16/09/2026
[English Below]
ထားဝယ်လက်ရက်ကန်း ဆက်စပ်မှုလေး အနည်းငယ်ပြောချင်ပါတယ်။ ငယ်ငယ် ရွာကနေ ထားဝယ်ကို သွားချိန် အထူးသဖြင့်တော့ မြို့အဝင်ဖက်မှာရှိတဲ့ လက်ဝဲကျွန်းရွာလေး ဖြတ်ရချိန်ဆိုရင် ရက်ကန်းခတ်သံလေးတွေ အမြဲကြားခဲ့ရတယ်။ တကယ်နားထောင်လို့ကောင်းခဲ့ပါတယ်။ ဘာသံလဲ ဆိုတာမျိုး စူစမ်းမှုတွေနဲ့ စိတ်ဝင်စားခဲ့လို့ မေးခဲ့မိတဲ့အထိပါ။ ထားဝယ်မှာ ကောလိပ်ကျောင်းတက်ချိန်တော့ အဲဒီအသံတွေ မရှိသလောက် ဖြစ်လာပြီဆိုတာ သတိထားမိပါတယ်။
ပြီးခဲ့တဲ့နှစ် တိုက်ဆိုင်စွာနဲ့ပဲ ဆန်းဖလားဝါး သဘာဝဆိုးဆေးလက်ရက်ကန်းက မဖြူအိသိမ်းက နယူးဇီလန်-အာဆီယံ ဆက်ဆံရေး နှစ်၅၀ပြည့် အထိမ်းအမှတ် အထည်အလိပ်ပြပွဲမှာ ထားဝယ်ရိုးရာရက်ကန်းအဆင်တွေနဲ့ မာအိုရီလူမျိုးတွေရဲ့ လက်မှုအဆင်တွေမှာ တူညီမှုတွေ ရှိတယ် ဆိုတာတွေ့ပြီး ပြပွဲမှာ ထားဝယ်ရိုးရာအဆင်ကို ရက်လုပ်ပြမယ်လို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်တော့ ထားဝယ်ရိုးရာလက်ရက်အထည် ရက်လုပ်ဖို့ ဖြစ်လာခဲ့တယ်။ အဲဒီတော့ ကျမအနေနဲ့ ထားဝယ်ဖက်ချိတ်ဆက်ပြီး လက်ရက်ကန်းစင်ရှာတော့ လက်ဝဲကျွန်းက ဒေါ်လှရက်ကန်းရုံ (အခုတော့ လွန်းရွှေဝါ) ရက်ကန်းရုံပေါ့ အဲဒီမှာ ရက်ကန်းခတ်သူ တယောက်နဲ့ ရက်ကန်းစင် တစင်ကျန်တယ် ဆိုတာ သိလိုက်ရတော့ အထိတ်တလန့်အံ့သြသွားရပါတယ်။
ဒါနဲ့ပဲ နှစ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော် တည်ရှိလာတဲ့ ထားဝယ်မှာ ရိုးရာယဥ်ကျေးမှု လက်ရက်ကန်း လုပ်ငန်းတွေ ပျောက်ကွယ်တော့မှာ ပါလားဆိုပြီး စိုးရိမ်စိတ်နဲ့အတူ တတ်နိုင်သလောက်ထိန်းသိမ်းမှရမယ်ဆိုတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်နဲ့ အစောတလျင် လုပ်ဖြစ်သွားတဲ့ အစီစဥ်တရပ်ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။
ထိန်းသိမ်းတယ်ဆိုရာမှာလည်း ပျောက်ကွယ်သွားမှ မှတ်တမ်းတွေကို ပြတိုက်ထဲထားဖို့ တခုတည်းမဟုတ်ပဲနဲ့ (ဒါကလည်း အရေးတော့ကြီးတာပါပဲ)။ ဒါပေမဲ့ လက်ရှိကျန်ရှိနေတဲ့အနေအထားကို တို့ချဲ့လုပ်ကိုင်နိုင်ပြီး ရေရှည်တည်တံ့အောင် တဖက်တလမ်းက ကူညီကြတာကလည်း ထိန်းသိမ်းခြင်းမည်တာပါပဲ။ ရေရှည်ကျန်ရှိနေဖို့ ဆိုတာကလည်း တန်ဖိုးထားမြတ်နိုးမှုကနေ အရင်းတည်လာတာဆိုတော့ ချစ်တဲ့စိတ်တခုတည်းနဲ့ လုပ်ငန်းတွေကို ထိန်းဖို့ဆိုတာကလည်း တကယ်တော့ မလွယ်ပါဘူး။ ငွေ၊ လူ၊ အချိန်၊ နည်းပညာ စတဲ့ အရင်းအမြစ်လိုအပ်မှုတွေ အများကြီးရှိပါတယ်။
အခုဒီ ၆ လတာ စီမံကိန်းဟာ ကနဦးအစပြုအနေနဲ့ လုပ်ခဲ့ကြတာပါ။ အခုဆိုရင် ထားဝယ်မှာ လက်ရက်ကန်းစင် ၁ စင်ရှိရာကနေ လွန်းရွှေဝါ ရက်ကန်းရုံမှာ ၅ စင်ထိ ပြန်ရှိလာပြီဖြစ်တယ်။ ဒါအပြင် လက်ရက်ကန်းစင် အသစ်တစ်စင် နဲ့ တဝဲလွန်းအီ ဆိုတဲ့ လက်ရက်ကန်းရုံ အသစ်လည်း ထွက်ပေါ်လာပါပြီ။ လက်ရက်ကန်းကို မြတ်နိုးတန်ဖိုးထား စိတ်ဝင်တစား သင်ယူခဲ့တဲ့ မျိုးဆက်သစ် ၁၀ ဦးအထိ ရှိလာပြီ။ ဒါက ထားဝယ် ရိုးရာလက်ရက်ကန်း နည်းပညာကို ထိန်းသိမ်းဖို့အတွက် ပထမခြေလှမ်းတခုဖြစ်ပါတယ်။ ရေရှည်ထိန်းသိမ်းဖို့အပြင် စဥ်ဆက်မပြတ် တိုးတက်လာဖို့ကလည်း တကယ်အရေးပါပါတယ်။ ကျမ ယုံကြည်ပါတယ်၊ ဒီတကြိမ် အစပြုမှုကနေပြီး ရေရှည်မှာ မပျောက်ပျက်အောင် ထိန်သိမ်းဖို့ ဒီမှာရှိတဲ့ လူတွေအားလုံးရဲ့ ပံ့ပိုးမှုနဲ့ အကူအညီတွေကလည်း အရေးကြီးတဲ့ အခန်းကဏ္ဍတခုအဖြစ် ရှိနေဦးမှာပါ။
စီမံကိန်းကာလ ၆ လတာကာလအတွင်းမှာ ကျမတို့တွေ ရတဲ့အချိန်အတွင်း စွမ်းနိုင်သလောက် အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် ကြိုးစားပြီး ဒီနေ့ ဒီခရီးကို ရောက်ရှိခဲ့ကြပါတယ်။ အခက်အခဲတွေ အများကြီးကြုံပြီး၊ ကျော်ဖြတ်ခဲ့ကြရလို့လည်း ဒီနေ့ရဲ့ အောင်မြင်မှု အသီးအပွင့်ကို ရရှိခဲ့ကြတာပါ။
ဒီပြပွဲအပါအဝင် ဒီ ၆ လ တာ “ ထားဝယ်လက်ရက်ကန်းလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးစီမံကိန်း” အတွက် ရန်ပုံငွေ ထောက်ပံ့ကူညီ ပေးခဲ့တဲ့ နယူးဇီလန်သံရုံး ရန်ပုံငွေ (New Zealand Embassy Fund) မှတစ်ဆင့် ကူညီပံ့ပိုးပေးပါသော နယူးဇီလန်ပြည်သူများ နှင့်တကွ နယူးဇီလန်သံရုံး (ရန်ကုန်) မှ သံရုံးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် Ms. Stephanie Lee၊ ဒါ့အပြင် နယူးဇီလန်သံရုံး (ရန်ကုန်) မှာ ၂၀၂၃ ကနေ ၂၀၂၅ အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့တဲ့ ဒုတိယသံရုံးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် Ms. Meghan Stuthridge၊ လက်ရှိ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေတဲ့ ဒုတိယသံရုံးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် Ms. Rapunzel De Leon ၊ မစုမြတ် နဲ့ သံရုံးဝန်ထမ်းများအားလုံးကို အထူးကျေးဇူးတင်ရှိပါတယ်။
ဒီကာလ အတောအတွင်းမှာ ကျမတို့ “ အမွေအနှစ် ရက်ကန်း ထားဝယ်အဆင်” ဆိုတဲ့ ထားဝယ်ရိုးရာ လက်ရက်ကန်းအဆင် ဒီဇိုင်း မှတ်တမ်းစာအုပ်လေးလည်း ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ စာအုပ်ဖြစ်မြောက်ဖို့အတွက် နဲ့ ပြပွဲမှာ ရှေးထားဝယ်ရိုးရာ လက်ရာတွေ ပြသနိုင်အောင် အထည်တွေ ပံ့ပိုးပေးခဲ့ကြတဲ့အပြင် ထားဝယ်ရိုးရာလက်ရက်ကန်းအကြောင်းတွေကို မျှဝေဖြေကြားပေးခဲ့ကြတဲ့ မန်းရပ်ရွာက ထားဝယ်မြို့နယ် လက်ရက်ကန်းလုပ်ငန်းရှင်များအသင်း ဥက္ကဋ္ဌ၊ ရက်ကန်းပညာရှင်နှင့် လက်ရက်ကန်းရုံပိုင်ရှင် ဒေါ်နှင်းရွှေ၊ သမဝါယမ ရက်ကန်းအသင်း ဥက္ကဌ ဦးကျော်ဝင်း၊ ဦးမောင်စန်း၊ ရွှေဥသြ ထားဝယ်စက်ရက်ကန်း လုပ်ငန်းရှင် ဒေါ်စုစုလွမ်၊ ကမြောကင်းရွာက ဦးယူစွမ်နှင့် ကမြောကင်းရွာနေ ဒေါ်ကျင်စိန်၊ ဦးကိုကိုနိုင်၊ ဒေါ်ရွှေလင်၊ ဦးဇေယျာမင်း၊ ဦးအောင်ဝင်းကို၊ ဦးလှသိန်း၊ ဒေါ်လှမေ နှင့် ရန်ကုန်မြို့မှ ဒေါ်သန္တာဝေတို့ကိုလည်း စီမံကိန်းကိုယ်စား ကျေးဇူးအထူးတင်ရှိပါတယ်။ အထူးသဖြင့်တော့ စာအုပ်ပါ အချက်အလက်တွေ စုစည်းပေးပါသော ဒေါ်ဝါဝါသန့်၊ ဒေါ်မြအိဖြိုး၊ စာအုပ်အကြောင်းအရာများနှင့် ပတ်သက်၍ အကြံဉာဏ်ပေးပါသော “အဖြေ”အဖွဲ့ မှ နော်ဒီမိုနာခူး တို့ကိုလည်း ကျေးဇူးအထူးတင်ပါတယ်၊
ဒါအပြင် စီမံကိန်း မစခင်ကတည်းက ထားဝယ်ရိုးရာလက်ရက်ကန်းပညာရပ်ကို လက်ဆင့်ကမ်းပေးဖို့ စိတ်အားထက်သန်ပြီး သင်တန်းကာလ ၃ လတာ အတွင်းမှာလည်း အဆင်ပြေချောမွေ့စေဖို့ လိုအပ်တဲ့အကူအညီတွေကို ထောက်ပံ့ပေးပါသော လွန်းရွှေဝါ ရက်ကန်းရုံပိုင်ရှင် ဦးငွေလုံးနဲ့ ဒေါ်နီနီလှိုင်၊ ထားဝယ်ရိုးရာရက်ကန်းပညာရပ်ကို စိတ်ရှည်စွာနဲ့ လက်ဆင့်ကမ်း သင်ကြားပို့ချပေးခဲ့တဲ့ လက်ရက်ကန်းပညာရှင် ဒေါ်အေးအေးမူ တို့ကို ကျေးဇူး အထူးတင်ပါတယ်။ အရောင်နှင့် ဒီဇိုင်း သင်တန်းကို ပို့ချပေးခဲ့ပြီး ထားဝယ်အဆင် စာအုပ်အပြင်အဆင်အား ရေးဆွဲပြင်ဆင်ပေးပါသော ဆရာဦးမောင်မောင်မျိုးစိမ်း၊ ချည်မျှင်နှင့် သဘာဝဆိုးဆေး၊ လက်ရက်ကန်းသင်တန်း များအား ပို့ချပေးပါသော Sunflower မှ ဒေါ်ဖြူအိသိမ်း နှင့် ဒေါ်ခင်လဲ့လဲ့ဖြူ တို့ကို အထူးကျေးဇူးတင်ရှိပါတယ်။
ပြီးတော့ ဒီပြပွဲ ဖြစ်မြောက်အောင် အဖက်ဖက်မှ ဝိုင်းကူပေးကြတဲ့ မူလ ပြခန်းနှင့် အဖွဲ့သားများ၊ ပြပွဲမှာ အတူတကွ ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့ကြတဲ့ ရန်ကုန်မှ လက်မှုလုပ်ငန်းရှင်များ နဲ့ အားဖြည့်ပေးကြတဲ့ ပေါင်းတည်မှ ရက်ကန်းပညာရှင်များ၊ ပန်းချီကားရေးဆွဲပေးပါသော ဆရာကြီး ဦးမောင်မောင်သိမ်း (ပုသိမ်)နှင့် “ဒုတိယ နှလုံးသား” ကဗျာဖြင့် ပြပွဲကို ဂုဏ်ပြုပေးပေးပါသော စာရေးဆရာမ “မအိ” ကိုလည်း ကျေးဇူးအထူး တင်ရှိပါတယ်။
နောက်ဆုံးအနေနဲ့ ဇွဲမလျော့ပဲနဲ့ ၃ လတာကို တောင့်ခံကျော်ဖြတ်ကြတဲ့ ရက်ကန်းသင်တန်းသူ/သင်တန်းသား အားလုံး နှင့်တကွ သဘာဝဆိုးဆေး နှင့် အရောင်၊ဒီဇိုင်း သင်တန်းအားတက်ခဲ့ကြသော သင်တန်းသူ/သင်တန်းသားများအားလုံး အခက်အခဲတွေကြား ဗျာများပြီး စီမံကိန်းကို အောင်မြင်အောင် အားသွန်ခွန်စိုက် လုပ်ခဲ့ကြတဲ့ မဖြူအိသိမ်းနဲ့ Sunflower အဖွဲ့ဝင်များအားလုံးကို ကျေးဇူးအထူးတင်ရပြီး စီမံကိန်းဖြစ်မြောက်အောင်မြင်အောင် အဖက်ဖက်မှ ကိုယ်အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ နှုတ်အားဖြင့် လည်းကောင်း ဝိုင်းဝန်းကူညီပံ့ပိုးပေးခဲ့ကြပါသော ကျေးဇူးတင်ထိုက်သူများ အားလုံးကို အထူးကျေးဇူးတင်ပါတယ်။
သူဇာလင်း
I would like to share a little about my personal connection with traditional handloom weaving in Tavoy.
When I was young, whenever I travelled from my village to Tavoy, especially when passing through Let Wae Kyun Village at the entrance to Tavoy, I would always hear the rhythmic sounds of handlooms. It was such a pleasant sound to listen to. I was so curious about what those sounds were that I even asked about them. However, by the time I attended college in Tavoy, I noticed that those sounds had almost completely disappeared.
Coincidentally, last year, Ma Phyu Ei Thein from Sunflower Natural Dye Textiles participated in a textile exhibition celebrating the 50th Anniversary of New Zealand–ASEAN Relations. During the exhibition, she discovered similarities between traditional Tavoy weaving patterns and the traditional weaving patterns of the Māori people. She then decided to make a showcase with traditional Tavoy patterns fabric at the exhibition, which led us to begin producing traditional Tavoy handwoven textiles.
At that time, when I reached out to people in Tavoy to look for a handloom, I was surprised and deeply concerned to learn that at Daw Hla Weaving Workshop in Let Wae Kyun, now known as Lunn Shwe War Weaving Workshop, there was only one weaver and one remaining handloom.
This made us seriously concerned that Tavoy’s traditional handloom weaving heritage, which has existed for more than a century, might soon disappear. We therefore decided that we needed to do whatever we could to preserve it. This was how this project was initiated.
When we talk about preservation, it does not mean simply waiting until a tradition disappears and then keeping its records in a museum, although documentation is also very important. Supporting and strengthening what remains today, and helping it continue in a sustainable way, is also an important form of preservation.
Long-term preservation begins with valuing and cherishing the craft. However, maintaining a traditional industry through passion and love alone is not easy. It requires many resources, including funding, people, time, knowledge, skills, and technology.
This six-month project was carried out as an initial step. Today, from having only one remaining handloom in Tavoy, Lunn Shwe War Weaving Workshop now has five handlooms. In addition, a new weaving workshop with a new handloom called “Tavoy Lun-Ee” has also emerged.
We now have 10 members of a new generation who have developed an interest in, and appreciation for, handloom weaving and are actively learning the handloom weaving and textiles. This is an important first step towards preserving traditional Tavoy weaving techniques.
However, preservation alone is not enough. It is equally important to ensure that the tradition continues to grow and develop sustainably. I believe that this initial effort can become a foundation for the future, and that the continued support and assistance of everyone here will play an important role in ensuring that Tavoy’s traditional handloom weaving heritage continues to live on.
During these six months, we did our best with the time and resources available to us, and that effort has brought us to where we are today. We faced many challenges along the way, and it is because we worked together to overcome them that we are able to celebrate the achievements we see today.
I would like to express my sincere gratitude to the people of New Zealand for supporting this six-month “Empowering Dawei (Tavoy) Handloom Weaving Industry Project,” including this exhibition, through the New Zealand Embassy Fund.
I would also like to extend my special thanks to Ms. Stephanie Lee, Head of Mission at the New Zealand Embassy Yangon, Myanmar, Ms. Meghan Stuthridge, who served as Deputy Head of Mission from 2023 to 2025; Ms. Rapunzel De Leon, the current Deputy Head of Mission; Ma Su Myat; and all the staff of the New Zealand Embassy in Yangon.
During this project period, we were also able to publish a documentation book on traditional Tavoy handloom patterns, titled “Heritage - Weaving – Tavoy Patterns.”
On behalf of the project, I would like to express my special thanks to all those who contributed traditional textiles and longyi for the book and for the exhibition’s historical display, as well as those who shared their knowledge and information about traditional Dawei handloom weaving.
Our sincere thanks go to Daw Hnin Shwe, Chairperson of the Tavoy Township Handloom Weavers Association, master weaver and owner of a weaving workshop from Man-Yat Village; U Kyaw Win, Chairperson of the Weaving Cooperative Association; U Maung San; Daw Su Su Lwan, owner of Shwe Oh Awe Tavoy Power Loom Weaving House; U Yu Swan from Kamyawkin Village and Daw Kyin Sein from Kamyawkin Village, U Ko Ko Naing, Daw Shwe Lin, U Zayar Min, U Aung Win Ko, U Hla Thein, Daw Hla May and Daw Thandar Wai from Yangon.
I would also like to give special thanks to Daw Wah Wah Thant and Daw Mya Ei Phyo for compiling the information for the book, and to Naw Demona Khu from “Ah Phyay” for providing valuable advice on the contents of the book.
Furthermore, my heartfelt thanks go to U Ngwe Lone and Daw Ni Ni Hlaing, owners of Lunn Shwe War Weaving Workshop. Even before the project began, they were already committed to passing traditional Dawei weaving knowledge on to the next generation, and they provided the necessary support throughout the three-month training period.
I would also like to express my deep gratitude to master weaver Daw Aye Aye Mu, who patiently taught and passed down traditional Dawei weaving techniques to the trainees.
Special thanks also go to U Maung Maung Myo Sein for conducting the Color and Design Training and for designing and preparing the layout of the Tavoy Patterns book, as well as to Daw Phyu Ei Thein and Daw Khin Lai Lai Phyu from Sunflower for conducting the Yarn Theory, Natural Dye, and Handloom Weaving training sessions.
In addition, I would like to thank the Mula Art Gallery and its team for their support in making this exhibition possible; the craft entrepreneurs from Yangon who collaborated and participated in the exhibition, the weavers from Paungde who joined us and provided their support, Artist U Maung Maung Thein (Pathein) who provide the Art and Sayama Ma Ei, who honored the exhibition with her poem, “Second Heart.”
Finally, my deepest gratitude goes to all the trainees who persevered through the three-month weaving training without giving up, as well as to everyone who participated in the Natural Dyeing, Color, and Design training.
I would also like to give special thanks to Daw Phyu Ei Thein and all the members of the Sunflower team, who worked tirelessly and with great dedication, even in the face of many challenges, to make this project a success.
Above all, I would like to express my sincere appreciation to everyone who contributed in every possible way with their time, effort, words, encouragement, and support to make this project possible and successful.
Thank you very much.
Thu Zar Lin
![[English below]တခါတုန်းကပေါ့၂၀၁၄ နိုဝင်ဘာလောက်ကနေစပြီး ညောင်ရွှေမြို့ မိုင်းသောက်လမ်းပေါ်က ဒီနေရာလေးမှာ Sunflower Natura...](https://img5.glartent.com/332/000/1621533793320002.jpg)
![[English Below]သဘာဝဆိုးဆေးပါတိတ် အောက်တိုဘာ ၃ရက်နေ့ Sunflower Weaving Studio မှာ သဘာဝမှ ရရှိလာတဲ့ အရောင်တွေကို အသုံးပြုပ...](https://img3.glartent.com/348/903/1619843443489037.jpg)
![[English Below]ထားဝယ်လက်ရက်ကန်း ဆက်စပ်မှုလေး အနည်းငယ်ပြောချင်ပါတယ်။ ငယ်ငယ် ရွာကနေ ထားဝယ်ကို သွားချိန် အထူးသဖြင့်တော့ မြိ...](https://img5.glartent.com/863/657/1601701448636570.jpg)
![[English Below]ထားဝယ်ရိုးရာလက်ရက်ကန်းလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးစီမံကိန်းကို စတင်ခဲ့ရတဲ့ အဓိကအကြောင်းရင်းကတော့ ထားဝယ...](https://img4.glartent.com/534/495/1601284295344952.jpg)
![[English Version below]“ရှင်သန်နေသောအမွေအနှစ် - ထားဝယ်”အမွေအနှစ်တွေအကြောင်း လူကြီးတွေပြောပြကြတဲ့အခါ သိပ်စိတ်ဝင်စားဖို့ကေ...](https://img5.glartent.com/585/897/1596144085858973.jpg)
