23/08/2026
ប្រវត្តិកាវែត ហារឡៃ
តាមការរៀបរាប់របស់ចាស់ទុំ ពាក្យ **«កាវែត»** គឺជាឈ្មោះអូរមួយដែលមានប្រភពចេញពីអូរមួយស្ថិតនៅតំបន់ភ្នំក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហូរចូលទៅស្ទឹងណាមគង់ ហើយបន្តហូរចូលទន្លេសេកុងក្នុងប្រទេសឡាវ។ ដូច្នេះ ឈ្មោះ «កាវែត» ត្រូវបានយកមកប្រើជាឈ្មោះតំបន់ និងជាឈ្មោះសម្គាល់ក្រុមជនជាតិដែលរស់នៅក្នុងតំបន់នោះ។
តាមការចងចាំរបស់ចាស់ទុំ ការហៅខ្លួនឯងថា «កាវែត» មានប្រវត្តិប្រហែល ៧ ទៅ ៨ ជំនាន់មកហើយ។ ដូនតារបស់ពួកគាត់ដែលមានឈ្មោះ យ៉ាក់ហ្គី និងយ៉ាក់ច្រា ជាជនជាតិដើមប្រូវ បានធ្វើដំណើរមករស់នៅក្នុងតំបន់អូរកាវែត និងបន្តរស់នៅទីនោះពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយ។ តាមទម្លាប់ក្នុងភាសាប្រូវ នៅពេលមនុស្ស ឬក្រុមមនុស្សរស់នៅតំបន់ណាមួយយូរមកហើយ ពួកគេតែងតែត្រូវបានហៅ ឬសម្គាល់តាមឈ្មោះតំបន់ដែលពួកគេរស់នៅ។ ដោយហេតុនេះ ទើបកូនចៅរបស់ដូនតាដែលរស់នៅតំបន់អូរកាវែត ត្រូវបានហៅថា «កាវែត»។
ក្រោយមក ដោយសារមានសង្គ្រាមរវាងសៀម និងស្ថានភាពមិនមានសុវត្ថិភាព ព្រមទាំងមានសត្វខ្លាជាច្រើននៅក្នុងតំបន់ កូនចៅកាវែតមួយចំនួនបានផ្លាស់ទីលំនៅទៅរស់នៅតាមបណ្តោយ អូរហារឡៃ ខណៈមួយចំនួនទៀតបានផ្លាស់ទៅរស់នៅតំបន់ផ្សេងៗជុំវិញព្រៃ និងតំបន់ដែលបច្ចុប្បន្នជាឧទ្យានជាតិវីរៈជ័យ។
ចំពោះក្រុមកាវែតដែលរស់នៅតាមបណ្តោយអូរហារឡៃវិញ តាមការរៀបរាប់របស់ចាស់ទុំ ពួកគេធ្លាប់រស់នៅតំបន់ ជួរភ្នំព្រះ ឬតំបន់ខាងលើចំណុចប្រសព្វរវាង អូរទុង និងអូរហារឡៃ ។ ប៉ុន្តែក្រោយមក ក្នុងសម័យសម្តេចព្រះនរោត្តម សីហនុ និងជាពិសេសក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម ប្រជាជនត្រូវបានគេប្រមូល និងជម្លៀសឱ្យមករស់នៅតាមបណ្តោយអូរហារឡៃ ជិតទន្លេសេសាន ដោយសារគោលនយោបាយរបស់របបខ្មែរក្រហមដែលបានគៀរប្រជាជនឱ្យចុះមកធ្វើកសិកម្មរួម។
ទំនាក់ទំនង និងព្រំដែនក្នុងអតីតកាល
តាមការរៀបរាប់របស់ចាស់ទុំ មុនសម័យអាណានិគមបារាំង ឬមុនសម័យព្រះបាទអង្គឌួង មិនទាន់មានការកំណត់ព្រំដែនប្រទេសជាក់លាក់ ដើម្បីបែងចែកទឹកដីដូចសព្វថ្ងៃនោះទេ។ ប្រជាជនកាវែតធ្លាប់មានទំនាក់ទំនងជាមួយប្រជាជននៅប្រទេសឡាវ តាមរយៈការធ្វើដំណើរ និងការដោះដូរទំនិញ ជាពិសេសការដោះដូរទំនិញ និងអំបិល។ តាមការចងចាំរបស់ចាស់ទុំ នៅពេលនោះ ទំនាក់ទំនងរបស់ពួកគេជាមួយប្រជាជនខ្មែរមិនសូវមានដូចទំនាក់ទំនងជាមួយប្រជាជនឡាវឡើយ។
ក្រោយមក ក្នុងសម័យអាណានិគមបារាំង មានការកំណត់ និងបោះបង្គោលព្រំដែននៅតាមតំបន់ផ្សេងៗ។ នៅតំបន់កាវែតតាមបណ្តោយអូរហារឡៃ ក៏មានសំណល់បង្គោលព្រំដែនពីសម័យបារាំងផងដែរ។ តាមការរៀបរាប់ បង្គោលព្រំដែននេះត្រូវបានហៅជាភាសាឡាវថា «កុកឡាក» ដែលមានន័យជាភាសាខ្មែរថា «បង្គោលព្រំ»។
ដោយសារតែមានបង្គោលព្រំដែននៅក្នុងតំបន់នេះ ទើបឈ្មោះ «កុកឡាក» ត្រូវបានយកមកប្រើជាឈ្មោះតំបន់ និងបន្តមកជាឈ្មោះ ឃុំកុកឡាក រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។
ចំណាំ៖ ខ្លឹមសារខាងលើគឺជាការរៀបចំឡើងវិញពី ការចងចាំ និងការរៀបរាប់របស់ចាស់ទុំក្នុងសហគមន៍ ។ ប្រសិនបើយកទៅធ្វើជាឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រផ្លូវការ គួរបញ្ជាក់ថា «តាមការរៀបរាប់របស់ចាស់ទុំ» និងអាចបន្ថែមឈ្មោះអ្នកផ្តល់ព័ត៌មាន កាលបរិច្ឆេទ និងទីកន្លែងសម្ភាសន៍ ដើម្បីរក្សាប្រភពចំណេះដឹងឱ្យបានច្បាស់លាស់។
English:
History of the Kavet Haralai Community
According to the accounts of community elders, the term “Kavet” originated from the name of a stream whose source is in the mountainous area of Cambodia. The stream flows into the Nam Kong River and eventually into the Sekong River in Laos. Therefore, the name “Kavet” came to be used as the name of the area and as an identity for the Indigenous people living in that area.
According to the elders’ oral history, the use of the name “Kavet” to identify themselves dates back approximately seven to eight generations. Their ancestors, named Yak Gi and Yak Chra, were Indigenous Brao people who came to live in the Kavet stream area and continued to live there from one generation to another. According to Brau tradition and language, people or groups who have lived in a particular area for a long time are often identified by the name of the place where they live. Therefore, the descendants of the ancestors who lived around the Kavet stream gradually came to be known as the “Kavet.”
Later, due to wars with Siam and insecurity in the area, as well as the presence of many tigers, some Kavet descendants moved to settle along the Haralai Stream, while others moved to different areas around the forests and the area that is now Virachey National Park.
Regarding the Kavet people who settled along the Haralai Stream, elders explained that they originally lived in the Preah Mountain range, or in the upper area around the confluence of the O'Toong and Haralai streams. Later, during the period of Prince Norodom Sihanouk, and particularly during the Khmer Rouge period, they were relocated to live along the Haralai Stream near the Sesan River. This relocation was associated with the Khmer Rouge policy of forcing people to move to collective agricultural areas and engage in collective farming.
Relations and Boundaries in the Past
According to the elders, before the French colonial period, or before the reign of King Ang Duong, there were no clearly defined national borders separating territories in the way that borders are defined today. The Kavet people traditionally maintained relations with communities in Laos through travel and the exchange of goods, particularly the exchange of local products and salt. According to the elders’ accounts, their interactions with Lao communities were more frequent than their interactions with Khmer communities during that period.
Later, during the French colonial period, borders were surveyed and boundary markers were installed in different areas. In the Kavet area along the Haralai Stream, there are also remains of boundary markers believed to date from the French colonial period. According to the elders, these boundary markers were referred to in the Lao language as “Kok Lak,” which in Khmer means “boundary marker” or “border post.”
Because of the presence of these boundary markers in the area, the name “Kok Lak” came to be used as the name of the locality and eventually became the name of Kok Lak Commune, which continues to be used today.
Note: The history above is based on the oral histories and memories shared by elders in the community. If it is used as an official historical or cultural document, it would be useful to identify the elders who provided the information, the date and location of the interviews, and other available sources in order to properly preserve and acknowledge the origin of this Indigenous knowledge.
