Αντιστασιακή Τέχνη και Λαϊκή Δημιουργία στην Κρήτη 1940-1950

15/02/2025

Η δικτατορία που επέβαλε ο Ι. Μεταξάς την 4η Αυγούστου του 1936 δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία, μα επιβλήθηκε σε συνεργασία με τον Γεώργιο Β’ και τη σύμφωνη γνώμη και στήριξη της Μεγάλης Βρετανίας. Αμέσως μετά την επιβολή της ο δικτάτορας εξαπέλυσε άγριους διωγμούς κατά των αντιπάλων του. Τα νησιά του Αιγαίου, οι φυλακές και τα στρατόπεδα γέμισαν εξόριστους και κρατουμένους. Ιδιαίτερα και ειδικά διώχθηκαν με πρωτοφανή αγριότητα οι κομμουνιστές και οι “συνοδοιπόροι” τους, οι οποίοι απολύονταν από τις εργασίες τους, φυλακίζονταν, εκτοπίζονταν και βασανίζονταν ακόμα με επιστημονική σκληρότητα, για να αποκηρύξουν τις ιδέες τους, που είχαν ήδη τεθεί “εκτός νόμου”.

Θύμα αυτού του καθεστώτος “έκτακτης ανάγκης” υπήρξε και η Μαρία Λιουδάκη, η οποία σε ομαλές δημοκρατικές συνθήκες θα μπορούσε να ακολουθήσει μια λαμπρή ακαδημαϊκή καριέρα. Όμως τα “πιστεύω” της, η αξιοπρέπειά της και η σύνδεσή της με τον Σουκατζίδη, που φυλακισμένος δέχονταν τις επιστολές της, υπήρξαν επαρκή στοιχεία για να στοχοποιηθεί από το “αντικομμουνιστικόν, αντικοινοβουλευτικό, και ολοκληρωτικό κράτος” που επαγγελλόταν ο δικτάτορας Ιωάννης Μεταξάς. Η αλληλογραφία της, άλλωστε, με τον Ναπολέοντα Σουκατζίδη χαρακτηρίστηκε ως αδίκημα “αφορόν την ασφάλεια του κοινωνικού καθεστώτος”. Το Υπουργείο Παιδείας της ζήτησε τότε να υπογράψει “δήλωση” αποκήρυξης του κομμουνισμού και να διαλύσει τον αρραβώνα της αδελφής της, μα η Μαρία Λιουδάκη αρνήθηκε αυτόν τον εξευτελισμό της προσωπικότητάς της και δεν υπέγραψε καμία δήλωση….

του Δημήτρη Δαμασκηνού, φιλόλογου-ιστορικού & συγγραφέα Εσείς αδέλφια που πέσατε. Οι άνθρωποι θα ξεχάσουν τ' όνομά σας. Μα η πατρίδα θα κρατάει το

01/11/2024

Σε όλη της διάρκεια της τελετής ακούγονταν και συνθήματα, ενώ μια εκ των επιζόντων, ακούστηκε να λέει:

"Δεν θέλω να πιάσω το χέρι του σφαγέα".

"Πριν ογδόντα χρόνια εκτελέσατε τους γονείς μας, τώρα μας εκτελείτε για δεύτερη φορα", ακούστηκε να λέει άλλος απόγονος θύματος της κατοχής στον κ. Σταϊνμάιερ, όπως αναφέρει το zarpanews.

Η επίσκεψη πραγματοποιείται υπό δρακόντεια μέτρα ασφαλείας, με αστυνομικές δυνάμεις διάσπαρτες στην περιοχή

08/08/2024

Επιμέλεια αφιερώματος: Δημήτρης Δαμασκηνός* Ο Αμερικανός John Hersey (1) ήταν από τους πρώτους ξένους φωτορεπόρτερ που βρέθηκαν στον τόπο των γεγονότων. Η

