03/06/2026
Vlerat e Lagunave.
Globalisht, lagunat janë ndër ekosistemet më produktive dhe më të vlefshme!
Zhvillimi ex novo (i ri) i resorteve turistike në shkallë të gjerë, në përgjithësi, nuk është në përputhje me objektivat e Kategorisë së V-të të IUCN-së. Ndërsa Kategoria V lejon ndërveprimin njerëzor dhe aktivitetin e qëndrueshëm ekonomik, shkalla dhe natyra artificiale e resorteve masive zakonisht bien ndesh me kërkesat thelbësore të ruajtjes.
Përkufizimi dhe qëllimi i Kategorisë V të IUCN-së
Zonat që i përkasin kësaj kategorie janë peizazhe të mbrojtura/peizazhe detare. Ato përcaktohen nga ndërveprimi afatgjatë dhe harmonik midis njerëzve dhe natyrës. Objektivi kryesor është të ruajë integritetin e këtij ndërveprimi tradicional, të ruajë karakterin e veçantë të peizazhit dhe të mbështesë jetesën e komunitetit lokal.
Pse resortet e mëdha janë zakonisht të papajtueshme?
1. Shkatërrimi i karakterit tradicional: Zonat e Kategorisë V ekzistojnë për të mbrojtur mjediset historike, të krijuara nga njeriu, dhe modelet tradicionale të përdorimit të tokës. Zhvillimet masive të resorteve ex novo shpesh prezantojnë stile arkitekturore jo tradicionale vendase, urbanizim dhe magnitudë ndryshimi që shkatërrojnë karakterin tradicional të peizazhit.
2. Humbja e integritetit ekologjik: Zhvillimi nuk duhet të komprometojë vlerat natyrore ose kulturore të vendit. Resortet e mëdha zakonisht kërkojnë rrafshim dhe tjetërsim të mbulesës natyrore të tokës në shkallë të gjerë, konsum të lartë të ujit, gjenerim mbetjesh dhe fragmentim të habitatit.
3. Rregulli i objektivit parësor: Sipas udhëzimeve të IUCN, ruajtja e natyrës duhet të jetë objektivi kryesor i menaxhimit. Nëse ka një konflikt midis ruajtjes dhe zhvillimit komercial, ruajtja duhet të marrë përparësi.
Cila do të ishte alternativa?
Në vend të resorteve të mëdha dhe të pavarura, zonat e Kategorisë V nxisin turizmin e qëndrueshëm, në shkallë të vogël dhe të udhëhequr nga komuniteti. Modelet e pajtueshme të turizmit përfshijnë:
1. Ekoturizmi: Turizmi në shkallë të vogël, me ndikim të ulët, i fokusuar në vlerësimin e natyrës dhe trashëgimisë lokale.
2. Agroturizmi: Nisma që lejojnë turistët të qëndrojnë në ferma pune ose prona tradicionale, duke mbështetur bujqësinë lokale.
3. Ripërdorimi adaptiv: Restaurimi dhe shndërrimi i ndërtesave ekzistuese historike ose tradicionale në akomodim në shkallë të vogël (p.sh., shtrat dhe mëngjes, ekoshtëpiza), në vend të ndërtesave ex novo.
Burimi: Prof. Dr. Mihallaq Qirjo