Գեղրաքունիքի մարզի Լևոն Քալաքնթարի անվան պետական դրամատիկական
թատրոնի կազմավորման սկիզբը նշվում է դեռևս 1882թ-ից, երբ Նոր Բայազետում
գործել է ինքնագործ թատերասերների խումբ, որոնց ջանքերով բեմադրվել է առաջին
թատերական ներկայացումը` Վասակ Մադաթյանի
կատակերգությունը և տոմսերից ստացված շահույթը նվիրաբերվել է չքավոր
աշակերտներին։ Խմբում ներգրավված են եղել Վաղինակ և Վարդուհի
Դովլաթյանները, Ռուբեն և Աշխեն Ազարյանները, Հայկ և Թամո Չալդրանյանները,
Գևորգ և Նազիկ Բաղդասարյանները, Սոս Խաչիկյանը, Արմենակ Ղազանչյանը,
Մկրտիչ Այվազյանը և ուրիշներ։ Մինչ պետական թատրոնի ստեղծումը թատերասեր
խումբը տարիներ շարունակ բավարարել է թատերասեր հասարակության
գեղագիտական պահանջները։ 1935թ ապրիլին Նոր Բայազետի շրջանային գործադիր
նախագահության որոշման համաձայն թատրոնն ստացել է պետական կարգավիճակ։
Եվ արդեն որպես պետական թատրոն հանդիսատեսի դատին է հանձնել Րաֆֆու
պատմական ողբերգությունը` 5 գործողությամբ։ Երկար ժամանակ
թատրոնը չի ունեցել մշտական շենք և իր գործունեությունը ծավալել է տարբեր
տեղերում` կուլտուրայի տանը, այդ ժամանակվա մեծահարուստ և բարերար Կոլոտ
Հայրապետի կառուցած դպրոցի շենքում, հետո երաժշտական ուսումնարանում։
1959թ Կամոյի պետական թատրոնը կոչվել է նշանավոր ռեժիսոր, թատերագետ,
Լևոն Քալանթարի անունով։ Լևոն Քալանթարի անվան պետական դրամատիկական
թատրոնը իր ստեղծագործական կենսագրությունը սկսել է Տ. Ռումյանցևի պիեսով։
1965թ պետական հովանավորության շնորհիվ շահագործման է հանձնվել Կամոյի
անվան միջշրջանային պետական թատրոնի հոյակապ շենքը` 550 տեղանոց
դահլիճով։ Շենքը մարզի թատերասերներին ծառայել է մինչև 2011թ, որից հետո
ելնելով շենքի վթարային վիճակից, այն քանդվել է և սկսվել է նորանկախ Հայաստանի
պատմության մեջ առաջին պետական թատրոնի շենքի կառուցման հիմնարկեքը։
Մինչ շենքը կառուցվում էր, թատրոնը շարունակում էր գործել։ Եվ 2018թ նոյեմբերի
19-ին թատերասեր հասարակության առաջ իր դռները բացեց Գեղարքունիքի մարզի
Լ. Քալանթարի անվան պետական դրամատիկական թատրոնի հոյակապ շենքը։
Նորանկախ Հայաստանի պատմության մեջ կառուցված առաջին թատրոնը իր
վարագույրը բացեց Օսկար Ուայլդի դրամայով:/Ռեժիսոր Ա.Սաֆարյան/
Շուրջ 140 տարվա պատմություն ունեցող թատրոնի պատմության մեջ իրենց
ձեռագիրն են թողել ժողովրդական արտիստներ` Գևորգ Հակոբյանը, Վարդուշ
Թամրազյանը, Արփիկ Ղազազյանը։ Վաստակավոր արտիստներ` Ա. Մովսիսյանը,
Ս. Խորենյանը,Շ. Դանիելյանը, Ա. Մուրադյանը, Կ. Մեսրոպյանը, Բ. Մնեյանը,
Վ. Առաքելյանը, Է. Հովհաննիսյանը։Արտիստներ`Հ. Գալստյանը, Գ. Գրիգորյանը,
Գ. Թումոյանը, Ռ. Գրիգորյանը, Ս. Սահակյանը, Ք. Թումոյանը, Ռ. Օյնոյանը,
Լ. Ժամկոչյանը, Ա. Դարբինյանը, Ա. Ասատրյանը, Մարտուն Ղևոնդյանը, Սեդա
Թովմասյանը, Ալվարդ Ստեփանյանը և ուրիշներ։
Ռեժիսորներ` Հ. Մանվելյանը, Աշմաթը, Լ. Մարտիրոսյանը, Ա. Խոսրովը,
Գ, Կարապետյանը, Ռ. Արմենյանը, Ռ. Սարգսյանը, Կ. Գևորգյանը, Գ. Արզումանյանը,
Մ. Ասլանյանը, Հ. Մնացականյանը, Մ. Կոտոյանը, Գ. Պողոսյանը, Ա. Սաֆարյանը և
ուրիշներ։
Տարբեր ժամանակներում թատրոնի բեմադրություններում հանդես են եկել հայ բեմի
մեծանուն դերասաններ`Հրաչյա Ներսիսյանը, Վահրամ Փափազյանը, Ավետ
Ավետիսյանը, Գուրգեն Ջանիբեկյանը, Բաբկեն Ներսիսյանը, Դավիթ Մալյանը, Մհեր
Մկրտչյանը, Արմեն Խոստիկյանը, Կարպ Խաչվանքյանը և ուրիշներ։
Ինչպես բոլոր թատրոնները, այնպես էլ Լ.Քալանթարի անվան պետական
դրամատիկական թատրոնը ապրել է վերելքների և վայրէջքների
ժամանակաշրջաններ:
Իր գործունեության ընթացքում թատրոնում բեմադրվել, բեմադրվում են համաշխարհային
հեղինակների գործեր, զգալի տեղ հատկացնելով ազգային դրամատուրգիային`
ապահովելով բազմաժանր խաղացանկ:
