27/02/2024
Najstarsze fororaki pochodziły z Antarktyki?
Fororaki (Phorusrhacidae) to rodzina nielotnych ptaków drapieżnych najbliżej spokrewnionych z dzisiejszymi kariamami (Cariamiformes) oraz sokołowymi (Falconiformes), co potwierdzają ostatnie odkrycia (Mayr i Kitchener, 2022). Wyróżnia się 19-21 gatunków fororaków grupowanych w 5 podrodzinach i osiągających rozmiary od niespełna metra wysokości do ok. 3 m. Wszystkie, poza jednym gatunkiem (Titanis walleri), żyły na terenie Ameryki Płd. w okresie od wczesnego eocenu (53 MLT) aż po późny plejstocen (ok. 17 620 lat temu), choć tożsamość tych najstarszych (Paleopsilopterus itaboraiensis), nie jest do końca pewna, podobnie jak znalezisk podobnych ptaków spoza Nowego Świata. Do tych ostatnich należą środkowo eoceńskie gatunki Eleutherornis cotei z Francji i Szwajcarii oraz Lavocatavis africana z Algierii. Do fororaków przypisywano również kilka, nienazwanych szczątków z Wysp Seymour i Vega, w Antarktyce. Niestety wszystkie z nich kolejno okazywały się być szczątkami innych ptaków. Wygląda jednak na to, że właśnie się to zmieniło i że w końcu natrafiono na dowód występowania fororaków w Antarktyce. Tym dowodem mają być dwa człony pazurowe znalezione na wspomnianej wyspie Seymour i pochodzące z wczesnego eocenu, sprzed 55,8 – 48,6 MLT.
Analizy przeprowadzone przez naukowców (Acosta Hospitaleche i Jones, 2024) jednoznacznie potwierdzają ich przypisanie do rzędu kariam a ich morfologia i wielkość wskazuje na wyraźne podobieństwo do fororaków Phorusrhacidae, zwłaszcza Phorusrhacos longissimus. Skamieniałości należały do dość dużego drapieżnika, którego masę ciała oszacowano na ok. 100 kg. Jest wysoce prawdopodobne, że ptak ten był aktywnym drapieżnikiem, polującym na małe torbacze i średniej wielkości ssaki (takie jak kuzyn wymarłej makraucheni - Notiolofos regueroi), zamieszkujące wówczas Antarktykę. To odkrycie zmienia zasadniczo nasze rozumienie dynamiki ekosystemów kontynentalnych Antarktyki we wczesnym eocenie. Ujawnia ponadto, że podobnie jak na innych kontynentach duże, mięsożerne ptaki stały się drapieżnikami szczytowymi. Mało tego, jeżeli skamieniałości istotnie należą do przedstawiciela rodziny fororaków, to rozszerzają zasięg stratygraficzny tej rodziny, będąc najstarszymi znanymi szczątkami jej przedstawiciela.
Na rysunku przypuszczalny wygląd tytanisa Titanis walleri z pliocenu-plejstocenu USA (Floryda, Teksas, Kalifornia). U tego gatunku najprawdopodobniej występował wyraźny dymorfizm płciowy, wyrażony m.in. poprzez różnice w wielkości, podobnie jak u dzisiejszych ptaków szponiastych Accipitriiformes. Tytanis do dziś jest jedynym pewnym gatunkiem fororaka spoza Ameryki Płd. Najnowsze szacunki jego rozmiarów wskazują że osiągał wysokość 1,4- 2 m (wcześniejsze mówiły nawet o 3 m) i masę 100-150 kg. Był więc podobnej wielkości co jego domniemany, antarktyczny kuzyn, lub ewentualnie nieco większy.
Literatura:
1. Acosta Hospitaleche, C. i Jones, W. 2024. Were terror birds the apex continental predators of Antarctica? New findings in the early Eocene of Seymour Island. Palaeontologia Electronica 27 (1). 27.1.a13. https://palaeo-electronica.org/content/2024/5162-eocene-cariamiformes-from-antarctica
2. Mayr, G. and A. C. Kitchener. 2022. New fossils from the London Clay show that the Eocene Masillaraptoridae are stem group representatives of falcons (Aves, Falconiformes). Journal of Vertebrate Paleontology. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/02724634.2021.2083515
