26/08/2026
ENVOUTMAN: LÈ LANMOU VIN YON ZOUTI DOMINASYON
Gen yon koze nou pa pale ase sou li nan sosyete ayisyen an: envoutman kòm langaj ak pratik dominasyon sou volonte yon lòt moun, espesyalman sou fanm.
Nan anpil temwayaj ak reprezantasyon mistik ayisyen, gen moun ki kwè yon moun kapab sèvi ak pratik espirityèl, maji, kabal, pwen oswa lòt operasyon mistik pou «mare» yon moun, pran volonte li, pran bonanj li, fè li obeyi, oswa mete li anba kontwòl.
Nou pa oblije rezoud jodi a kesyon si tout mekanis mistik yo dekri yo kapab pwouve syantifikman pou nou egzamine yon reyalite ki pi vizib: kwayans nan pouvwa sa a kapab sèvi kòm yon zouti dominasyon.
Lè yon gason pa vle yon fanm renmen li lib; li vle posede volonte li, se pa lanmou l ap chèche ankò.
Lè li vle fanm nan bay lajan san konte li, obeyi san poze kesyon, rete menm lè li vle ale, aksepte trayizon, pèdi kapasite pou li di NON, oubyen abandone pwòp enterè li pou sèvi enterè pa li, objektif la se pa relasyon ankò. Se kontwòl.
E se la nou dwe poze yon kesyon fondamantal: Kiyès envoutman an benefisye?
Nan lojik moun k ap chèche domine a, benefis la parèt klè: li vle aksè ak kò moun nan, lajan li, travay li, fidelite li, sèvis li, relasyon li, prestij li, oubyen lòt resous li san li pa bezwen respekte libète moun sa a.
Men kisa moun yo di ki «mare» a jwenn?
Si rezilta a se li pèdi kapasite pou li deside; si li vin izole; si li pèdi lajan li; si li viv nan laperèz; si kò li ap degrade; si estim li pou tèt li disparèt; si li pa rekonèt tèt li ankò — ki kote benefis li ye?
Pa gen relasyon ki jis lè yon sèl moun bezwen detwi volonte lòt la pou relasyon an kapab egziste.
E menm moun ki panse li benefisye de dominasyon an pa genyen toutbon alontèm. Paske li pa konstwi yon patnè; li ap febli yon moun. Li pa konstwi yon fanmi; li ap konstwi depandans. Li pa ogmante fòs sosyete a; li retire ladan li yon moun ki te kapab travay, kreye, edike, pwodui, dirije epi transmèt.
Se konsa yon pwoblèm ki sanble prive kapab tounen yon pwoblèm sosyete.
Chak fwa nou kraze volonte yon fanm pou yon gason kapab santi li gason, nou pa sèlman blese fanm nan. Nou retire kapasite nan fanmi an, nan kominote a ak nan peyi a.
Maskilinite pa bezwen esklavaj pou li egziste. Lanmou pa bezwen prizon pou li rete. Espiritualite pa bezwen kraze volonte yon moun pou li manifeste pouvwa li.
Kèlkeswa non yon sosyete bay mekanis la — envoutman, mare moun, dominasyon mistik, kontwòl sikolojik, eksplwatasyon ekonomik — kesyon etik la rete menm bagay la: Èske moun nan toujou lib pou li di WI? Èske li toujou lib pou li di NON? Èske li toujou lib pou li ale?
Paske yon pouvwa ki bezwen retire libète yon lòt moun pou li kapab kanpe pa yon siy grandè. Se yon siy dominasyon.
E yon peyi ki bezwen tout fòs pitit li yo pa kapab kontinye gaspiye fanm ak gason li yo nan sistèm kote youn ap eseye kraze volonte lòt pou li kapab rele tèt li mèt.
Guerlyne Petit
Lakou Kay Gran’n
Kay Nanm Lan