16/02/2025
Հայը աշխարհի առաջին ազգն է՝ իր հազարամյա պատմությամբ, մեծ մշակութային և գիտական ժառանգությամբ:
Հայկական լեռնաշխարհում է ծնվել աշխարհի առաջին օրացույցը, իսկ ժամանակի ճշգրտորեն չափման արվեստը սկսվել է դեռևս Նախահայկյան օրացույցից առաջ, որի վկայությունն են Հայկական լեռնաշխարհում հայտնաբերված բազմաթիվ կժերի ու գոտիների վրա թողնված ժամանակի ճշգրիտ չափումների վերաբերյալ պատկերները։
Դարեր շարունակ բազում արշավանքների արդյունքում գողացվել կամ վերացվել են մեր նախահայրերից մեզ թողնված գիտելիքները։ Ցավոք, դրա արդյունքում չունենք մեկ ազգային հաստատված տարեթիվ, փոխարենը ունենք մի քանի գիտական վարկածներ, որի հետևանքով ազգային օրացույցը զիջել ենք Գրիգորյան ժամանակակից միջազգային օրացույցին։
Այնուհանդերձ բոլոր ազգերն ու ժողովուրդները չեն միացել համաշխարհային պայմանավորվածությանը, ու ամբողջությամբ կամ մասնակի համայնքներով պահպանում ու հետևում իրենց ազգային օրացույցին։ Դրանցից են.
1. Իսլամական (Հիջրայի) օրացույց
• Տարի՝ 1446-1447 թթ. (կախված է լուսնի փուլերից և տարբեր երկրների հաշվարկներից)
• Օգտագործում: Հիմնականում օգտագործվում է իսլամական երկրներում, ինչպիսիք են Սաուդյան Արաբիան, Եմենը, Օմանը, Քաթարը, Արաբական Միացյալ Էմիրությունները, Իրաքը, Սուդանը, Եգիպտոսը և այլն:
• Տարվա սկիզբ: Մուհամմեդ մարգարեի Մեքքայից Մեդինա տեղափոխվելու օրը, ինչը տեղի է ունեցել 622 թվականին:
2. Հրեական օրացույց
• Տարի՝ 5784 թ.
• Օգտագործում: Օգտագործվում է Իսրայելում և հրեական համայնքներում ամբողջ աշխարհում:
• Տարվա սկիզբ: Հրեական տարեթվը սկսվում է Ռոշ Հաշանա տոնից, որը սովորաբար տեղի է ունենում սեպտեմբերի սկզբին:
3. Չինական օրացույց
• Տարի՝ 4722 թ.
• Օգտագործում: Չինական ավանդական օրացույցը օգտագործվում է Չինաստանում, ինչպես նաև Չինաստանի համայնքներում ամբողջ աշխարհում (օրինակ՝ Հոնկոնգ, Թայվան, Մակաո):
• Տարվա սկիզբ: Գարնանային փառատոնից (Չինական նոր տարի), որը սովորաբար նշվում է հունվարի կամ փետրվարի 1-ին (գարնանային նոր ամիսը):
4. Հնդկական ազգային օրացույց (Շակա)
• Տարի՝ 1946 թ.
• Օգտագործում: Օգտագործվում է Հնդկաստանում՝ հիմնականում պետական հաշվարկներում, ինչպես նաև որոշ ավանդական համայնքներում:
• Տարվա սկիզբ: Ապրիլի 1-ին:
5. Թայլանդի բուդդայական օրացույց
• Տարի՝ 2567 թ.
• Օգտագործում: Օգտագործվում է Թայլանդում, այն հիմնված է բուդդայական ժամանակագրության վրա:
• Տարվա սկիզբ: Բուդդայական տարեմուտը նշվում է ապրիլին՝ Հարավային Ասիայի բուդդայական երկրներում:
6. Իրանական (Պարսկական) օրացույց
• Տարի՝ 1402 թ.
• Օգտագործում: Օգտագործվում է Իրանում և Աֆղանստանում:
• Տարվա սկիզբ: Նովրուզը (Պարսկական նոր տարի), որը նշվում է մարտի 20-ի կամ 21-ի կիզակետում:
7. Էթովպական օրացույց
• Տարի՝ 2016 թ.
• Օգտագործում: Օգտագործվում է Էթովպիայում, Էթովպական եկեղեցիներում, ինչպես նաև երկրում՝ պետական և համայնքային նպատակներով:
• Տարվա սկիզբ: Մաշտա (Պետական նոր տարի) նշվում է սեպտեմբերի 11-ին (կամ 12-ին, երբ տեղի են ունենում լիպենտ տարիներ)։
