22/06/2026
भारतातील ते किल्ले...
जिथे सूर्य मावळल्यानंतर जाण्यास सरकारच मनाई करते!
संध्याकाळचे पाच वाजले होते.
पर्यटक अजूनही किल्ल्यात फिरत होते. कोणी फोटो काढत होतं, तर कोणी त्या भव्य अवशेषांकडे पाहून इतिहासाची कल्पना करत होतं. पण काही वेळातच सुरक्षा रक्षकांनी शिट्टी वाजवली आणि मोठ्याने सांगितलं...
"सगळ्यांनी बाहेर या. सूर्यास्त होण्यापूर्वी किल्ला रिकामा करा."
हे एखाद्या चित्रपटातील दृश्य नाही.
ही आहे राजस्थानमधील भानगड किल्ल्याची खरी गोष्ट. भारतातील सर्वाधिक गूढ मानल्या जाणाऱ्या ठिकाणांपैकी एक.
विशेष म्हणजे, येथे सूर्यास्तानंतर आणि सूर्योदयापूर्वी प्रवेश करण्यास मनाई आहे. ही सूचना Archaeological Survey of India ने लावलेली आहे. मात्र अनेकांना वाटतं की ही मनाई भुतांमुळे आहे. प्रत्यक्षात पुरातत्त्वीय वारसा सुरक्षित ठेवण्यासाठी आणि सुरक्षेच्या कारणांमुळे अशी नियमावली लागू असते.
मग प्रश्न पडतो...
या किल्ल्याभोवती इतक्या रहस्यमय कथा का फिरतात?
लोककथेनुसार, भानगडची राजकुमारी रत्नावती अतिशय रूपवान होती. तिच्या सौंदर्याची चर्चा दूरवर होती. त्याच राज्यात सिंघिया नावाचा एक तांत्रिक राहत होता. तो राजकुमारीवर एकतर्फी प्रेम करू लागला.
एके दिवशी त्याने काळ्या जादूच्या साहाय्याने राजकुमारीला वश करण्याचा प्रयत्न केला. पण रत्नावतीला त्याचा डाव समजला. तिने मंत्र टाकलेली वस्तू एका मोठ्या दगडावर फेकून दिली. तो दगड उलट तांत्रिकावरच कोसळला.
मरण्यापूर्वी त्याने संपूर्ण शहराला शाप दिला.
"हे शहर कधीच पुन्हा वसणार नाही."
ही कथा आजही स्थानिक लोक मोठ्या श्रद्धेने सांगतात. मात्र याला ऐतिहासिक पुरावा उपलब्ध नाही. ही लोकपरंपरेतून जपली गेलेली आख्यायिका आहे.
दुसरी एक कथा आणखी वेगळी आहे.
एका साधूने अट घातली होती की किल्ल्याची सावली त्याच्या आश्रमावर पडता कामा नये. पुढे किल्ल्याचा विस्तार करण्यात आला आणि सावली आश्रमावर पडल्याने साधूने शाप दिला, अशी दुसरी लोककथा सांगितली जाते.
इतिहास मात्र वेगळंच चित्र दाखवतो.
भानगड हे सोळाव्या शतकात वसलेलं समृद्ध शहर होतं. व्यापार, मंदिरे, राजवाडे आणि बाजारपेठांनी गजबजलेलं हे ठिकाण नंतर राजकीय बदल, युद्धं, दुष्काळ आणि लोकसंख्या घट यामुळे हळूहळू ओसाड झालं.
पण रहस्य इथे संपत नाही.
अनेक पर्यटक सांगतात की किल्ल्यात गेल्यावर एक विचित्र शांतता जाणवते. काहींना पावलांचे आवाज ऐकल्याचा भास होतो, तर काहींना कोणीतरी आपल्याकडे पाहत असल्यासारखं वाटतं.
यामागे काही संशोधक वेगळं कारण सांगतात.
कमी वारंवारतेच्या ध्वनीलहरी, निर्जन वातावरण, विशाल भग्न वास्तू आणि आधीपासून मनात असलेली भीती यामुळे माणसाला अस्वस्थ वाटू शकतं. त्यामुळे अनेक अनुभव हे मानसिक आणि नैसर्गिक कारणांनीही घडू शकतात.
आज भानगड किल्ला हा भारतातील सर्वाधिक लोकप्रिय पर्यटनस्थळांपैकी एक आहे.
दरवर्षी हजारो पर्यटक येथे येतात. काही इतिहास जाणून घेण्यासाठी, काही वास्तुकला पाहण्यासाठी, तर काही फक्त एक प्रश्न घेऊन...
"खरंच येथे काही अदृश्य शक्ती आहे का?"
आजपर्यंत या प्रश्नाचं ठोस उत्तर कोणाकडेही नाही.
कदाचित म्हणूनच भानगडचं आकर्षण आजही तसंच टिकून आहे.
इतिहास सांगतो की हे एक प्राचीन शहर आहे.
लोककथा सांगतात की ते शापित आहे.
आणि सत्य...
ते अजूनही त्या भग्न भिंतींमध्ये शांतपणे दडलं आहे.
