Cosmos Info

26/07/2026

Na današnji dan 1963. godine Skoplje je pogodio jedan od najrazornijih zemljotresa u istoriji Jugoslavije. Katastrofa je odnela više od 1.000 života, a desetine hiljada ljudi ostale su bez svojih domova. Nakon zemljotresa, pomoć je pristizala iz brojnih zemalja sa obe strane tadašnje hladnoratovske podele. Obnova Skoplja postala je veliki međunarodni projekat i trajno promenila izgled grada. Zaustavljeni sat stare železničke stanice i danas pokazuje 5:17, vreme kada je zemljotres pogodio grad.

21/07/2026

Danica Tomić rođena je 1905. u Beogradu, a za vazduhoplovstvo se zainteresovala zahvaljujući suprugu Miodragu Tomiću, jednom od prvih vojnih pilota u Srbiji.

Već 1928. godine izvodila je vazdušne akrobacije pred beogradskom publikom, uključujući i lupinge. Pilotsku dozvolu stekla je 1933. godine i tako postala prva žena pilot u Kraljevini Jugoslaviji.

Svojim uspehom zauzela je posebno mesto u istoriji domaće avijacije.

11/07/2026

Ova neobična slika u tradicionalnom etiopskom ikonografskom stilu prikazuje Bitku kod Adve (1896), jedan od najvažnijih događaja u istoriji Etiopije i čitave Afrike.

Krajem 19. veka gotovo ceo afrički kontinent bio je podeljen između evropskih kolonijalnih sila. Među retkim izuzecima bila je Etiopija. Kada je Italija pokušala da je pretvori u svoju koloniju, suočila se sa etiopskom vojskom od oko 100.000 ljudi, naoružanom savremenim vatrenim oružjem nabavljenim iz evropskih zemalja i Rusije. U bici kod Adve italijanska vojska doživela je težak poraz.

Ova pobeda postala je simbol otpora kolonijalizmu i pokazala da evropske sile nisu nepobedive. Ipak, nekoliko decenija kasnije, fašistička Italija pod Benitom Musolinijem ponovo je napala Etiopiju. Nakon dugotrajnog rata i uz upotrebu ogromnih vojnih resursa, zemlja je privremeno okupirana, ali je već 1941. godine obnovila svoju nezavisnost.

Sama slika predstavlja spoj istorije i religijske simbolike. U njenom gornjem delu nalazi se Sveti Đorđe na belom konju, zaštitnik Etiopije u tradiciji Etiopske pravoslavne crkve. Sa leve strane prikazani su car Menelik II i carica Taitu Betul, dok se iza njih nalaze redovi etiopskih vojnika okupljenih iz različitih naroda i pokrajina Carstva. Nasuprot njima stoje italijanske trupe u urednim formacijama sa svojim zastavama. Posebno je zanimljivo što su mitraljezi Maksim, topovi i moderno vatreno oružje prikazani u istom ikonografskom stilu kakav se vekovima koristio za oslikavanje svetaca i biblijskih scena u etiopskoj verskoj umetnosti.

10/07/2026

Nikola Tesla (1856–1943) bio je srpsko-američki pronalazač, elektroinženjer i fizičar, rođen u Smiljanu, tada u sastavu Austrijskog carstva.

Nakon školovanja u Evropi, 1884. godine emigrirao je u Sjedinjene Američke Države, gde je ostvario najveći deo svoje naučne i inženjerske karijere.

Najpoznatiji je po razvoju sistema naizmenične struje, kao i po brojnim patentima i istraživanjima u oblastima elektrotehnike, radio-tehnike i bežičnog prenosa energije.

Preminuo je 7. januara 1943. godine u Njujorku.

05/07/2026

Pre tačno 30 godina, 5. jula 1996, u Institutu Roslin u Škotskoj rođena je ovca Doli, najpoznatiji klon u istoriji nauke.

Doli nije bila prva klonirana životinja, ali je bila prvi sisar kloniran iz odrasle ćelije. Naučnici su uzeli jedro iz ćelije mlečne žlezde jedne ovce rase fin dorset i ubacili ga u jajnu ćeliju druge ovce, kojoj je prethodno uklonjen sopstveni genetski materijal. Embrion je potom prenet u surogat majku, a rezultat je bila Doli.

Projekat su vodili istraživači Instituta Roslin i kompanije PPL Therapeutics, na čelu sa profesorom Ijanom Vilmutom. Njeno rođenje je javnosti objavljeno tek 22. februara 1997. godine, kada je svet shvatio da je granica između naučne fantastike i biologije upravo pomerena.

Naučni značaj Doli bio je ogroman: pokazala je da specijalizovana odrasla ćelija i dalje nosi uputstvo za stvaranje celog organizma. To otkriće je kasnije uticalo na razvoj istraživanja matičnih ćelija, regenerativne medicine i moderne biotehnologije.

Društvene posledice bile su još burnije. Doli je pokrenula rasprave o kloniranju ljudi, granicama naučnog eksperimenta, pravima životinja i mogućnosti da se život tretira kao tehnički proizvod. Jedna ovca je, praktično postala simbol novog vremena.

Doli je živela u Institutu Roslin, imala je šest jagnjadi i dokazala da klon može da ima potomstvo. Uspavana je 14. februara 2003. godine, u šestoj godini, nakon što su joj otkriveni tumori na plućima. Njeno telo je potom predato Nacionalnom muzeju Škotske u Edinburgu, gde je i danas izložena kao jedan od najpoznatijih eksponata savremene nauke.

🐑

04/07/2026

„Ja se zovem Kolarić, ti se zoveš Kolarić. Zašto tebe zovu 'čuš'?"

Ovim rečima počinje jedan od najpoznatijih austrijskih postera protiv diskriminacije iz 1973. godine.

Tokom šezdesetih i sedamdesetih godina stotine hiljada građana Jugoslavije odlazile su na privremeni rad u Austriju i Zapadnu Nemačku. Njihov rad bio je važan za razvoj privrede, ali je istovremeno rastao i negativan odnos prema gastarbajterima. U Austriji se za radnike sa prostora Jugoslavije odomaćio pogrdni naziv „Tschusch" (čuš). Jedna od najpoznatijih pretpostavki jeste da je izraz nastao od uzvika „čuješ?" ili „čuješ li?", kojim su se jugoslovenski radnici dovikivali tokom rada, između ostalog i na izgradnji železnice.

Autori postera namerno su dečaku dali prezime Kolarić. Time su podsetili da veliki broj Austrijanaca potiče od germanizovanog slovenskog stanovništva, da mnoga austrijska prezimena imaju slovensko poreklo, kao i da su brojni austrijski gradovi nastali na temeljima slovenskih naselja i zadržali nazive slovenskog porekla.

Zato dečak postavlja jednostavno pitanje: ako se i on preziva Kolarić, zašto čoveka sa istim prezimenom nazivaju pogrdnim imenom?

01/06/2026

28/05/2026

Danas gotovo svaki računar, telefon i digitalni uređaj funkcioniše zahvaljujući principima koje je Klod Šenon postavio još tridesetih godina 20. veka.
Njegov master rad pokazao je da se logički problemi mogu rešavati pomoću električnih kola, čime su postavljeni temelji moderne digitalne tehnike.
Ono što je tada bilo istraživanje o radu relejnih i prekidačkih kola ubrzo je postalo osnova savremenih računara, procesora i informacionih sistema.
Teško je pronaći studentski rad koji je imao veći uticaj na istorijski razvoj tehnologije.

20/05/2026

U Kragujevcu se održava međunarodna konferencija AAI2026 posvećena razvoju i primeni veštačke inteligencije u savremenom društvu.

Na događaju učestvuju istraživači, profesori i stručnjaci iz različitih oblasti, a teme obuhvataju primenu AI tehnologija u medicini, industriji, obrazovanju, ekonomiji i digitalnim sistemima budućnosti.

Konferencija predstavlja priliku da se razgovara o tome kako će veštačka inteligencija uticati na razvoj nauke, tehnologije i svakodnevnog života u godinama koje dolaze.

16/05/2026

Treća smotra veterana folklora u Kragujevcu pod nazivom "Prođi Mile kroz naš, kraj pa da vidiš šta je raj"