pneumonia ဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေတဲ့ အရေးကြီးဆုံး အချက်တွေထဲက တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဆေးလိပ်ငွေ့ထဲက ဓာတုပစ္စည်းတွေဟာ—

- အသက်ရှူလမ်းကြောင်းရဲ့ အမွှေးငယ်များ (Cilia) ကို ပျက်စီးစေတယ်။
- ချွဲနဲ့ ရောဂါပိုးတွေကို ဖယ်ရှားနိုင်စွမ်း ကျဆင်းစေတယ်။
- ကိုယ်ခံအားဆဲလ်တွေရဲ့ လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းကို လျော့နည်းစေတယ်။ ဒါကြောင့် ရောဂါပိုးတွေဟာ အဆုတ်ထဲမှာ ပိုမိုလွယ်ကူစွာ ပွားများနိုင်ပါတယ်။

ဆေးလိပ်ဖြတ်ခြင်း က Pneumonia ဖြစ်နိုင်ခြေကိုသာမက COPD၊ အဆုတ်ကင်ဆာနဲ့ နှလုံးသွေးကြောရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေကိုလည်း လျှော့ချပေးပါတယ်။

(၄) အာဟာရနှင့် ကိုယ်ခံအား

ကိုယ်ခံအားစနစ် ကောင်းမွန်ဖို့အတွက်—

- ပရိုတင်းဓာတ် လုံလောက်စွာ စားသုံးခြင်း
- ဟင်းသီးဟင်းရွက်နှင့် သစ်သီးဝလံများ စားသုံးခြင်း
- အိပ်ရေးဝဝ အိပ်ခြင်း
- ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု ပုံမှန်လုပ်ခြင်း တို့က အရေးကြီးပါတယ်။

အာဟာရချို့တဲ့သူတွေမှာ Pneumonia ပိုမိုပြင်းထန်နိုင်ပါတယ်။

(၅) နာတာရှည်ရောဂါများကို ထိန်းချုပ်ထားခြင်း

ဆီးချို၊ COPD၊ Asthma၊ နှလုံးရောဂါ၊ ကျောက်ကပ်ရောဂါ စတဲ့ နာတာရှည်ရောဂါတွေကို ကောင်းမွန်စွာ မထိန်းချုပ်နိုင်ရင် Pneumonia ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများသလို၊ ဖြစ်လာရင်လည်း ပိုမိုပြင်းထန်နိုင်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ဆရာဝန်ညွှန်ကြားတဲ့ ဆေးတွေကို မှန်မှန်သောက်ပြီး ရောဂါကို ထိန်းချုပ်ထားဖို့ လိုပါတယ်။

(၆) Aspiration Pneumonia ကို ကာကွယ်ခြင်း

လေဖြတ်လူနာများ၊ အသက်အရွယ်ကြီးသူများ သို့မဟုတ် မျိုချရခက်သူများမှာ အစာ သို့မဟုတ် အရည်တွေ အဆုတ်ထဲ မှားဝင်ပြီး Aspiration Pneumonia ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

ဒါကြောင့်—

- မျိုချရခက်သူတွေကို အစားအသောက်ပုံစံ သင့်တော်အောင် ပြင်ဆင်ပေးခြင်း
- အစာစားချိန် ထိုင်လျက် စားစေခြင်း
- အစာစားပြီး ချက်ချင်း မလှဲစေခြင်း တို့က အရေးကြီးတဲ့ ကာကွယ်ရေးနည်းလမ်းတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

- Pneumonia နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အယူအဆမှားများ -

- "အေးတဲ့ရာသီဥတုကြောင့် Pneumonia ဖြစ်တယ်။"

❌ မမှန်ပါဘူး။

အေးတဲ့ ရာသီဥတုတစ်ခုတည်းက Pneumonia ကို မဖြစ်စေပါဘူး။ Pneumonia ဟာ ရောဂါပိုးတွေကြောင့် ဖြစ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ သို့သော် အေးတဲ့ရာသီမှာ လူတွေ အိမ်အတွင်း စုဝေးနေကြတာကြောင့် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းပိုးတွေ ကူးစက်ဖို့ ပိုလွယ်ကူလာနိုင်ပါတယ်။

- "Antibiotic ကြိုသောက်ထားရင် Pneumonia မဖြစ်ဘူး။"

❌ မမှန်ပါဘူး။

မလိုအပ်ဘဲ Antibiotic သောက်ခြင်းက Pneumonia ကို မကာကွယ်နိုင်သလို၊ ဘက်တီးရီးယားတွေကို ဆေးယဉ်ပါးလာစေနိုင်ပါတယ်။

- အနှစ်ချုပ် -

Pneumonia ဟာ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းမှာ အဖြစ်များပြီး အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်တဲ့ ရောဂါတစ်ခု ဖြစ်ပေမယ့်၊ စောစီးစွာ သိရှိခြင်း၊ မှန်ကန်စွာ ကုသခြင်းနဲ့ ထိရောက်တဲ့ ကာကွယ်ရေးနည်းလမ်းတွေကို လိုက်နာခြင်း အားဖြင့် လူအများစုဟာ ပြန်လည်ကျန်းမာနိုင်ပါတယ်။

အထူးသဖြင့်—

- ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်း
- ဆေးလိပ်မသောက်ခြင်း
- လက်ကို စနစ်တကျ ဆေးကြောခြင်း
- နာတာရှည်ရောဂါများကို ကောင်းမွန်စွာ ထိန်းချုပ်ထားခြင်း
- ရောဂါလက္ခဏာများ ပေါ်လာပါက ဆေးကုသမှုကို စောစီးစွာ ခံယူခြင်း တို့ဟာ Pneumonia ကို ကာကွယ်ရာမှာ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ အချက်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။

- နိဂုံး -

အဆုတ်ဟာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အသက်ရှင်ရေးအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်တဲ့ ကိုယ်အင်္ဂါတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

Pneumonia ဟာ အဆုတ်ရဲ့ အရေးကြီးဆုံး လုပ်ငန်းဖြစ်တဲ့ အောက်ဆီဂျင် လဲလှယ်မှုကို တိုက်ရိုက်ထိခိုက်စေတဲ့ ရောဂါ ဖြစ်တာကြောင့် ပေါ့ပေါ့ဆဆ မထားသင့်ပါဘူး။

အသက်ရှူမဝခြင်း၊ အဖျားကြီးခြင်း၊ သလိပ်ထွက်ခြင်း၊ ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း စတဲ့ လက္ခဏာတွေ ရှိလာရင် ကိုယ့်ဘာသာ ဆေးဝယ်သောက်နေမယ့်အစား ဆရာဝန်နဲ့ စောစီးစွာ ပြသပြီး မှန်ကန်တဲ့ ရောဂါရှာဖွေမှုနဲ့ ကုသမှုကို ခံယူသင့်ပါတယ်။

ဆေးပညာမှာ အမြဲမှတ်ထားရမယ့် စကားတစ်ခွန်း ရှိပါတယ်။

"The right treatment starts with the right diagnosis."
မှန်ကန်တဲ့ ရောဂါအတည်ပြုခြင်းဟာ မှန်ကန်တဲ့ ကုသမှုရဲ့ အစဖြစ်ပါတယ်။

#အဆုတ်ရောင်ရောဂါ #ကျန်းမာရေးဗဟုသုတ

အဆုတ်ရောင်ရောဂါ (Pneumonia) ရဲ့ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများ (Complications)Pneumonia လူနာအများစုဟာ စောစီးစွာ ရောဂါရှာဖွေပြီး မ...
20/08/2026

အဆုတ်ရောင်ရောဂါ (Pneumonia) ရဲ့ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများ (Complications)

Pneumonia လူနာအများစုဟာ စောစီးစွာ ရောဂါရှာဖွေပြီး မှန်ကန်တဲ့ ကုသမှု ခံယူမယ်ဆိုရင် ပြန်လည်ကျန်းမာလာနိုင်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့်... ရောဂါကို အချိန်မီ မကုသဘဲ ထားခဲ့ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် အသက်ကြီးသူ၊ ကိုယ်ခံအားနည်းသူ၊ နာတာရှည်ရောဂါရှိသူတွေမှာတော့ Pneumonia ဟာ အသက်အန္တရာယ်ရှိတဲ့ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာတွေ ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါတယ်။

အရေးကြီးတာက... Pneumonia ကြောင့် သေဆုံးရတာ များစွာဟာ ရောဂါပိုးတစ်ခုတည်းကြောင့် မဟုတ်ဘဲ၊ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာတွေကြောင့် ဖြစ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဆို Pneumonia က ဘယ်လို နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာတွေကို ဖြစ်စေနိုင်သလဲ။

(၁) Respiratory Failure (အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ပျက်ကွက်ခြင်း)

Pneumonia ရဲ့ အဖြစ်အများဆုံးနဲ့ အန္တရာယ်အရှိဆုံး နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာကတော့ Respiratory Failure ဖြစ်ပါတယ်။

ပုံမှန်အခြေအနေမှာ အဆုတ်ဟာ—

- Oxygen ကို သွေးထဲ ပို့ပေးတယ်။
- Carbon Dioxide ကို ခန္ဓာကိုယ်အပြင် ထုတ်ပေးတယ်။

Pneumonia ပြင်းထန်လာတဲ့အခါ Alveoli အများအပြားဟာ အရည်နဲ့ ပြည့်သွားပြီး Gas Exchange မလုပ်နိုင်တော့ပါဘူး။

ရလဒ်အနေနဲ့—

- သွေးထဲ Oxygen လျော့နည်းလာတယ် (Hypoxemia)
- Carbon Dioxide တိုးလာနိုင်တယ် (Hypercapnia) ဒီအခြေအနေကို Respiratory Failure လို့ ခေါ်ပါတယ်။

လူနာဟာ—

- အလွန်မောလာခြင်း
- အသက်ရှူအလွန်ခက်ခြင်း
- စကားအပြည့် မပြောနိုင်ခြင်း
- နှုတ်ခမ်းပြာလာခြင်း တို့ ဖြစ်လာနိုင်ပြီး၊ အချို့လူနာတွေမှာ အသက်ရှူစက် (Mechanical Ventilator) လိုအပ်လာနိုင်ပါတယ်။

(၂) Sepsis (သွေးအဆိပ်သင့်ခြင်း)

Pneumonia ရဲ့ အန္တရာယ်အရှိဆုံး နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာတွေထဲက တစ်ခုက Sepsis ဖြစ်ပါတယ်။

လူအများစုက Sepsis ကို "သွေးထဲမှာ ပိုးဝင်သွားတာ" လို့ နားလည်ကြပေမယ့်၊ ဆေးပညာအရ Sepsis ဆိုတာ ရောဂါပိုးကို ခန္ဓာကိုယ်က အလွန်အကျွံ တုံ့ပြန်ခြင်းကြောင့် ကိုယ်အင်္ဂါများ စတင်ပျက်စီးလာတဲ့ အခြေအနေ ဖြစ်ပါတယ်။

ဥပမာ—
အဆုတ်ထဲက ရောဂါပိုးကို တိုက်ခိုက်ဖို့ ထုတ်လိုက်တဲ့ ရောင်ရမ်းစေတဲ့ ဓာတ်ပစ္စည်းတွေက တစ်ကိုယ်လုံးကို ပျံ့နှံ့သွားပြီး—

- နှလုံး
- ကျောက်ကပ်
- အသည်း
- ဦးနှောက် စတဲ့ အရေးကြီး ကိုယ်အင်္ဂါတွေကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါတယ်။

Sepsis ဟာ အရေးပေါ်ကုသမှု လိုအပ်တဲ့ အခြေအနေဖြစ်ပြီး မကုသဘဲထားရင် အသက်အန္တရာယ် အလွန်မြင့်မားပါတယ်။

(၃) Septic Shock

Sepsis ပိုမိုပြင်းထန်လာတဲ့အခါ Septic Shock ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

ဒီအခြေအနေမှာ—

- သွေးပေါင်ချိန် အလွန်ကျလာတယ်။
- ကိုယ်အင်္ဂါတွေကို သွေးမလုံလောက်တော့ဘူး။
- ကျောက်ကပ်၊ ဦးနှောက်၊ နှလုံး စတဲ့ ကိုယ်အင်္ဂါတွေ စတင်ပျက်စီးလာတယ်။

ဒီလိုလူနာတွေကို ICU မှာ—

- သွေးကြောမှ အရည်သွင်းခြင်း
- သွေးပေါင်တက်ဆေး (Vasopressors)
- Oxygen သို့မဟုတ် Ventilator
- ပြင်းထန်တဲ့ Antibiotic ကုသမှု တို့နဲ့ အရေးပေါ်ကုသရပါတယ်။

(၄) Pleural Effusion (အဆုတ်အမြှေးပါးကြား အရည်စုခြင်း)

အဆုတ်ကို ဖုံးအုပ်ထားတဲ့ Pleura အမြှေးပါး နှစ်လွှာကြားမှာ ပုံမှန်အားဖြင့် အရည်အနည်းငယ်သာ ရှိပါတယ်။ Pneumonia ကြောင့် ရောင်ရမ်းမှု ပြင်းထန်လာရင် ဒီနေရာမှာ အရည်တွေ ပိုမိုစုလာနိုင်ပါတယ်။ ဒါကို Pleural Effusion လို့ ခေါ်ပါတယ်။

လူနာမှာ—

- အသက်ရှူပိုခက်လာခြင်း
- ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်း တို့ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

အရည်များလွန်းရင် ဆရာဝန်က အပ်နဲ့ ဖောက်ထုတ်ပြီး စစ်ဆေးခြင်း (Thoracentesis) သို့မဟုတ် ပိုက်ထည့်ပြီး ဖယ်ရှားခြင်း လိုအပ်နိုင်ပါတယ်။

(၅) Empyema (အဆုတ်အမြှေးပါးကြား ပြည်တည်ခြင်း)

Pleural Effusion ထဲကို ဘက်တီးရီးယားတွေ ဝင်ရောက်လာရင် အရည်ဟာ ပြည် ဖြစ်သွားပါတယ်။ ဒါကို Empyema လို့ ခေါ်ပါတယ်။ Empyema ဖြစ်လာရင် Antibiotic တစ်မျိုးတည်းနဲ့ မလုံလောက်တော့ဘဲ—

- Chest Tube ထည့်ပြီး ပြည်ထုတ်ခြင်း
- အချို့လူနာတွေမှာ ခွဲစိတ်ကုသခြင်း တို့ လိုအပ်နိုင်ပါတယ်။

(၆) Lung Abscess (အဆုတ်ပြည်တည်ခြင်း)

အချို့ ပြင်းထန်တဲ့ ဘက်တီးရီးယားတွေဟာ အဆုတ်တစ်ရှူးကို ဖျက်ဆီးပြီး ပြည်အိတ် (Abscess) ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။

ဒီလိုလူနာတွေမှာ—

- အဖျားကြာရှည်ခြင်း
- အနံ့ဆိုးတဲ့ သလိပ်ထွက်ခြင်း
- ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း တို့ကို တွေ့ရနိုင်ပါတယ်။

Lung Abscess ကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ Antibiotic ပေးရနိုင်ပြီး၊ အချို့အခြေအနေတွေမှာ ပြည်ကို ဖောက်ထုတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်ကုသခြင်း လိုအပ်နိုင်ပါတယ်။

(၇) Acute Respiratory Distress Syndrome (ARDS)

ARDS ဟာ Pneumonia ရဲ့ အပြင်းထန်ဆုံး နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာတွေထဲက တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ရောင်ရမ်းမှု အလွန်ပြင်းထန်လာတဲ့အခါ Alveoli အများစုဟာ အရည်နဲ့ ပြည့်သွားပြီး အဆုတ်တစ်ခုလုံးနီးပါး Gas Exchange မလုပ်နိုင်တော့ပါဘူး။ Oxygen အများကြီး ပေးနေလည်း သွေးထဲ Oxygen မတက်တော့တာမျိုး ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

ARDS လူနာအများစုဟာ ICU မှာ Ventilator နဲ့ အထူးကြပ်မတ် ကုသမှု လိုအပ်ပါတယ်။

(၈) Bacteremia (သွေးထဲသို့ ဘက်တီးရီးယား ဝင်ရောက်ခြင်း)

အချို့လူနာတွေမှာ အဆုတ်ထဲက ဘက်တီးရီးယားတွေဟာ သွေးကြောထဲကို ဝင်ရောက်သွားနိုင်ပါတယ်။ ဒါကို Bacteremia လို့ ခေါ်ပါတယ်။ Bacteremia ဟာ Sepsis ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်ကို မြင့်တက်စေပြီး၊ ရောဂါပိုးဟာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အခြားကိုယ်အင်္ဂါတွေကိုလည်း ပျံ့နှံ့သွားနိုင်ပါတယ်။

- ဘယ်သူတွေမှာ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာ ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများသလဲ? -

အောက်ပါအုပ်စုတွေမှာ Pneumonia ပြင်းထန်နိုင်ခြေ ပိုများပါတယ်။

- အသက် (၆၅) နှစ်အထက် သက်ကြီးရွယ်အိုများ
- အသက် (၅) နှစ်အောက် ကလေးငယ်များ
- HIV/AIDS ရှိသူများ
- ကင်ဆာကုသမှု ခံယူနေသူများ
- ဆီးချိုရောဂါရှိသူများ
- နာတာရှည် အဆုတ်ရောဂါ (COPD၊ Asthma) ရှိသူများ
- နှလုံး၊ ကျောက်ကပ်၊ အသည်းရောဂါရှိသူများ
- ဆေးလိပ်သောက်သူများ
- အာဟာရချို့တဲ့သူများ

- အရေးကြီးဆုံး မှတ်သားစရာ -

Pneumonia ဟာ Antibiotic သောက်ပြီး ပြီးသွားတဲ့ ရောဂါ လို့ မယူဆသင့်ပါဘူး။

အချိန်မီ မကုသဘဲထားရင် Respiratory Failure၊ Sepsis၊ Empyema နဲ့ ARDS လို အသက်အန္တရာယ်ရှိတဲ့ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

သို့သော် သတင်းကောင်းတစ်ခုကတော့ Pneumonia အများစုဟာ ကာကွယ်နိုင်တဲ့ ရောဂါဖြစ်ပါတယ်။

ဒါဆို... Pneumonia ကို ဘယ်လိုကာကွယ်နိုင်မလဲ။ Pneumococcal Vaccine နဲ့ Influenza Vaccine တွေက ဘယ်လောက်အရေးကြီးသလဲ။ ဆေးလိပ်ဖြတ်ခြင်းက ဘာကြောင့် အဆုတ်ကို ကာကွယ်ပေးနိုင်တာလဲ။

အပိုင်း (၆) မှာတော့ Pneumonia Prevention (ကာကွယ်ခြင်း) ကို သိပ္ပံနည်းကျ အသေးစိတ် ဆက်လက်ရှင်းပြသွားပါမယ်။

#အဆုတ်ရောင်ရောဂါ #ကျန်းမာရေးဗဟုသုတ

အဆုတ်ရောင်ရောဂါ (Pneumonia) ကို ဘယ်လိုကုသကြသလဲ?Pneumonia လို့ အတည်ပြုပြီးတဲ့နောက် လူနာအများစု မေးတတ်တဲ့ မေးခွန်းကတော့......
20/08/2026

အဆုတ်ရောင်ရောဂါ (Pneumonia) ကို ဘယ်လိုကုသကြသလဲ?

Pneumonia လို့ အတည်ပြုပြီးတဲ့နောက် လူနာအများစု မေးတတ်တဲ့ မေးခွန်းကတော့...

"ဆရာဝန်ရေ... Antibiotic သောက်လိုက်ရင် ပျောက်သွားမှာလား?" ဒီမေးခွန်းရဲ့ အဖြေက "ရောဂါပိုးအမျိုးအစားပေါ် မူတည်ပါတယ်။" Pneumonia လူနာတိုင်းကို Antibiotic ပေးတာ မဟုတ်သလို၊ Pneumonia လူနာတိုင်းလည်း ICU တက်ရတာ မဟုတ်ပါဘူး။

ကုသမှုကို ဆုံးဖြတ်တဲ့အခါ ဆရာဝန်တွေက အဓိက အချက် (၄) ချက်ကို စဉ်းစားပါတယ်။

- ရောဂါပိုးက ဘာလဲ။
- ရောဂါပြင်းထန်မှု ဘယ်လောက်ရှိလဲ။
- လူနာရဲ့ အသက်နဲ့ နောက်ခံရောဂါတွေ ဘာတွေရှိလဲ။
- အိမ်မှာ ကုသလို့ရမလား၊ ဆေးရုံတက်ဖို့ လိုမလား။

- ကုသမှုရဲ့ အဓိက ရည်ရွယ်ချက် -

Pneumonia ကုသရာမှာ ရည်ရွယ်ချက် (၅) ခု ရှိပါတယ်။

- ရောဂါပိုးကို ဖယ်ရှားရန်။
- အဆုတ်ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချရန်။
- ခန္ဓာကိုယ်ထဲ အောက်ဆီဂျင် လုံလောက်စေရန်။
- နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများကို ကာကွယ်ရန်။
- လူနာကို ပုံမှန်အသက်ရှူနိုင်ပြီး ကျန်းမာရေး ပြန်ကောင်းလာစေရန်။

(၁) ဘက်တီးရီးယား Pneumonia – Antibiotics

ဘက်တီးရီးယားကြောင့် ဖြစ်တဲ့ Pneumonia မှာ Antibiotics ဟာ အရေးကြီးဆုံး ကုသမှု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့်... Antibiotic ဆိုတာ "ဖျားတိုင်း၊ ချောင်းဆိုးတိုင်း" သောက်ရတဲ့ ဆေး မဟုတ်ပါဘူး။ Antibiotic က ဘက်တီးရီးယားကိုသာ သတ်နိုင်ပြီး ဗိုင်းရပ်စ်ကို မသတ်နိုင်ပါဘူး။

ဒါကြောင့် Viral Pneumonia ဖြစ်နေတဲ့ လူနာတစ်ယောက်ကို မလိုအပ်ဘဲ Antibiotic ပေးခြင်းက အကျိုးမရှိသလို၊ ဆေးယဉ်ပါးမှု (Antimicrobial Resistance) ကိုလည်း ဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။

- Empirical Antibiotic ဆိုတာ ဘာလဲ? -

လက်တွေ့ဆေးကုသမှုမှာ ရောဂါပိုးကို ဓာတ်ခွဲခန်းက အတည်ပြုဖို့ ၂၄ မှ ၇၂ နာရီ လောက် ကြာနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ပြင်းထန်တဲ့ Pneumonia လူနာကို အဲဒီအချိန်အထိ မစောင့်နိုင်ပါဘူး။

ဒါကြောင့် ဆရာဝန်တွေက—

- လူနာရဲ့ အသက်
- ရောဂါလက္ခဏာ
- Chest X-ray
- ဒေသတွင်း အဖြစ်များတဲ့ ရောဂါပိုး
- ဆေးယဉ်ပါးမှုပုံစံ တို့ကို အခြေခံပြီး Empirical Antibiotic Therapy ကို စတင်ပေးလေ့ရှိပါတယ်။

ဓာတ်ခွဲအဖြေ ထွက်လာတဲ့အခါမှ ရောဂါပိုးနဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ ပဋိဇီဝဆေးကို ပြောင်းလဲနိုင်ပါတယ်။ ဒီနည်းလမ်းကို De-escalation လို့ ခေါ်ပါတယ်။

(၂) Viral Pneumonia – Antibiotic လိုသလား?

