12/07/2026
«ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ ԿԱՄ ՄԱՀ»
հայ ազգային-ազատագրական շարժման (ֆիդայական շարժման) ամենահայտնի և հզոր կարգախոսն է։
Այն խորհրդանշում է հանուն հայրենիքի, արժանապատվության և ազատության անմնացորդ պայքարը, երբ ստրկության մեջ ապրելն ավելի անընդունելի էր, քան մահը։
Պատմական համատեքստը
19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին, երբ Արևմտյան Հայաստանը գտնվում էր Օսմանյան կայսրության լծի տակ, հայ ֆիդայիները (հայդուկները) բարձրացրին ազատագրական պայքարի դրոշը։ Այս կարգախոսը դարձավ նրանց երդումն ու ուղեցույցը։
Ֆիդայական երդում.
Շատ հայդուկներ ֆիդայական շարքերը համալրելիս երդվում էին զենքի, խաչի և հայրենիքի վրա՝ արտասանելով այս խոսքերը։
Դրոշներ և խորհրդանիշներ: Կարգախոսը հաճախ պատկերվում էր հայկական կամավորական ջոկատների և ֆիդայիների մարտական դրոշների վրա՝ երբեմն զուգորդվելով գանգի և խաչված ոսկորների (որպես մահվան հանդեպ արհամարհանքի) կամ զենքի պատկերներով։
Մշակութային ազդեցությունը
Այս արտահայտությունը խորը հետք է թողել հայկական մշակույթի, գրականության և ֆոլկլորի մեջ։ Այն հնչում է բազմաթիվ հայրենասիրական ու ֆիդայական երգերում (օրինակ՝ «Մեր հայրենիք» օրհներգի նախնական բնագրային ոգու մեջ կամ «Պիտի գնանք վաղ թե ուշ» տիպի երգերում)։
«ԿԵՑՑԵ՛ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ,
ԿԵՑՑԵ՛ ՀԱՅԱՍՏԱՆ,
ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ ԿԱՄ ՄԱՀ»։