13/07/2024

Πολλοί, πράγματι, είναι οι αγωνιστές από την Κρήτη που με τα γραπτά τους απομνημονεύματα, τις καταγεγραμμένες μαρτυρίες τους και τα ντοκουμέντα που συνέλεξαν (π.χ. φωτογραφίες, δημοσιεύματα, έγγραφα, κειμήλια, αντικείμενα κ.λπ.) μόχθησαν να διασώσουν την ιστορική τους εμπειρία από την Κατοχή στην Ελλάδα και την Κρήτη (1941-1944) και να μεταλαμπαδεύσουν τις αγωνιστικές αξίες που γέννησε η Αντίσταση στις νεότερες γενιές. Ανάμεσά τους συγκαταλέγεται και ο Ρεθυμνιώτης δάσκαλος Νίκος Περακάκης, για τον οποίο η Έλλη Αλεξίου στο βιβλίο της το αφιερωμένο στην “ιστορία και τη δράση των εκπαιδευτικών μας μέσα στο προοδευτικό κίνημα” κάνει μία σύντομη αναφορά σημειώνοντας τα εξής: “Περακάκης Νίκος του Μανόλη, δάσκαλος από το χωριό Πασσαλίτες Μυλοποτάμου. Έτος γεννήσεως 1916. Για τις προοδευτικές ιδέες του φυλακίστηκε το 1943 από τα στρατεύματα κατοχής πρώτα στις φυλακές Αγυάς, σε συνέχεια μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο Αλικιανού. Μετά τη Βάρκιζα συνελήφθη και κλείστηκε στις φυλακές Φιρκά Χανίων. Το Στρατοδικείο τον κατεδίκασε σε διετή φυλάκιση και το Υπ. Παιδείας τον απέλυσε από τη θέση του. Η τελευταία δικτατορία Παπαδόπουλου τον εξόρισε στη Γυάρο και στη Λέρο, όπου έμεινε τέσσερα χρόνια“.

του Δημήτρη Δαμασκηνού, φιλόλογου-ιστορικού & συγγραφέα Χαρά σ' αυτόν που πριν με χώμα του φράξουν οι άλλοι το στόμα, προλάβει να πει, έστω και μια

25/06/2024

Το κείμενο αυτό γράφτηκε για να αποδώσει την οφειλόμενη τιμή σε τέσσερις μαχητές του ΔΣΕ Κρήτης, τον Γιώργο Κοδέλα (καπετάν Γιώργη), τη Μαρία Μποράκη και άλλους δυο νεαρούς συντρόφους τους, που διαπομπεύτηκαν νεκροί στις 10 Δεκεμβρίου του 1949 από τους διώκτες τους στη γέφυρα του Κλαδισού ποταμού, όπως συνέβη άλλωστε και με μερικούς άλλους ακόμα και έπειτα από την επίσημη λήξη του εμφύλιου πολέμου στην ηπειρωτική Ελλάδα, μιας και όσοι αντάρτες είχαν απομείνει στη Δυτική Κρήτη παρέμεναν εγκλωβισμένοι στο νησί, όμηροι της εκδικητικής μανίας των νικητών.

Που να 'στε σύντροφοι που εφάγαμε μαζί ψωμί κι αλάτι!... Καθόμαστε κι εκουβεντιάζαμε, κι ονειρευόμαστε. Η λευτεριά μάς έλειπεν, η φτώχεια μάς περίσσευε,

20/06/2024

του Δημήτρη Δαμασκηνού, φιλόλογου-ιστορικού & συγγραφέα Χαρά σ' αυτόν που πριν με χώμα του φράξουν οι άλλοι το στόμα, προλάβει να πει, έστω και μια

16/06/2024

Εσείς
αδέλφια που πέσατε.
Οι άνθρωποι θα ξεχάσουν τ’ όνομά σας.
Μα η πατρίδα θα κρατάει το αίμα σας στις ρίζες της
για ν’ ανθίζει.
(Τάσος Λειβαδίτης, Επιτάφιο[1])

του Δημήτρη Δαμασκηνού, φιλόλογου-ιστορικού & συγγραφέα Εσείς αδέλφια που πέσατε. Οι άνθρωποι θα ξεχάσουν τ' όνομά σας. Μα η πατρίδα θα κρατάει το