လူအများစု နားလည်မှုလွဲနေတဲ့ အချက်တစ်ခုကတော့... "ဖျားရင် Antibiotic သောက်လိုက်ရမယ်" ဆိုတဲ့ အယူအဆပါ။ တကယ်တော့ Viral Pneumonia မှာ Antibiotic က ဗိုင်းရပ်စ်ကို မသတ်နိုင်ပါဘူး။

အချို့အခြေအနေတွေမှာတော့—

- Influenza (တုပ်ကွေး) အတွက် Antiviral ဆေး
- COVID-19 အတွက် သင့်တော်တဲ့ ကုသမှု တို့ကို အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် Viral Pneumonia နောက်ဆက်တွဲ ဘက်တီးရီးယားကူးစက်မှု သံသယရှိရင်တော့ Antibiotic လိုအပ်လာနိုင်ပါတယ်။

(၃) Oxygen Therapy

Pneumonia လူနာတွေ အသက်ရှူမဝတာရဲ့ အဓိကအကြောင်းရင်းက အဆုတ်က Oxygen ကို ကောင်းကောင်း မလဲလှယ်နိုင်တော့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် သွေးထဲက Oxygen ပမာဏ နည်းနေသူတွေကို Oxygen Therapy ပေးရပါတယ်။

Oxygen ကို—

- Nasal Cannula (နှာခေါင်းပိုက်)
- Simple Face Mask
- Non-rebreather Mask
- High-flow Nasal Cannula (HFNC) စတဲ့ နည်းလမ်းတွေနဲ့ ပေးနိုင်ပါတယ်။

အခြေအနေပေါ်မူတည်ပြီး ဘယ်နည်းလမ်းကို အသုံးပြုမလဲဆိုတာ ဆုံးဖြတ်ပါတယ်။

(၄) အသက်ရှူစက် (Mechanical Ventilator)

အချို့လူနာတွေမှာ Oxygen ပေးတာနဲ့တောင် မလုံလောက်တော့ပါဘူး။

ဥပမာ—

- ARDS (Acute Respiratory Distress Syndrome)
- Respiratory Failure ဖြစ်လာတဲ့အခါ အသက်ရှူစက် (Mechanical Ventilator) အကူအညီ လိုအပ်နိုင်ပါတယ်။

Ventilator က ရောဂါကို ကုသပေးတာ မဟုတ်ဘဲ၊ အဆုတ်ပြန်ကောင်းလာတဲ့အထိ အသက်ရှူခြင်းကို ယာယီကူညီပေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။

(၅) အထောက်အကူပြု ကုသမှု (Supportive Care)

Pneumonia ကုသမှုမှာ ရောဂါပိုးကို တိုက်ဖျက်တာအပြင် လူနာရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကို ထောက်ပံ့ပေးဖို့လည်း အရေးကြီးပါတယ်။

ဥပမာ—

- အဖျားကျဆေး (Paracetamol)
- ရေလုံလောက်စွာ သောက်ခြင်း (သို့) လိုအပ်ပါက သွေးကြောမှ အရည်သွင်းခြင်း
- လုံလောက်စွာ အနားယူခြင်း
- အာဟာရပြည့်ဝစွာ စားသောက်ခြင်း တို့က ပြန်လည်နာလန်ထူဖို့ အထောက်အကူ ဖြစ်စေပါတယ်။

- ဆေးရုံတက်ဖို့ ဘယ်သူတွေ လိုအပ်သလဲ? -

အောက်ပါအခြေအနေတွေမှာ ဆေးရုံတက်ကုသဖို့ လိုအပ်နိုင်ပါတယ်။

- အသက်ရှူအလွန်ခက်ခြင်း
- သွေးထဲ Oxygen နည်းခြင်း
- သွေးပေါင်ကျခြင်း
- စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း
- မသောက်နိုင်၊ မစားနိုင်ခြင်း
- အသက်ကြီးသူများ
- ကိုယ်ခံအားနည်းသူများ
- နာတာရှည် နှလုံး၊ အဆုတ်၊ ကျောက်ကပ်၊ အသည်းရောဂါရှိသူများ

- ကိုယ့်ဘာသာ Antibiotic သောက်တာ ဘာကြောင့် မကောင်းတာလဲ? -

လူတချို့ဟာ ချောင်းဆိုးတာနဲ့ ဆေးဆိုင်က Antibiotic ဝယ်သောက်တတ်ကြပါတယ်။

ဒီလိုလုပ်ခြင်းကြောင့်—

- Pneumonia မဟုတ်တဲ့ ရောဂါမှာ မလိုအပ်ဘဲ Antibiotic သုံးမိနိုင်တယ်။
- ဆေးမတည့်တာ၊ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးတွေ ဖြစ်နိုင်တယ်။
- ရောဂါပိုးတွေ ဆေးယဉ်ပါးလာနိုင်တယ်။
- နောင်တကယ်လိုအပ်တဲ့အချိန်မှာ Antibiotic မထိရောက်တော့တဲ့ ပြဿနာ ကြုံနိုင်တယ်။

ဒါကြောင့် Antibiotic ကို ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်အတိုင်းသာ သောက်သင့်ပါတယ်။

- Pneumonia က ဘယ်လောက်ကြာရင် သက်သာလာမလဲ? -

ကုသမှု စတင်ပြီးနောက် လူနာအများစုမှာ ၂၄ မှ ၇၂ နာရီအတွင်း အဖျားကျလာပြီး အခြေအနေ တဖြည်းဖြည်း ကောင်းလာတတ်ပါတယ်။ သို့သော်—

- ချောင်းဆိုးခြင်း
- မောပန်းလွယ်ခြင်း
- အားနည်းခြင်း တို့ကတော့ ရက်သတ္တပတ် အနည်းငယ်မှ အချို့လူနာတွေမှာ လပေါင်းများစွာအထိ ဆက်ရှိနေနိုင်ပါတယ်။

Chest X-ray မှာ တွေ့ရတဲ့ အဆုတ်ရောင်ရမ်းမှုလည်း လူနာရဲ့ လက္ခဏာတွေ သက်သာပြီးနောက် အချိန်အနည်းငယ်ကြာမှ ပုံမှန်ပြန်ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။

- အရေးကြီးဆုံး မှတ်သားစရာ -

Pneumonia ကုသမှုဟာ "Antibiotic တစ်မျိုးတည်း သောက်လိုက်ရုံ" မဟုတ်ပါဘူး။

ရောဂါပိုးအမျိုးအစား၊ ရောဂါပြင်းထန်မှု၊ လူနာရဲ့ အသက်နဲ့ နောက်ခံရောဂါတွေအပေါ် မူတည်ပြီး ကုသမှုကို တစ်ဦးချင်းစီအလိုက် စီစဉ်ရပါတယ်။

စောစီးစွာ ရောဂါရှာဖွေပြီး မှန်ကန်တဲ့ ကုသမှု ခံယူမယ်ဆိုရင် Pneumonia လူနာအများစုဟာ ကောင်းမွန်စွာ ပြန်လည်ကျန်းမာလာနိုင်ပါတယ်။

ဒါဆို... Pneumonia ကို မကုသဘဲထားရင် ဘာတွေဖြစ်နိုင်သလဲ။ အဆုတ်ပြည်တည်ခြင်း (Lung Abscess)၊ Pleural Effusion၊ Sepsis နဲ့ ARDS ဆိုတာ ဘာတွေလဲ။

အပိုင်း (၅) မှာတော့ Pneumonia ရဲ့ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ (Complications) ကို အသေးစိတ် ဆက်လက်ရှင်းပြသွားပါမယ်။

#ကျန်းမာရေးဗဟုသုတ #အဆုတ်ရောင်ရောဂါ

Address

6PFH+GJC Kuala Lumpur, Federal Territory Of Kuala Lumpur
Kuala Lumpur
43300

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Self Study Base posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Contact The Establishment

Send a message to Self Study Base:

Shortcuts

Share