04/05/2026
KRŠĆANSKA HISTORIJA PREĆUTKUJE DA SU MUSLIMANI VLADALI PORTUGALOM I ŠPANIJOM PREKO 700 GODINA
U školi nas nikad nisu učili da je gotovo cijela Španija, Portugal i pola Sredozemlja čak 700 godina bilo pod vlašću Mavara – muslimanske civilizacije toliko napredne, da je tadašnja Evropa prema njima izgledala kao primitivno pleme. To nije samo utisak – zapadna Evropa zaista vrlo suzdržano spominje ulogu Mavara (muslimanskih vladara iz sjeverne Afrike koji su od 711. do kraja 15. vijeka vladali dijelovima Pirinejskog poluostrva) u civilizacijskom razvoju Evrope. Katolička Evropa je kasnije gotovo potpuno izbrisala ovu epizodu iz sjećanja, jer nije bilo bogougodno isticati da su muslimani vijekovima bili superiorniji.
U zvaničnim udžbenicima i narativima istorije Zapada dominira fokus na Grčku, Rim, hrišćanstvo i prosvjetiteljstvo – dok se ogromna intelektualna, naučna, arhitektonska i medicinska ostavština mavarske civilizacije svodi na fusnotu. Zašto niko ne govori o tome da su Mavari donijeli Evropi renesansu mnogo prije renesanse koju danas učimo u školama, čuvajući i prenoseći antička grčka znanja koja su katoličke zemlje spaljivale kao jeretička, ali i doprinoseći sopstvenim otkrićima svojih naučnika u matematici, medicini i astronomiji?
Kad su 711. godine prešli Gibraltar i osvojili veliki dio današnje Španije i Portugala, Evropa je bila u dubokom mračnom dobu: nepismena feudalna društva, religijski fanatizam, kolaps rimskog urbanizma i nauke. Njihova osvajanja karakterisala su relativno mala razaranja i znatno manje žrtava u poređenju sa kasnijim katoličkim pohodima.
Za razliku od toga, mavarski Al-Andalus – kako su Mavari nazivali dio Iberijskog poluostrva koji su kontrolisali, a koji približno odgovara današnjoj Andaluziji u južnoj Španiji – bio je bukvalno svjetionik civilizacije usred mraka Evrope:
– Otvarali su prve univerzitete u Evropi u Kordobi, Sevilji i Granadi mnogo prije Pariza i Oksforda.
– Njihove biblioteke imale su stotine hiljada knjiga, od filozofije i poezije do matematike, astronomije i medicinskih udžbenika – upravo onih koje je katolička crkva spaljivala kao jeretičke.
– Mavari su koristili naftu da osvjetljavaju gradske ulice vijekovima prije nego što će Evropljani uopšte znati da tako nešto postoji.
– Razvili su napredne medicinske tehnike: radili su operacije očiju (uklanjanje katarakte), imali precizne anatomske atlase, bolnice, javna kupatila i apoteke koje su bile čistije i uređenije nego bilo šta što je Evropa imala sljedećih nekoliko vijekova.
Dok su katolički evropski vladari, zahvaljujući dobro organizovanoj vojsci, viteškim redovima i jakim savezima sa crkvom, brutalno kažnjavali protivnike i spaljivali knjige, Mavari su bili religijski tolerantni – Jevreji, hrišćani i muslimani živjeli su zajedno, često u miru i sa poštovanjem jedni prema drugima. Čak su i katolički Evropljani koristili mnoge blagodeti mavarske civilizacije – od njihovih biblioteka punih znanja, preko medicinskih tehnika, do naprednih metoda poljoprivrede i navodnjavanja.
Nažalost, ovaj zlatni period tolerancije i znanja završio se krvavo – katolička rekonkvista (španska riječ za ponovno osvajanje, višestoljetni rat katoličkih kraljevina Španije i Portugalije za ponovno preuzimanje teritorija od Mavara) završila se 1492. godine. Rezultat? Inkvizicija – ozloglašeni katolički crkveni sud osnovan da istražuje, progoni i kažnjava navodne jeretike i neistomišljenike kroz mučenja, lomače i brutalne metode, uz masovno uništavanje mavarskog kulturnog i naučnog nasljeđa.
I umjesto da Evropa prihvati ovo bogatstvo znanja, katolička Evropa je u ime religijske čistote i fanatizma odlučila da ga nasilno uništi i izbriše iz kolektivnog sjećanja, što predstavlja jednu od najmračnijih etičkih mrlja u istoriji zapadne civilizacije. A bilo ih je puno.
Knjige mavarskih naučnika bile su sistematski spaljivane, a pojedini manastiri i monasi u Evropi rizikovali su svoje živote skrivajući neka od tih djela od crkvenih vlasti. Tek mnogo kasnije, preko arapskih prevoda antičkih djela koja su Mavari sačuvali, Evropa je ponovo otkrila Aristotela, Platona, matematiku i medicinu. Dakle, Mavari su Evropi poklonili znanje koje joj je bilo oteto, a na kojem se danas temelji moderna zapadna civilizacija.
Da smo makar malo bolje slušali Mavare, danas bi Evropa možda izgledala drugačije.
Šta mislite – gdje bismo danas bili da je Evropa od Mavara zadržala više znanja, a manje fanatizma?
