09/11/2025
Inisheetivoota Qonnaa: Harka-Naqannaa Imaammataa Tarsiima’aa
Mootummaan Jijjiiramaa keenya, sektara qonnaatiif xiyyeeffannoo qabeenya, kutannoo siyaasaafi ogummaan deeggarame kennee socho’aa jira. Akka sektaraatti galmoota afur, akkasumas toorawwan qabiyyee galmoota kanniin ittiin milkeessu sagal qabatee hoogganaa jira.
Adeemsa baramaa hordofuun, hudhaalee walxaxoofi ariifachiisoo sektarichaa hiikuun, akkasumas galmoota hiixatoo qabaman milkeessuun hindanda’amu. Hudhaalee caasawaa furuuf, harka-naqannaan imaammataa tarsiima’aa dirqama ture. Bu’uuruma kanaan, waggoottan torban darban tarkaanfiileen-addaa (inisheetivoonni) adeemsa baramaa cabsuufi daandii haaraa akeekuuf oolan bocamanii raawwatamaa jiru.
Inisheetivoonni, dhimmoota ijoo sadi akka naannootti itti dhiyeenyaan hoogganaman keessaa adda dureedha. Inisheetivoonni qonnaa, bara 2012 lakkoofsa quba harkaa hincaallen jalqabamanis, yeroo ammaa 33 gahaniiru. Inisheetivoonni kanniin, qoodattoota omishaa (factors of production), humnoota omishaa (gama tokkoon haala omishaa — meeshaalee, maashinootafi qabeenya umamaa gama birootiin humna namaa), hariiroo omishaa (relations of production), gosaafi kaayyoo omishaa (gos-daneessuu, gabeessummaa/al-ergii) akkasumas ilaalcha omishaa (omishtummaafi qulqullinaa) keenya irratti jalqabbii jijjiirama qabatamaa galmeessuuf nudandeessisaniiru.
Haata’u malee, jijjiirama ce’uumsa caasawaan ifu dhugoomsuuf, barbaachisummaa ijoo inisheetivoota keenya sirnaan hubachuufi yeroo mara yaadachuun dhimma murteessadha. Isaanis:
1. Adeemsa baramaaafi barmaatilee qonnaa hawaasa bira turan cabsuu;
2. Hojicha hawaasa biratti sirnaan ykn bifa haaraan beeksisuu;
3. Hawaasatti hamilee horuun nuffii jijjiirama dhabuun umamu keessaa baasuu;
4. Bu’aa tarkaanfiilee-haaraa akka dhamdhamu gochuun jijjiirama keessa galchuu;
5. Adeemsa haaraa beeksifame sadarkaa deeggarsa mootummaa hinbarbaannetti idiloomsuu.
Tokko: Adeemsa Baramaa Cabsuu
Caasaan qonnaa hawaasa keenya bira jiru yaadamoota, i