20/02/2024

"Έχουμε χρέος με ακόμα μεγαλύτερη ένταση να σπάσουμε τις σιωπές και τους εξωραϊσμούς της επίσημης ιστορίας, διεκδικώντας την προστασία, την άμεση αποκατάσταση και επανάχρησή του με ελεύθερη πρόσβαση για όλους τους πολίτες. Χρωστάμε, άλλωστε, στους πολιτικούς κρατουμένους του Ιτζεδίν, σε όλους αυτούς τους γίγαντες της πράξης και της ανιδιοτέλειας να απαιτήσουμε να πάψει να γκρεμίζεται το μνημείο από την κρατική αδιαφορία, να γίνει τόπος μνήμης και τιμής για όλους εκείνους που φυλακίστηκαν και βασανίστηκαν εκεί".

Του Δημήτρη Δαμασκηνού * Δεκαπέντε μόλις χιλιόμετρα από το κέντρο της πόλης των Χανίων, κατάντικρυ στην οχυρωμένη νησίδα που φράσσει την είσοδο στο λιμάνι

06/11/2023

Οι σημαντικότερες πτυχές της σύγχρονης ελληνικής κοινωνικής και πολιτικής ιστορίας που είναι συνυφασμένες με την ιστορία του φρουρίου Ιτζεδίν, ξεδιπλώνονται μέσα από τις σελίδες του βιβλίου του ιστορικού Δημήτρη Δαμασκηνού “Το φρούριο Ιτζεδίν στο Καλάμι Χανίων – Οχυρό, φυλακή, τόπος ιστορικής μνήμης” (εκδ. Παρασκήνιο), το οποίο παρουσιάστηκε την Τετάρτη 27 Σεπτεμβρίου 2023 σε εκδήλωση στο Πνευματικό Κέντρο Χανίων.

Για το βιβλίο μίλησαν:

Μαρία Ανδρεαδάκη-Βλαζάκη, Αρχαιολόγος, Πρόεδρος της Ι.ΛΑ.Ε.Κ.
Νίκος Βαφέας, Αναπληρωτής Καθηγητής Ιστορικής και Πολιτικής Κοινωνιολογίας στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Κρήτης, Πρόεδρος του Σωματείου "ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΩΝ ΑΣΚΙ"
Δημήτρης Δαμασκηνός, Ιστορικός-Συγγραφέας, MSc στη "Δημόσια Ιστορία",
Σπύρος Μαρίνης, Εκδότης.

Την παρουσίαση του βιβλίου και τη συζήτηση που ακολούθησε συντόνισε η φιλόλογος Τασία Μαλούκου. Χαρακτηριστικά αποσπάσματα από ντοκουμέντα της εποχής όπου το φρούριο Ιτζεδίν λειτουργούσε ως φυλακή ποινικών και πολιτικών κρατουμένων θα διαβάσει η φιλόλογος Βίκυ Παπαναγιώτου.

Οι σημαντικότερες πτυχές της σύγχρονης ελληνικής κοινωνικής και πολιτικής ιστορίας που είναι συνυφασμένες με την ιστορία του φρουρίου Ιτζεδίν,

24/09/2023

Στη συνέντευξη που μας έδωσε ο συγγραφέας αναφέρεται στη σημασία της μνήμης και τον ρόλο του ιστορικού στην παραγωγή υλικού που θα μπορέσει να οδηγήσει στην καλλιέργεια ιστορικής συνείδησης. Το ζήτημα, όπως σημειώνει, είναι το μνημείο να μην αφεθεί στο «έλεος του φθοροποιού χρόνου» ούτε να αποδοθεί στους ιδιώτες για τουριστική εκμετάλλευση. Γι’ αυτό ο Δημήτρης Δαμασκηνός, μέσω και του έργου του, επιθυμεί να συμβάλει ώστε το Ιτζεδίν να αποκατασταθεί και να αναδειχθεί ως ιστορικός τόπος μαρτυρίου και θυσίας, όπως του αξίζει, αντίστοιχης σημασίας με την Μακρόνησο ή τη Γυάρο.

Ο Δημήτρης Δαμασκηνός γεννήθηκε και έζησε στη Χαλκίδα. Αποφοίτησε από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών