20/05/2020
សង្គ្រាម លោកលើកទីមួយ
World War I
July 28, 1914 - November 11, 1918
សង្គ្រាម លោកលើកទីមួយ ជាសង្គ្រាមប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់មនុស្សជាតិដែលបណ្ដាលឲ្យមានការកែប្រែទាំងស្រុង
ដូចជា រាជាណាចក្រ វប្បធម៌ សេដ្ឋកិច្ច និង ប្រទេសថ្មីៗជាច្រើនបានកេីតឡេីង ។ ( WW 1 ) ជាសង្គ្រាមប្រវត្តិសាស្ត្រដែ
លមានការចូលរួមសរុបរបស់កងទព័ទាំងអស់ចំនួន ៧០ លាននាក់ ដែល ៦០ លាននាក់ ស្ថិតនៅក្នុងដែនដី អឺរ៉ុប ។ ( WW 1 ) ជាសង្គ្រាមបង្ហូរឈាមក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សលោក ដោយកងទព័ស្លាប់ចំនួន ៩ លាននាក់ នឹង ជនស៊ីវិលស្លាប់ ១៣ លាននាក់ ហេីយស្លាប់បន្ទាប់ពីចប់សង្គ្រាម និង ជំងឺនៅឆ្នាំ ១៩១៨ បង្ករឡេីងដោយ H1N1 influenza ដែលពេលនោះគេហៅថា Spanish flu បណ្ដាលឲ្យស្លាប់ ១៧ ទៅ ៥០ លាននាក់បន្ថែម ។ តេីកត្តាអ្វីខ្លះដែលបណ្ដាលឲ្យមានសង្គ្រាមលោកលេីកទីមួយ ? អ្នកគ្រប់គ្នាគឺដឹងរួចមកហេីយថាមកពីកត្តាជាច្រេីន ប៉ុន្តែពេលនេះក្នុងនាមជា admin សូមសង្ខេបបកស្រាយនៅចំណុចសំខាន់ដែលងាយយល់និងស្វែងយល់កាន់តែច្បាស់។
តែមុននឹងចាប់ផ្ដេីមគឺសូមទាញចំណាប់អារម្មណ៍ទៅស្គាល់គូរប្រយុទ្ធទាំងសងខាង និង សម្ព័ន្ធមិត្តទាំងអស់ ។
ទីមួយគឺ អំណាចកណ្ដាល ( Central power ) ដែលមានដូចជា : Germany
Austria-Hungary
Ottoman Empire
Bulgaria
ចំណែក កំលាំង សម្ព័ន្ធមិត្ត ( Allied powers ) ដែលមានដូចជា : France
Russia
British Empire and the colony.
Serbia
Belgium
Japan
Italy
Greece
United States
ទាំងអស់នេះគឺតួរអង្គប្រយុទ្ធនៅក្នុងសង្គ្រាមលោកលេីកទីមួយ ដែលបណ្ដាលឲ្យមានការប្រែប្រួលទូទាំងពិភពលោក ។ មុននឹងចាប់ផ្ដើម សូមអភ័យទោសប្រសិនបើមានការខ្វះខាតត្រង់ចំនុចណាមួយនឹងអ្វីដែលបងប្អូនគិតថា admin និយាយខុស ។
១៩១៤ ជាឆ្នាំដែរពិភពលោកពរពេញដោយបច្ចេកវិទ្យា វប្បធម៌ និង ជីវិតមនុស្សសម័យថ្មី តោះនាំគ្នាធ្វេីសង្គ្រាមនៅពេលនោះអ្នកណាក៏ដឹងថានឹងមានសង្គ្រាមធំកេីតឡេីង បារាំង ( France ) ចង់បានទឹកដីពី អាល្លឺម៉ង់ ( Germany ) ហេីយ អាល្លឺម៉ង់ ( Germany )ចង់បានទឹកដីប្រទេសជុំវិញខ្លួន ចំណែកក្រុមប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងទឹកដី Austria-Hungary and Ottoman Empire ចង់បំបែកខ្លួនចេញដោយសារការរស់នៅពិបាក និង ប្រទេសដទៃទៀតចង់បានឯករាជ្យដែលមានការជួយពី រុស្ស៊ី ( Russia ) ។ អស់រយៈពេលជាច្រេីនឆ្នាំយុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមនឹងបច្ចេកវិទ្យាមានការផ្លាស់ប្ដូរនឹងគ្រប់ប្រទេសទាំងអស់កំពង់ត្រៀមសំលៀងកាំបិតដេីម្បីប្រយុទ្ធ ។ នៅតំបន់ ( Sarajevo ) ក្នុងប្រទេស Austria-Hungary ប្រជាជននៅទីនោះដែលមានដូចជា Serbs and Bosnians ដែលស្អប់ការរស់នៅក្នុងទឹកដី Austria-Hungary មានការតវ៉ានឹងចង់បំបែកខ្លួន ។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩១៤ Austria-Hungary បានចាត់តាំង Franz Ferdinand ដែលជាអ្នកស្នងដំណែងជាមហាក្សត្ររបស់ Austria-Hungary ទៅតំបន់ខាងលេីដេីម្បីឲ្យប្រជាជនតំបន់នោះស្ងប់ស្ងាត់លែងមានការតវ៉ាតទៅទៀត ។ ប៉ុន្តែ Franz Ferdinand បានក្លាយជាមុខសញ្ញាក្នុងការធ្វេីឃាតហេីយក៏ជាមូលហេតុចំបងដែលធ្វេីឲ្យមានសង្គ្រាមលោក ( WW 1 ) កេីតឡេីងផងដែរ ។ ដោយឃាតកបានបន្លំខ្លួនក្នុងចំណោមប្រជាជននឹងរង់ចាំក្បួនរថយន្តរបស់ Franz Ferdinand មកដល់ដោយបោះគ្រាប់បែកសម្លាប់ តែចៃដន្យគ្រាប់បែកនោះចំរថយន្តរបស់ប៉ូលីស ដោយសាររថយន្តរបស់ Franz Ferdinand ជិះហួស ហេីយពេលនោះបេីទ្រង់បានត្រលប់ទៅរាជវាំងវិញបន្ទាប់ពីមានរឿងកេីតឡេីងសង្គ្រាមនឹងមិនកេីតឡេីងទេប៉ុន្តែទ្រង់យាងត្រលប់ទៅមេីលប៉ូលីសដែលត្រូវរបួសនៅមន្ទីរពេទ្យ តែជាអកុសលនឹងជារឿងចៃដន្យអ្នកបេីកឡានបត់ខុសផ្លូវបែរជាទៅជួបនឹងឃាតកដែលធ្វេីឃាតទ្រង់បរាជ័យ ក៏សម្លាប់ទ្រង់នឹងមហេសីដោយកាំភ្លេីង ។ រឿងនេះធ្វេីឲ្យ Austria-Hungary ក្ដៅក្រហាយមិនសុខចិត្តដោយចោទ រដ្ឋាភិបាល Serbia នៅពីក្រោយរឿងឃាតកម្មនេះនឹងបានជួបសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ខ្លួនគឺ Germany ថានឹងធ្វេីសង្គ្រាមជាមួយ Serbia ហេីយ Germany ផ្ដល់ការគាំទ្រពេញទំហឹង ។ នៅពេល Austria-Hungary បញ្ជូនលិខិតការទូតដែលទាមទារឲ្យរដ្ឋាភិបាល Serbia យល់ព្រមនៅអ្វីគ្រប់យ៉ាងដែលខ្លួនចង់បានដោយឥតលក្ខខណ្ឌ តែរដ្ឋាភិបាល Serbia បដិសេធ Austria-Hungary ប្រកាសសង្គ្រាមជាមួយ Serbia ។ Austria-Hungary and Germany ជាមិត្ត , Serbia មានខ្នងបង្អែកនឹងការពារដោយ Russia ហេីយ Russia and France ក៏ជាមិត្ត ពួកគេក៏ប្រកាសសង្គ្រាមទៅវិញទៅមក ។ France and British ដូចជាមិត្តដែរតែពេល France ត្រូវការគាំទ្រពី British តែ British សម្រេចចិត្តមិនពាក់ពន្ធ័ ដែលដំណឹងនេះគឺជាដំណឹងល្អសម្រាប់ Germany ពីព្រោះ Germany មានផែនការ ( The Schlieffen plan ) ដោយដឹងថា Russia ធំ នឹងពិបាកគ្រប់គ្រងហេីយត្រូវការពេលយូរក្នុងការត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ធ្វេីសង្គ្រាម ដោយ Germany មានសេនាប្រមុខ ( Helmuth Von Moltke )ជាអ្នកបញ្ជាដោយបញ្ជូនកងទព័ទាំងអស់ទៅវាយ France ដូចផ្លេកបន្ទោរបំបាក់ France ហេីយប្រមូលកងទព័ទាំងអស់ទៅបំបាក់ Russia ហេីយឈ្នះសង្គ្រាម ។ ប៉ុន្តែមានបញ្ហាចំបងគឺ France បានដាក់ទព័នឹងកាំភ្លេីងធំតាមព្រំដែនជាមួយ Germany ដោយ Germany មិនចង់ចំណាយពេលប្រយុទ្ធយូរក៏សម្រេចចិត្តវាងផ្លូវទៅ Belgium និយាយពី Belgium ជាប្រទេសអព្យាក្រិតប៉ុន្តែ Germany បានបញ្ជូនទព័ ៧៥០,០០០ នាក់ទៅ Belgium ហេីយវាយ France ពីក្រោយ Germany សង្ឃឹមថា Belgium ស្ងប់ស្ងាត់មិនតវ៉ាតែ Belgium បានបេីកការប្រយុទ្ធជាមួយ Germany ហេីយក៏ជារឿងល្អមួយសម្រាប់ France ព្រោះធ្វេីឲ្យឲ្យទព័ Germany យឺតយ៉ាវ នឹងរឿងដែលអាក្រក់មួយទៀតនោះគឺ British បង្ហាញខ្លួនដោយថា Germany ឈ្លានពានប្រទេសអព្យាក្រិត បន្ទាប់មក British ក៏ប្រកាសសង្គ្រាមនឹង Germany ។ Germany វាយចូល Belgium ដោយកម្ទេចនឹងប្រព្រឹត្តអំពេីរឃោរឃៅនៅតាមផ្លូវជាច្រេីន ចំណែកនៅ United States ប្រធានាធិបតី ( Woodrow Wilson ) ចង់ឲ្យគ្រប់ភាគីដាក់អាវុធចុះហេីយចូលតុចរចា ប៉ុន្តែគឺជារឿងដែលមិនអាចទៅរួចមួយទៀតចំនួនប្រជាជន Germany ជាច្រើនដែលរស់នៅ United States មានការគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងចំពោះ Germany ពេលចាប់ផ្ដេីមសង្គ្រាមតែដោយសារមានអំពេីរឃោរឃៅនៅតាមផ្លូវកេីតឡេីងមកការគាំទ្រក៏ធ្លាក់ចុះ ។ សង្គ្រាមនេះមិនមែនសង្គ្រាមដោយប្រេីយុទ្ធសាស្រ្តបែបបុរាណ នឹងកងទព័ទាំងបីអត់មានការអភិវឌ្ឍន៍ដូចជា :
Russia គ្មានមួកដែកការពារ
France គ្មានមួកដែកការពារ ខោអាវទព័ France
អាវខៀវ ខោក្រហម
Serbia គ្មានមួកដែក
នេះជាសង្គ្រាមមិនធ្លាប់មានពីមុន នឹងមិនដែលមានតាំងពីសង្គ្រាមពីមុនៗមក ។ Russia ត្រៀមខ្លួនរួចរាល់សម្រាប់ធ្វេីសង្គ្រាមនឹងលឿនជាងការគិតរបស់ Germany ដូចនេះ Germany ប្រាប់ Austria-Hungary អាចទប់ទល់បានឬអត់ ? Austria-Hungary ថា OK តែ NO Austria-Hungary ត្រូវ Russia វាយបំបាក់ #ដូចនេះ Germany មានតែបញ្ជូនកងទព័ខ្លះត្រលប់ទៅខាងកេីតដេីម្បីទប់ទល់នឹង Russia សេនាប្រមុខរបស់ Austria-Hungary ( Conrad von Hotzendorff ) មិនដែលព្រមទទួលការនែនាំក្នុងការធ្វេីសង្គ្រាមពី Germany ដល់តែមានបញ្ហាក៏មករក Germany វិញឲ្យជួយ ។ Austria-Hungary ត្រូវបានបំបាក់ដោយ ប្រទេសតូច Serbia តាំងពីចាប់ផ្ដើមសង្គ្រាម នៅភាគខាងជេីងកងទ័ព Germany កម្ទេចកងពលទី ២ Russia គ្មានសល់ # ត្រលប់ទៅជួរមុខខាងលិចវិញ Germany វាយចូលកាន់តែជ្រៅជិតដល់ Paris គ្រប់គ្នាគិតថា Germany នឹងទទួលបានជ័យជម្នះទាំងសងខាងយ៉ាងលឿនប៉ុន្តែអ្វីៗមិនដូចជាការគិត ព្រោះ មេបញ្ជាការកងទ័ព France ( Joseph Joffre ) បញ្ជាកម្លាំងទព័ឲ្យឈប់ដកថយដោយប្រេីយុទ្ធសាស្ត្រ ( GAP ) គឺយុទ្ធសាស្ត្រវាយប្រហារពីចំហៀងនិងពីក្រោយកងទ័ព Germany មានតែដកថយ ។ នៅពេល Germany ដកថយកងទ័ពសម្ព័ន្ធមិត្តប្រេីយុទ្ធសាស្ត្រ ( Counter-attack ) គឺ Germany ធ្វេីអីធ្វេីតាមដូចគ្នាដោយ Germany ជីកត្រង់សេសម្រាប់ទប់ទល់ ទព័សម្ព័ន្ធមិត្តក៏ជីកតាម កងទ័ពទាំងពីរធ្វេីបែបនេះទៅខាងជេីងរហូតដល់មាត់សមុទ្រពេលដល់ហេីយក៏បង្កើត ( Trench Systems ) ពីដំបន់មាត់សមុទ្ររហូតដល់ព្រំប្រទល់ Switzerland នឹងជាការចាំផ្ដេីម ( Trench Warfare ) របស់ជួរមុខខាងលិច ។ អ្វីជា Trench warfare ? Trench warfare ឬក៏អាចហៅថាសង្គ្រាមលេណដ្ឋាន ដែលមានលក្ខណៈដូចតទៅ លេណដ្ឋានពីប្រឆាំងគ្នា ទុកចន្លោះមួយដែលគ្មានមនុស្សអាចហៅបានថាតំបន់ស គូរបដិបក្ខទាំងសងខាងបាញ់កាំភ្លេីងធំដាក់គ្នាទៅវិញទៅមកពេលខ្លះអាចពេញមួយថ្ងៃក៏មាន ហេីយបានផ្ដល់ផលប៉ះពាល់ដល់ផ្លូវចិត្តរបស់ទាហានធ្វេីឲ្យគាំងឬបាត់បង់ស្មារតី ។ បន្ទាប់មកកងទ័ពម្ខាងទៀតគឺសម្រុកចូលឆ្លងកាត់តំបន់ស ពីលេណដ្ឋានរបស់ខ្លួនទៅលេណដ្ឋានរបស់សត្រូវ #ពេលឆ្លងកាត់ទៅលេណដ្ឋានមួយទៀតអាចប្រឈមនឹងឧបសគ្គដូចជាបន្លារលួស នឹងកងទព័ដែលនៅលេណដ្ឋានមួយបទៀតប្រេីកាំភ្លេីងយន្តបាញ់ដែលបណ្ដាលឲ្យមានអ្នកស្លាប់នឹងរបួសរាប់ពាន់នាក់ លេណដ្ឋានបញ្ជូនទព័របស់ខ្លួនដូចទឹករលករហូតដល់គ្រប់គ្រងលេណដ្ឋានមួយទៀតបាន ឬ លេណដ្ឋានមួយទៀតនោះព្រមចុះចាញ់ ។ សង្គ្រាមនេះអាចអូសបន្លាយរហូតដល់រាប់ខែនឹងស្លាប់ទាហានរាប់ពាន់នាក់ដេីម្បីបានរំកិលប៉ុន្មានម៉ែត្រនិងគីឡូម៉ែត្ររបស់ដី រស់នៅក្នុងលេណដ្ឋានមិនមែនជារឿងងាយស្រួល សាកសព ភក់ដែលអាចស្រូបមនុស្សបាន ទឹកមានជាតិពុល កណ្ដុរ ជំងឺ ក្លិនស្អុយ ដែលជារឿងចំលែកដែលទាហានរាប់លានត្រូវរស់នៅក្នុងលក្ខណ៍បែបនេះដែរមេបញ្ជាការ បញ្ជាឲ្យរស់នៅនឹងប្រយុទ្ធរាប់ឆ្នាំ ។
សូមបញ្ចប់ត្រឹមនេះសិន
ជួបគ្នាវិញឆាប់ៗនិងបញ្ចប់ ( WW 1 ) ហេីយបន្តចូល ( WW 2 ) ជួយ like page ការចុច like ជាកំលាំងចិត្តសម្រាប់ខ្ញុំស្រាវជ្រាវជូនបងប្អូនអានហេីយស្វែងយល់ជាមួយគ្នា ។
សូមអរគុណ
Credits # Wikipedia.
