05/05/2020
Bilebile lo zipisa zojiwa kuno gwadza. Unga li hwisisa kwazo mu nyama ye ghando, ye phuka, madzulu, thozo, nyama ye wuku ya kanyi, delele, bhobola kene manyadzigwa. Lo ziba shandula busebo kuti gube ne nlidzo, uno nanndziya. Lo pkhwanya malondana mu wulo, lo bulaya zwikonyana mu nthumbu. Lo etisa nthu moyo ntjena wo ja zojiwa, uli hwe kwazo mu mashonja aka kangiwa zwibuyanana kanga a woma nyana, ukhono bona ganda lalo mu ali
Bilebile lina iko kuno thusa tho mu mbili ku pola tjinolotjo( beta catrotene ne Vitamin C), laka lulwamila ku shingisiwa kwazo mu mibhiko minjinji. Ndilo njinji dze bathu be bhezhuba(Eastern cuisines) bano li dha kuno gwadza.
Lo limiwa munzi lika mela, lika zwala kubi. Lo zwala gole lose, lo tjegwa gole lose Apa la bhidwa zwibuyanana lobe shabasha rwee, le be li woma
Ku Lobatse kuna khefi(restaurant) ino dhangwa Southern, ino kanga, hwobe, magwili ne hwuku. Bana bilebile laka kwiyiwa, linoyi periperi, le mbala we dhitima. Lo baba kuno ti. Lo gala laka bigwa mu ikajana pano tengesegwa kuti uzwi nokolegwe sekwa uno dha. Nlume mmwe we nkwinya wangu waka tngo li tola kabe ili phuthela ne "serviette" . Ko ngwiwa ipapo pa Southern kana, ntanda e gu phutula, bilebile lili mu pata. Kwati shule kwe tjibaka ntanda gube guhwa gu shaka enda ku ngumbana, gube gu dhila luboko mu pata gu shola TP, gube gu ihwa. Uguja ku ngumbana, gono sununguka wali Mpulamoto. Guka sununguka zwibuyanana gube gu kweba serviette ieja yagwa phuthela bilebile pakaki. Ku zhalima wali Gwati koga guti go zwi baakanya gube gu buwa periperi ieje yose. Takati titji gele mu dzitafole to gu loma ne zwiketekets zwatinazo ipapo, tibe ti bona Mpulamoto gu buya ngu mburudza mishondzi mesho ali mashaba gwaka patisa, gu lila guti gu danigwe cab, go pthswa.. ....
Ngati pinde na iyeyo. Ku Setabanna ka Nswazwi kwakabe kuna nlume we nshuzhi we bilebile wakabe e pinda file be gole po be mbizi butali(bicycle) iye i enda i tengesa bilebile lile. Li dhiwa kuno gwadza. Iti apa e boneka a swika ko posiwa tjaka bakhwa ku labukigwa bilebile ilelo. Iye ne bilebile lile bakabe bi zibika kudwa ka Setabuli na Mandandume kunoti ka Mafungo nabo Semitwe i enda koga ne mbizibutali iye i tengesa bilebile ilelo. Bilebile la Mputhe wakabe usingake uka li dzwala asaku sunungula. Apa unga li dzwala koga alito mela kene li mela libe li naka koga lika si zwale Apa u shaka li dzwala no tenga be themba i phezhugwana ngono ka ku pa le mbeu lino ku zwalila, koga halinga pinde ilelije kaano shwa aka senga iye. Nasi mu thutha iyeyo, bilebile lino zipilila li baba li nanndziya lina nlidzo litja dan'gwa, 'bilebile a Mputhe". Apa nthuntana wa mpakulila zojiwa zwina bilebile laka jalo no hwa eti, "mmmh ngela Mphuthe Kani ileli' Apa muti ndo nyepa buzwani Thapelo Tafa, Thapelo Tafa, Bashi Eddie Sebalabala, kene TaBugalo Modise aka Tips Zmidth.
Tjmo tjati mu tjili tje zhaliligwa ne bugwele atja pela mu pinde mu tenga bilebile ku ndili, lala zwala. Mbeu yalo ndaka I tola kuna Batategulu TaBabakisi Mogomotsi Seemule Nteyatheye Mothibi beti baka li piwa baka i sununguligwa ndi Mphuthe ne 1987 mu tjilimo tje gole ilelo
Tjengetani. Ishwani mu muzi mu dzinge mbatsha. Ngulani maboko nsi ne tjibaka. Shingisana mbengawonjana(sanitizer)