07/03/2017
Šta čitamo kada čitamo Književnost i pismenost od Crnojevića do Petrovića?
Čitanje je uvijek jedna scena, a scenu Književnosti i pismenosti od Crnojevića do Petrovića predstavljaju tri vijeka kulturne istorije jedne male, balkansko-mediteranske zemlje.
Granice te scene su dvije velike dinastije koje su uspostavile kulturne horizonte u razdoblju o kojem je u ovom kapitalnom djelu riječ - dinastija Crnojevića, kojom počinje istorija pismenosti i dinastija Petrovića, koja tu pismenost želi, misli, potvrđuje i prenosi.
Nema scene bez horizonta, ni horizonta bez scene. Vizantija, s jedne, Zapad, sa druge strane, predstavljaju horizont scene čitanja ove knjige. Dr Čelebić nam donosi nove mape čitanja potencije tačaka horizonta, njihova ukrštanja, udaljavanja i približavanja koja predstavljaju veliku igru teksta. Nema jednakosti, identiteta, istosti; sve biva razno, mnoštveno a jedinstveno.
Ko su likovi na sceni čitanja Književnosti i pismenosti od Crnojevića do Petrovića?
Pomorci, heroji i antiheroji, vojskovođe, gradski kapetani, kicoši, kockari, vitezovi; monasi, prepisivači iz manastirkih skriptorija, nadbiskupi, vladike i patrijarsi; hajduci, kraljevi i carevi.
Čitajući Književnost i pismenost od Crnojevića do Petrovića u cjelosti stiče se utisak da Čelebićevo estetsko mjerilo biva telepatisano od Gavrila Trojičanina Čelebiću lično i glasi: Draž teksta počiva u prostoj činjenici da nas ređanje riječi intelektualno uzbuđuje. No, uzbuđenje od teksta nikad ne ide samo. Uzbuditi nekoga tekstom isto je što uzbuditi ga hladnim oružjem, novcem ili seksom. Sve je moguće. Sve počiva u snazi.
Interpretativna logika ili logija kojom dr Čelebić nastupa ima uporište u postmodernističkom diskursu i savremenim studijama verbalne i vizuelne kulture koje je upoznavao tokom školovanja u Crnoj Gori, Novom Sadu, Pragu; u saradnji sa izrazitim predstavnicima jugoslovenske, evropske i svjetske misli; u vlastitom književnom promišljanju, pisanju i stvaranju antologija (Književnost Crne Gore od 12. do 19. vijeka, Barok Crne Gore I-III).
Možemo bez negacija ne možemo bez razlika. S obzirom na istoriju ovog vijeka i ulogu negacije u njoj dr Čelebić na svjetlo dana izvlači razlike, kvalitete, vrijednosti; Delezovim jezikom rečeno rad negativnog mijenja igrom razlike. Igra razlike jeste ključ čitanja ovog kapitalnog djela kulture pisanosti na našem prostoru.
Ambicija Književnosti i pismenosti od Crnojevića do Petrovića jeste da rekonstruiše tragove kulture i kulturnog nasleđa u fraktalu omeđenom od XV do XIX vijeka na koje se naslanja kulturni tok XXI vijeka (trag – prisutno u odsutnom, odsutno u prisutnom, trag je znak za drugog – nečijeg prolaska, biljeg njegovog uklanjanja, brisanje punoće oznake – dolaska).
Umjesto zaključaka i konačnosti ova kapitalna knjiga savremenom čitaocu daruje uživanje u specifičnim problemima, dilemama i – štaviše – aporijama.
